Μας επέστρεψε στο αρχαίο κάλλος

Και αυτός είναι ο Λυκούργος Αγγελόπουλος. Που έφυγε από τον κόσμο τούτο την περασμένη Κυριακή για να συναντήσει στα ουράνια τον Σίμωνα, τη Δόμνα και άλλα αγαπημένα πρόσωπα.

Η σύναξη που συγκροτήθηκε στην Αγία Ειρήνη βουρκωμένη κήδευσε τον δάσκαλο του γένους, αφού αφιέρωσε τη ζωή του στην ιερουργία της μουσικής. Όσο υπήρχε ο Λυκούργος έψαλλε τη δόξα του Θεού, ήτανε επικεφαλής στις περιφορές του Επιταφίου στα σοκάκια και τις λεωφόρους του ιστορικού κέντρου, έψαλλε μοναδικά κάθε Μεγάλη Τρίτη το τροπάριο της Κασσιανής. Και ο κόσμος έρρεε εκεί, στην Αγία Ειρήνη. Για να ακούσει και να λειτουργηθεί. Για να απολαύσει και να κατηχηθεί. Για να σηκώσει τα μάτια ψηλά στον θόλο και να προσευχηθεί. Και ο Λυκούργος αρχιτεκτονούσε αυτή την απίστευτη μουσική πανδαισία όπου ήταν περιττός κάθε ψίθυρος, και δεν είχες μυαλό για άλλες σκέψεις. Ο πρωτοψάλτης της Αγίας Ειρήνης επιβαλλόταν με το κύρος του, δίδασκε με το ήθος του σε αργά μέλη, σε σπάνιες συνθέσεις που ανεκάλυπτε και ήθελε να τις μοιραστεί με τον λαό του Θεού. Και έτσι γινόταν ο ξεναγός σου στο υπέροχο ταξίδι της μουσικής, διαγράφοντας παραμορφώσεις και επιδείξεις, που σε γύριζε με την απλότητα και την ουσία του στη ζώσα πηγή, σε μια αίσθηση αρχαίου κάλλους.

Στην εξόδιο ακολουθία παρών ήταν ο αρχιεπίσκοπος Αθηνών κ. Ιερώνυμος, ο μητροπολίτης Ηλείας, ο σεβασμιώτατος Περγάμου, πλήθος ιερέων και κυρίως μια λαοθάλασσα που ήρθε να τον χαιρετήσει. Ο κόσμος που συγκεντρώθηκε σήμερα το πρωί στην Αγία Ειρήνη, ήταν πολύ νέα παιδιά, άνθρωποι που διέκρινες ότι οφείλουν ευγνωμοσύνη σε αυτόν τον χαριτωμένο άνθρωπο που αναχώρησε για τα ουράνια.

Στη συνέχεια στο νεκροταφείο Ζωγράφου τη θρηνητική αποχαιρετηστήρια πομπή οδηγούσαν οι μαθητές του Λυκούργου με ύμνους που ταίριαζαν στην περίσταση. Το βουβό πλήθος συνόδευσε τον δάσκαλο μέχρι το μνήμα. Στο τέλος της τελετής το Χριστός ανέστη ακούστηκε στα ελληνικά, στα ρουμανικά, στα αραβικά (με σπαραγμό) και στα ρωσικά. Στο τέλος, είχε μείνει αποσβολωμένη η ομάδα των μαθητών από Ρουμανία να αντικρίζει το μνήμα σα να μη θέλει να πιστέψει αυτό που έβλεπε.

Μαζί με τη Δόμνα Σαμίου που αγωνίστηκε για τη διάδοση του δημοτικού τραγουδιού,  ο Λυκούργος Αγγελόπουλος έδωσε με όλες του τις δυνάμεις για την καταξίωση της βυζαντινής μουσικής στη συνείδηση των νεοελλήνων από πολλές και διαφορετικές θέσεις, σε επιτροπές του υπουργείου Παιδείας, σε ωδεία, σε αναλόγια εκκλησιών, σε συναυλίες, σε εμπνευσμένα μαθήματα. Χωρίς την υπεροψία του ειδικού αγκάλιασε ως εξαίρετος παιδαγωγός τις ανησυχίες των νέων, μεταφέροντας πέρα από τη γνώση ένα ήθος και μια μοναδική ευγένεια. Η ανθρωπιά, η κληρονομιά και το δίδαγμά του θα μείνει εις τον αιώνα. Ο Θεός ας τον αναπαύσει.

 

 

Αθήνα, τελευταία μέρα του 2013

Image

Κατέβηκα για μια βόλτα στην Αθήνα. Με τη μητέρα. Να πάρει μυρουδιά από τη γιορταστική Αθήνα, όπως της υποσχέθηκα, την τελευταία μέρα του χρόνου. Γύρω στις 12 το μεσημέρι είχε παγωνιά, αλλά ο κόσμος ήταν μπόλικος στην Ερμού. Περπατάρηδες όλοι, χαζεύοντας σε βιτρίνες και σε πλανόδιους μικροπωλητές. Μπάντες παίζουν τα κάλαντα, μικρά ρομά εξωθούνται από τη μητέρα τους να επαιτήσουν, η λατέρνα σήμερα ακούγεται κουρδισμένη. Τα μαγαζιά, όμως, άδεια. Αγοράσαμε ένα ζευγάρι μποτάκια κοντά στο Σύνταγμα. Οι υπάλληλοι μόνο που δεν μας φίλησαν τα πόδια από την ικανοποίηση. Κατεβήκαμε στο μετρό. Ο κόσμος αγέλαστος με σφιγμένα χείλη κι ανέκφραστα μάτια.

Image

Είχα δει την πλατεία Συντάγματος νύχτα και με είχε κερδίσει το ολόλευκο φωτεινό καράβι. Τώρα τη μέρα η εικόνα είναι τριτοκοσμική: ένας Άγιος Βασίλης με ήρωες του Ντίσνεϋ προσπαθούν να ψαρέψουν μικρά για να φωτογραφηθούν, ανάμεσα στους λιγοστούς επισκέπτες. Περπατήσαμε ώς την Κλαυθμώνος. Περνώντας μπροστά από το καμμένο Αττικόν με τα ερείπια ορατά από παντού μέ ᾽πιασε το στομάχι μου. Και πάλι ο κόσμος ελάχιστος στο υποτιθέμενο χωριό των Χριστουγέννων στην πλατεία που γέμιζε το βράδυ με αστέγους. Ένα καρουσέλ με λίγα παιδάκια και ολόγυρα μικρομάγαζα με λουκουμάδες, τυριά και κοσμήματα, μερικές βάρκες και ένα βαγόνι σκοποβολής λούνα παρκ. Το μόνο που θύμιζε τις μέρες ήταν μια φάτνη. Γουστόζικη κατά τη μάνα μου. Τα άλλα παρέπεμπαν σε πανηγύρι τοπικών προϊόντων μίζερης επαρχίας. Η μεγαλύτερη απογοήτευση είναι η ίδια η πλατεία Ομονοίας. Ένα τεράστιο φωτεινό ΑΘΗΝΑ, ορατό τη νύχτα, αντί άλλου εορταστικού στολισμού δεσπόζει στην καρδιά της Ελλάδας, ειρωνικά, για να θυμίσει σε όσους έχουν ξεχάσει πού βρίσκονται ή να υπερτονίσει τον ευτελισμό της χιλιοτραγουδισμένης στο δακτυλίδι της γης διαμαντόπετρας. Σε όλη τη διαδρομή αναζητούσα να βρω κάτι να μας κάνει να χαμογελάσουμε και να είναι ετοιμασμένο για αυτές τις μέρες. Τίποτα. Η μόνη παρηγοριά και ελπίδα: τα χαρούμενα πρόσωπα των νέων παιδιών, των εφήβων μουσικών που έπαιζαν στην Καπνικαρέα κάλαντα ηπειρώτικα με το γλυκόλαλο κλαρίνο να μαγεύει την ακοή μας και πιο κάτω το υπέροχο κανονάκι μιας άλλης κομπανίας να σκορπάει στον αέρα παραμυθία.

Καλή χρονιά να έχουμε! Με προκλήσεις που θα μας κάνουν δημιουργικούς και καλύτερους!

Το νανούρισμα του φυγά και η δημοκρατία μας

Μια κατάμαυρη Uranya ήταν η πρώτη τηλεόραση που έφερε ο πατέρας μου στο σπίτι. Λίγο πριν μας διασκέδαζε με ταινιάκια που γύριζε ο ίδιος και τά πρόβαλε στη γειτονιά. Είχε φτιάξει έναν καναπέ με σανίδια, τον είχε βάψει γαλάζιο και εκεί ήταν η θέση στο πεζοδρόμιο του σπιτιού. Μετά ήρθε το κουτί και τρέχαμε στα παράθυρα της γειτονιάς που μπόρεσαν να το αποκτήσουν πρώτοι. Όλη η πιτσιρικαρία, αρχές δεκαετίας του ᾽70, κολλούσε στα ανοίγματα των σπιτιών για να μαγευτεί από τις ασπρόμαυρες εικόνες, να δει τη Μπονάτσα ή τη Χαβάη 5 μηδέν. Μετά, όταν είχα την τηλεόραση στο δωμάτιο, δίπλα σε έναν καναπέ-κρεβάτι, εκεί που τη μέρα μαζευόμασταν και τη νύχτα κοιμόμασταν, στο πρώην μαγαζί που το είχαμε για σπίτι, εκεί στον κλαρωτό καναπέ που είχε φτιάξει ο Αλή, με νανούριζε ο φυγάς που τον καταδίωκαν για τον φόνο της γυναίκας του και όλο γλύτωνε. Ο θερινός σινεμάς και η τηλεόραση ήταν η μόνη μου νυχτερινή διασκέδαση. Όπως και όλων των συνομηλίκων μου. Μετά ήρθε η Eurovision και οι πλάκες με τους συμμαθητές μου, όταν σχολιάζαμε τις ελληνικές παρουσίες. Τραγούδια, όλοι μαζί: Σωκράτη εσύ σούπερ σταρ! Φωνάζαμε και παίζαμε με τους στίχους των τραγουδιών, επαναλαμβάναμε τις νότες του σολ φα σι του μαθήματος σολφέζ. Τότε, μας καθήλωνε ο Χριστός ξανασταυρώνεται και μας θάμπωναν οι Έμποροι των εθνών.

Τώρα, δυσκολεύομαι να εξηγήσω στη μάνα μου τί, ακριβώς, έχει συμβεί. Ξέρω ότι εκείνη συνεχίζει να μαγεύεται από το κουτί. Πατάει το 1, το 2 και το 3 που εγώ της ρύθμισα στο αποκωδικοποιητή και βλέπει τη μαύρη οθόνη. Και γω προσπαθώ να καταλάβω τί έχει γίνει.

Νιώθω ακόμη σοκαρισμένος από τη βίαιη διακοπή στην επίσημη ενημέρωση των Ελλήνων, και σκέφτομαι ιδιαίτερα όλους αυτούς που είναι ξένοι με την τεχνολογία, που είχαν το τρανζιστοράκι τους στο χωράφι, στο νοσοκομείο ή στο κρεβάτι τους. Μοναδική συντροφιά στα γεροντάκια, ο μόνος τρόπος ενημέρωσης στους αναλφάβητους συμπολίτες μας. Όπως είναι και η μάνα μου. Παιδί της κατοχής.

Ακούω, τώρα τον δήμαρχο της Λήμνου να μιλάει, λίγο πριν τις 4.00 το απόγευμα, της Παρασκευής από την αναμετάδοση στον Ίσκιο του ίσκιου για «έγκλημα που γίνεται στον εθνικό χώρο». Επαναλαμβάνει συνέχεια: «να σταματήσει αυτό το έγκλημα. Δεν μπορούν να στερούν το δικαίωμα επικοινωνίας σε μας που ζούμε στο νησί».

Η απομόνωση μεγαλώνει στις άκρες της χώρας μας. Οι Έλληνες του εξωτερικού είναι και αυτοί απομονωμένοι, ορφανοί από τη φωνή της Ελλάδας.

Άραγε, δεν μπορούσαν να ερευνήσουν τα σκάνδαλα τα οποία καταγγέλει όψιμα η κυβέρνηση διά αντιπροσώπων, και στα οποία ήταν βυθισμένη η ΕΡΤ, χωρίς να γίνει διακοπή των εκπομπών; Δεν μπορούσαν να μειώσουν τα έξοδα χωρίς να καταργήσουν τον οργανισμό της ραδιοτηλεόρασης; Δεν μπορούσαν να εφαρμόσουν το νόμο δίχως αυτή την πραξικοπηματική ενέργεια;

Η αγωνία μεγαλώνει από μια πολιτική που στερεί το δικαίωμα από τους πολίτες  ένα δημόσιο αγαθό. Γιατί η ραδιοτηλεόραση είναι αγαθό, όπως είναι η εκπαίδευση και η υγεία.

Τι σόι δημοκρατία είναι αυτή που αντιμετωπίζει την τηλεόραση και ραδιοφωνία αποκλειστικά με οικονομικούς όρους, ακυρώνοντας αυτό το αγαθό, δηλαδή την υπηρεσία της ενημέρωσης που είναι υποχρεωμένο το κράτος να προσφέρει;

Η γυμνότης είναι αδίκημα; Με αφορμή τη λιτανεία χαράς στη Θεσσαλονίκη.

Βλέπω τον επίσκοπο Θεσσαλονίκης να φρίττει και να μιλάει για ευπρέπεια, σεμνότητα, για ντυμένους επαίτες που τον πλησιάζουν, αξιοπρεπείς. Καταφθάνει στην πόρτα του σπιτιού το μίασμα και θέλει να προφυλάξει την πόλη. Όλα αυτά σε αντίθεση με το gay parade της Θεσσαλονίκης του Ιουνίου 2013, την ειρηνική λιτανεία χαράς και έκφρασης μιας ταυτότητας: είμαστε αυτό που είμαστε, είναι καλό και μας αρέσει. Ένα πάρτυ δίχως σοβαροφάνεια και με σαφή πολιτική διάσταση, όσο και εάν εμπορευματοποιείται ή δεν συμφωνούμε όλοι για την αισθητική του. Oι ιδιωτικές ζωές των συμμετεχόντων αποκαλύπτονται στο φως, με αυτοσαρκασμό, παιχνιδιάρικα, σατιρικά, αλλά και στρατευμένα, όχι για να προκαλέσουν οργή, αλλά για να διεκδικήσουν χώρο στη δημόσια καθημερινότητα και στην κοινωνική και πολιτική σφαίρα. Και έχουν δικαίωμα να το κάνουν αυτό, εάν ακόμη έχουμε δημοκρατική ελευθερία, όπου μπορείς να δηλώσεις τα προσωπικά σου πιστεύω.

Gay pride, Θεσσαλονίκη 2012

Gay pride, Θεσσαλονίκη 2012

Θα περίμενε κανείς να ακούσει τον σεβασμιώτατο Άνθιμο να μιλάει για αγάπη, όσο και εάν μια γιορτή ανθρώπων (που θεωρεί αμαρτωλούς) του προκαλεί απέχθεια. Όμως, εδώ διακρίνεται μια εξαιρετική ευκαιρία να αντιπαρατεθεί στον δήμαρχο, να βγει στα μαζικά μέσα της επικαιρότητας, να παίξει τον ρόλο του φύλακα της ηθικής τάξης. Το όπλο του είναι η απειλή: οι υπογραφές 19.500 ανθρώπων που δεν «εγγυώνται τί θα γίνει» τάχα στην πόλη εάν θα γίνει η παρέλαση. Και, μάλιστα, ζητἀει ματαίωση των εκδηλώσεων. Όσο και αν μιλάει ο ίδιος στο δελτίο τύπου της μητρόπολης « δὲν θὰ συστήσω ποτὲ συγκρούσεις καὶ τραυματισμοὺς ἐντὸς τῆς κοινωνίας μας», εν τούτοις είναι επιθετικός και απορριπτικός. Και στο τέλος γίνεται γραφικός μιλώντας για καρναβάλια και επιστροφή στη φυσιολογική ζωή.

Και γω όση ώρα άκουγα το κήρυγμα του Ανθίμου, ταυτόχρονα, σκεφτόμουν τη γυμνότητα του Ιησού στον σταυρό. Βασανισμένος από το μαρτύριο, λίγο πριν ξεψυχήσει να συγχωρεί εκείνους που τον δίωξαν και τον καταδίκασαν στον ατιμωτικό θάνατο. Αν η γυμνότης ήταν αδίκημα ο Ιησούς θα απεικονιζόταν πάντοτε ενδεδυμένος ευπρεπώς.

Αναλογίζεται, άραγε, ο μητροπολίτης πόσους πληγώνει που είναι πιστοί και τον σέβονται ως πατέρα, πόσους συνανθρώπους μας παγιδεύει στη μοναξιά ή πόσους μπορεί να απομακρύνει από την Εκκλησία, όταν ο λόγος του φορτίζεται για να γίνει ενοχικός και καταδικαστικός, διακρίνοντας τους ανθρώπους με κριτήριο την ερωτική τους επιθυμία; Για μια επιθυμία που σε βρίσκει εκεί που δεν το περιμένεις προς ένα πλάσμα του ιδίου φύλου και που δεν εξαντλείται στον σεξουαλικό πόθο. Αυτό, δηλαδή, που συμβαίνει στον καθένα μας που ποθεί έναν άλλο, ανεξάρτητα από φύλο. Για κάτι, εν τέλει, που είναι πολύ βαθύτερο και ουσιαστικότερο: η αγάπη για έναν άνθρωπο που ενδεχομένως μπορεί να οδηγήσει και σε σεξουαλική συνεύρεση. Ή για μια αγάπη που δεν θα έχει ποτέ σαρκική επαφή, αλλά θα περιοριστεί στην πνευματική σχέση.

Και τί κάνει στα μάτια μας τον άντρα ή τη γυναίκα; την ετεροφυλοφιλία ή την ομοφυλοφυλία; Τα ρούχα ή το λίκνισμα των γοφών; Όλες αυτές οι κινήσεις και χειρονομίες που λειτουργούν κανονιστικά για την αντρική εικόνα σε αντίθεση, πρωταρχικά, με τη θηλυκότητα και κατ᾽  επέκταση με το κλασικό στερεότυπο του θηλυπρεπή άντρα. Έχει παραδοθεί, άραγε, κάτι από αυτά από τον Θεό; Η αγιοποίηση του ετεροφυλοφιλίας, όπως τη γνωρίζουμε σήμερα, βοηθάει στην κατανόηση του μυστηρίου Θεού; Ή μήπως οι ιδεολογίες που τις λαμβάνουμε ως ιερές μας παρασύρουν σε λαβυρίνθους χωρίς έξοδο; Σήμερα τόσο η ποικιλομορφία των αγαπητικών σχέσεων, όπως και οι σεξουαλικές ταυτότητες πληθαίνουν, όμως αυτό συνιστά εμπόδιο για τη συνάντηση με το Θεῖο και την Τριάδα ή μια πρωτόγνωρη δυνατότητα που μπορεί να απελευθερώσει;

Κουράζομαι να επαναλαμβάνω τα αυτονόητα. Και πόσο τερατώδες είναι να φτιάχνουμε έναν Θεό στα μέτρα μας, στις φοβίες μας και στα άγχη μας. Και αυτόν τον Θεό να τον ερμηνεύουμε ως δήθεν αυθεντίες μιλώντας για δεοντολογίες, καπηλευόμενοι τον ίδιο τον Χριστό. Ένα μόνο θα προσθέσω: οι Άγιος Σέργιος και Βάκχος, οι δύο ρωμαίοι φαντάροι και αχώριστοι φίλοι, που τιμά η ορθόδοξη Εκκλησία μας διαπομπεύθηκαν ντυμένοι με γυναικεία ρούχα από τους βασανιστές τους. Έτσι νόμιζαν ότι τους ταπείνωναν με ένα καρναβάλι, αλλά τα ενδύματα δεν υπήρξαν εμπόδιο για να αντικρίσουν οι μακάριοι τη Βασιλεία του Θεού. Το πνεύμα του Θεού δεν υπόκειται σε περιορισμούς και απαγορεύσεις: όπου θέλει ταξιδεύει και κατοικεί.

Αντιδράσεις κατά του pride στη γειτονική μας Βουλγαρία.

Αντιδράσεις κατά του pride στη γειτονική μας Βουλγαρία.

Και κάτι ακόμη: ο τόπος μας χρειάζεται μια άλλη ποιμαντική και έναν άλλο λόγο, στους αντίποδες της ηγεμονικής δύναμης του κάθε κληρικού ή θεολογούντος. Μια φωνή που να ενώνει και όχι να διχάζει, να φέρνει ζωή και όχι κατάθλιψη, δηλαδή θάνατο. Στο τραπέζι του Χριστού είναι καλεσμένοι όλοι. Και αυτός που αντιπροσωπεύει εις τύπον τον Ιησού είναι πατέρας όλων. Αντί να κατασκευάζουμε «επικίνδυνους εχθρούς» με τις ιδέες μας και τα στερεότυπα (βλ. την πρόσφατη απάνθρωπη και φαρμακερή ανακοίνωση από τον Χριστιανικό Ορθόδοξο Φιλανθρωπικό Σύλλογο Φίλων Ιερού Ησυχαστηρίου Παντοκράτορος Μελισσοχωρίου «Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς»), ας κάνουμε καμιά μετάνοια, ας δείξουμε λίγη ταπείνωση σταυρώνοντας τα χέρια και ας σκεφτούμε πάλι τί σημαίνει αλληλεγγύη, χάρις και έλεος αντί να δηλητηριάζουμε και να στοχεύουμε τους υποτιθέμενους αντιπάλους της παράδοσης. Και τι σημαίνει θεολογία ειλικρινής που μπορούμε να τη συναντούμε στις ζωές μας, πέρα από την υποκρισία, τη διαφύλαξη του καλού ονόματος στην κοινωνία, και μακριά από κανονιστικά σχήματα ερωτισμού.

Σύνδεσμος: http://thessalonikipride.gr/

«Ορθοδοξία και συναφειακή θεολογία. Εναύσματα από την εκκλησιαστική Παράδοση»

Διεθνές Συνέδριο 23-26 Μαΐου 2013
(Cluj-Napoca, Ρουμανία)

   Το απόγευμα της 23ης Μαΐου ξεκίνησαν οι εργασίες του Διεθνούς Θεολογικού Συνεδρίου με τίτλο «Ορθοδοξία και συναφειακή θεολογία. Εναύσματα απο την εκκλησιαστική Παράδοση» στην Cluj-Napoca, της Ρουμανίας. Επιφανείς Ορθόδοξοι θεολόγοι απ’ όλον τον κόσμο συγκεντρώθηκαν για να συζητήσουν μέσα από την προοπτική της πατερικής θεολογίας τις προκλήσεις που φέρνει η συναφειακότητα για το μέλλον της Ορθόδοξης θεολογίας. Το Συνέδριο διοργανώθηκε από την Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών του Βόλου σε συνεργασία με το Ρουμανικό Ινστιτούτο Δι-ορθόδοξων, Δι-ομολογιακών και Δια-θρησκευτικών Σπουδών (INTER, Cluj-Napoca, Ρουμανία), το Πρόγραμμα Ορθοδόξων Χριστιανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Fordham (Νέα Υόρκη, Η.Π.Α.), την Έδρα Ορθόδοξης θεολογίας του Πανεπιστημίου του Münster (Γερμανία), το Χριστιανικό Πολιτιστικό Κέντρο Βελιγραδίου/ Κέντρο για τη Μελέτη του Πολιτισμού και του Χριστιανισμού (Βελιγράδι, Σερβία), το Βιβλικό Θεολογικό Ινστιτούτο του Αγίου Ανδρέα (Μόσχα, Ρωσία) και το Ευρωπαϊκό Φόρουμ Ορθοδόξων Θεολογικών Σχολών (EFOST, Βρυξέλλες) με την υποστήριξη της Ορθόδοξης Μητρόπολης του Cluj και της Σχολής Ορθόδοξης θεολογίας του Πανεπιστημίου Babes – Bolyai (Cluj-Napoca, Ρουμανία).
O Καθηγητής Mihaela Lutas, ως εκπρόσωπος της Σχολής Ορθόδοξης θεολογίας του Πανεπιστημίου Babes – Bolyai που φιλοξένησε το συνέδριο, αφού καλωσόρισε τους συνέδρους, επεσήμανε τη σπουδαιότητα του θεολογικού αυτού γεγονότος. Η Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου του Babes – Bolyai, διαθέτει τέσσερις επιμέρους θεολογικές σχολές, την Ορθόδοξη, την Ρωμαιοκαθολική, την Ελληνόρρυθμη Καθολική, και την Προτεσταντική, προσφέροντας έτσι ένα πρόγραμμα σπουδών με ανοικτούς ορίζοντες. Στη συνέχεια ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου, Καθηγητής  Ioan Chirila υπογράμμισε τη σημασία της θεματικής του συνεδρίου, όπως επίσης και την πανορθόδοξη σπουδαιότητά του. Ο Μητροπολίτης του Cluj Ανδρέας από την πλευρά του, στον σύντομο χαιρετισμό του διατύπωσε ορισμένες σκέψεις σχετικά με την σπουδαιότητα της συναφειακότητας, τονίζοντας οτι εαν η Εκκλησία δεν είναι συναφειακή, δεν μπορεί να είναι πιστή στον Ιησού Χριστό, ο οποίος είναι «Ιησούς Χριστός εχθές και σήμερον ο αυτός και εις τους αιώνας» (Εβρ.13:8). Ο Radu Preda, (Διευθυντής του Ρουμανικού Ινστιτούτου Δι-ορθόδοξων, Δι-ομολογιακών και Δια-θρησκευτικών Σπουδών (INTER, Cluj-Napoca), Ρουμανία και Αναπληρωτής Καθηγητής Κοινωνικής Θεολογίας στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Babes – Bolyai, έκανε στη συνέχεια μια σύντομη εισαγωγή στη θεματολογία του Συνεδρίου, σημειώνοντας ότι «η Ορθοδοξία διαθέτει ένα μήνυμα, αλλά εξακολουθεί να στερείται της (κατάλληλης) γλώσσας. Προκειμένου να μάθει αυτή τη γλώσσα, η Ορθοδοξία οφείλει να συνειδητοποιήσει σε βάθος την προβληματική και τις προσδοκίες της νεωτερικότητας».
Εἰκόνα

Στην πρώτη συνεδρία του Συνεδρίου ο π. Calinic Berger, (Δρ. Θεολογίας και ιερέας της Ρουμανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στις Η.Π.Α). ανέπτυξε το θέμα «Συναφειακή θεολογία, το ‘Πατερικό φρόνημα’ και η Τριαδολογία του π. Δημητρίου Στανιλοάε». Ο ομιλητής διέκρινε ανάμεσα στις δυο έννοιες του όρου «συναφειακή», από την μια μεριά την όψη της ιστορικο-κριτικής μελέτης των πατερικών κειμένων και από την άλλη την προσπάθεια της θεολογίας να εκφράσει τις αλήθειες της χριστιανικής πίστης με έναν τρόπο ουσιαστικό σε συγκριμένες κοινωνικές, γλωσσικές ή πολιτισμικές περιστάσεις, σημειώνοντας ότι η πρόκληση για την ορθόδοξη θεολογία είναι τόσο η αφομοίωση της πατερικής γνώσης όσο και η εφαρμογή της με έναν ζωντανό και μεταμορφωτικό τρόπο στην υπαρξιακή κατάσταση του μοντέρνου κόσμου. Ο εισηγητής παρουσίασε στη συνέχεια τρία βασικά συστατικά στοιχεία, τα οποία σύμφωνα με τη θεώρησή του συγκροτούν την έννοια του «φρονήματος των Πατέρων»: την ανάγκη για τη ζώσα εμπειρία του Θεού (τόσο την καταφατική όσο και την αποφατική), μια προσέγγιση της Παράδοσης ως δημιουργικότητα σε συνέχεια, και την κεντρικότητα της αγίας Γραφής στην ευσέβεια και τη θεολογική σκέψη. Στην προοπτική αυτή εξέτασε την θεολογική μεθοδολογία του π. Δημητρίου Στανιλοάε, όπως αυτή χρησιμοποιήθηκε στην τριαδολογία του, ως ένα παράδειγμα της νεο-πατερικής σύνθεσής του.

Ο Αριστοτέλης Παπανικολάου (Καθηγητής, Συν-Ιδρυτής Διευθυντής του Κέντρου Ορθοδόξων Χριστιανικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο του Fordham, Νέα Υόρκη-Η.Π.Α.) παρουσίασε το θέμα «Πρόσωπο, Αρετές και Πόλεμος». Με αφετηρία τη σκέψη του Μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη Ζηζιούλα, ανέπτυξε μια ορθόδοξη θεολογία του προσώπου, την οποία συσχέτισε με την αρετές, όπως κατανοούνται από τον Μαξίμο τον Ομολογητή, ως ένα είδος μαθητείας στο πως να αγαπάει κάποιος, αναδεικνύοντας τη σπουδαιότητα αυτής της θεολογίας του προσώπου σε σχέση προς την ηθική του πολέμου.

Στην πρώτη πρωινή συνεδρία της δεύτερης μέρας του Συνεδρίου (24 Μαίου), ο Διάκονος Paul Gavrilyuk, (Καθηγητής, Πανεπιστήμιο St Thomas, Minnesota – Η.Π.Α.) μίλησε με θέμα «Το επιστημολογικό περίγραμμα της Νεο-πατερικής θεολογίας του π. Γεωργίου Φλωρόφσκυ», όπου διερεύνησε τις επιστημολογικές συντεταγμένες του θεολογικού έργου του Ρώσου θεολόγου. Ο ομιλητής αρχικά επεχείρησε να συστηματοποιήσει τον τρόπο που ο Φλωρόφσκυ προσεγγίζει τα θεολογικά πρότυπα και τις πηγές του, όπως λ.χ. τη θεία Αποκάλυψη, την εκκλησιαστική εμπειρία, την αγία Γραφή και την Παράδοση. Σύμφωνα με τον εισηγητή, οι επιστημολογικές προκείμενες του Φλωρόφσκυ εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τον Alexei Khomiakov. Στην προοπτική αυτή σημείωσε ότι ο τρόπος που αντιμετωπίζει ο Φλωρόφσκυ την θρησκευτική γνώση αποτελούσε μια μορφή κοινωνικής επιστημολογίας, η οποία θα μπορούσε να περιγραφεί ως «η εκκλησιακή επιστημολογία της καθολικής μεταμόρφωσης».

Ο π. Radu Bordeianu, (Αναπληρωτής Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Duquesne, Πρόεδρος του Ορθόδοξου Θεολογικού Συνδέσμου της Αμερικής – OTSA, Η.Π.Α.), ανέπτυξε το θέμα «Το Άγιο Πνεύμα καθιστά την Εκκλησία συναφειακή. Διαφορετικότητα, ενότητα, Χαρίσματα και Θεσμός, ήδη και όχι ακόμη», όπου σημείωσε ότι στο πλαίσιο της διασταύρωσης της Πνευματολογίας με την Εκκλησιολογία, η ορθόδοξη θεολογία μπορεί να καταστεί συναφειακή. Μετά την εξέταση των σχετικών θέσεων των Λόσκυ, Νησιώτη, Ζηζιούλα, Φλωρόφσκυ, Ευδοκίμοφ, Αφανάσιεφ και Στανιλοάε και των επιμέρους διαφορών που έχουν μεταξύ τους, έδειξε ότι όλοι οι παραπάνω στοχαστές ενδιαφέρονταν για την διατήρηση τόσο της ενότητας και της διαφορετικότητας της Εκκλησίας. Οι περισσότεροι μάλιστα απ’ αυτούς απέδωσαν τον ρόλο της διαφοροποίησης στο άγιο Πνεύμα που ανταποκρίνεται στις ανάγκες της Εκκλησίας στο εκάστοτε περιβάλλον. Η συναφειακότητα της Εκκλησίας φανερώνεται στην πολλαπλότητα των προσώπων που τη συγκροτούν, στα διαφορετικά αξιώματα και δωρεές, όπως επίσης και στη σχέση ανάμεσα στα χαρίσματα και στο θεσμό. Σύμφωνα με τον ομιλητή, το Άγιο Πνεύμα διαποτίζει όλες αυτές τις πτυχές της εκκλησιαστικής ζωής, καθιστώντας την Εκκλησία συναφειακή, διατηρώντας επίσης την ταυτότητά της δια μέσω των αιώνων, στον εκάστοτε τόπο.
Ο Ιωάννης Φωτόπουλος, (Αναπληρωτής Καθηγητής, St Mary’s College-Η.Π.Α.) μίλησε με θέμα «‘Ας εξασκηθούμε στην βιβλική έρευνα’: Η αλληλογραφία μεταξύ Ιερωνύμου και Αυγουστίνου Ιππώνος αναφορικά με θέματα σύγχρονης Ορθόδοξης Βιβλικής επιστήμης». Ο ομιλητής εξετάζοντας την μακροχρόνια αλληλογραφία μεταξύ Ιερωνύμου και Αυγουστίνου στα τέλη του 4ου αιώνα και στις αρχές του 5ου καθώς και τη μεταξύ τους συζήτηση πάνω σε θέματα βιβλικής ερμηνείας, όπως λ.χ. την κειμενική κριτική, τη μετάφραση, την εξηγητική και την ερμηνευτική, έδειξε τον τρόπο που η βιβλική επιστήμη του Ιερωνύμου και του Αυγουστίνου είναι σημαντική τόσο για την ορθόδοξη βιβλική επιστήμη όσο και για τον ορθόδοξο χριστιανισμό γενικότερα, αναδεικνύοντας επίσης τρόπους με τους οποίους η σύγχρονη βιβλική επιστήμη εξελίχθηκε από την εποχή των Πατέρων αυτών. Υποστήριξε επίσης ότι δεν είναι επαρκές για τους ορθόδοξους χριστιανούς να επαναλαμβάνουν απλά την εξηγητική του Αυγουστίνου, του Ιερωνύμου ή οποιουδήποτε άλλου Πατέρα, αλλά αντίθετα χρειάζεται να μάθουν απο τους Πατέρες, χρησιμοποιώντας ταυτόχρονα τα επιστημονικά εργαλεία που είναι διαθέσιμα στις μέρες μας, προκειμένου να ερμηνεύουν τις Γραφές κατά τρόπο αποτελεσματικό στη σύγχρονη πραγματικότητα.

Η Σπυριδούλα Αθανασοπούλου-Κυπρίου, (Δρ. Θεολογίας, Διδάσκουσα στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο) παρουσίασε το θέμα «Το εσχατολογικό σώμα: Οικοδομώντας την χριστιανική ορθόδοξη ανθρωπολογία επέκεινα της φυλετικής ταυτότητας». Η ομιλήτρια συζήτησε κυρίως το ερώτημα «πως μπορεί ο ορθόδοξος θεολογικός λόγος να απαντήσει στις σύγχρονες προκλήσεις τηςδιαφοράς του φύλου και της πολιτογραφημένης και υποχρεωτικής ετεροφυλοφιλίας χωρίς να οπισθοδρομήσει προς έναν φυλετικό ουσιοκεντρισμό, σεξισμό και την πατριαρχική ομοφοβία;». Εξετάζοντας τις απελευθερωτικές πηγές της ορθόδοξης παράδοσης, υποστήριξε περαιτέρω ότι η πατερική σκέψη και η ορθόδοξη θεολογία μπορούν να συμβάλουν τόσο στις πνευματικές φιλοδοξίες όσων υφίστανται διακρίσεις όσο και στον σύγχρονο λόγο αναφορικά με την σεξουαλικότητα. Επίσης, παρουσίασε την εσχατολογικά προσανα-τολισμένη, θεωρία για το φύλο του Γρηγορίου Νύσσης, ολοκληρώνοντας την εισήγησή της με μια σύντομη συζήτηση των επιμέρους τρόπων με τους οποίους ο ορθόδοξος θεολογικός λόγος μπορεί να συμβάλλει στις σύγχρονες συζητήσεις πάνω σε θέματα φύλου και σεξουαλικότητας, προσωπικής μεταμόρφωσης και κοινωνικής δικαιοσύνης.

Ο Rastko Jovic, (Δρ. Θεολογίας, Εκπαιδευτικός, μέλος του Εκπαιδευτικού Ινστιτούτου της Θεολογικής Σχολής Βελιγραδίου), ανέπτυξε το θέμα «Θεολογία με ανθρώπινο πρόσωπο», όπου διατύπωσε τον προβληματισμό του για τη συναφειακότητα της ορθόδοξης θεολογίας, προσφέροντας ορισμένα παραδείγματα από την κομμουνιστική περίοδο. Ασκώντας κριτική στην θεολογία εκείνη που αποφεύγει να αντιμετωπίσει τα προβλήματα της εποχής της, θεωρώντας την ως δοκητική, τόνισε τη σημασία και την ανάγκη μιας σοβαρής κατανόησης της ιστορίας. Σύμφωνα με τον ομιλητή, η θεολογία της απελευθέρωσης σχετίζεται με την καταστροφική οικονομική κατάσταση στην Λατινική Αμερική και την Αφρική και επομένως δεν είναι επαρκής προκειμένου να αντιμετωπίσει προβλήματα που ανακύπτουν σε άλλο ιστορικό πλαίσιο. Ωστόσο, μια θεολογία με ανθρώπινο πρόσωπο είναι αναγκαία για μια προσέγγιση των ανθρώπων στο σήμερα, ως φροντίδα για την σωτηρία της ανθρωπότητας στο παρόν. Το μήνυμα της Εκκλησίας εξαρτάται από τον βαθμό που θα μπορέσει να απελευθερωθεί το ίδιο από δομές που αντανακλούν τη φεουδαρχική κοινωνία αντί τη Βασιλεία του Θεού. Χωρίς εσωτερική απελευθέρωση, η Εκκλησία δεν θα καταστεί ικανή να δημιουργήσει θεολογία που θα μπορούσε να θεωρείται αξιόπιστη από τον σύγχρονο κόσμο.
Ο Michael Hjälm, (Ακαδημαϊκός Υπεύθυνος του Ορθόδοξου Ιδρύματος «Άγιος Ιγνάτιος» Στοκχόλμη, Σουηδία, Θεολογικός Σύμβουλος Ιεράς Μητροπόλεως Ελσίνκι, Ορθόδοξη Εκκλησία της Φιλανδίας), μίλησε με θέμα «Ο ρόλος της Εκκλησίας στις Οικονομικές κρίσεις. Αναφορικά με την σχέση ανάμεσα στις ηθικές προ-καταλήψεις και την εμπορευματοποίησή τους», όπου παρουσίασε την ανάπτυξη των κοινωνικών και οικονομικών δομών στην νεωτερικότητα, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι η Εκκλησία συνδέεται με έναν προ-νεωτερικό κόσμο που έχει στο επίκεντρό του ολιστικές κοσμοθεωρίες. Πρόκειται εδώ για το ακριβώς αντίθετο του εξορθολογισμού ως ένα είδος διαφοροποίησης. Αυτό δημιουργεί ένα περιβάλλον που εμποδίζει την πορεία του εξορθολογισμού με αποτέλεσμα την διαίρεση παρά την διάκριση ανάμεσα σε ηθικά και κοινωνικά ζητήματα απέναντι σε υπο-συστήματα που περιλαμβάνουν μορφές εμπορευματοποίησης. Με βάση μια κατανόηση του εξορθολογισμού ως διαφοροποίηση, ο ομιλητής υποστήριξε ότι η οικονομική κρίση στην νοτιοανατολική Ευρώπη, και ειδικά στην Ελλάδα διαθέτει πολιτιστικές και εκκλησιαστικές ρίζες που θέτουν υπο αμφισβήτηση την αυτο-κατανόηση της Εκκλησίας και την πράκτική της σε σχέση προς την κοινωνία.
Ο π. Zosim – Dorin Oancea, (Καθηγητής Φιλοσοφίας της Θρησκείας, Πανεπιστήμιο του Sibiu, Ρουμανία), μίλησε με θέμα «Κοινωνία με το Θεό μέσα στον Κόσμο. Η περιβαλλοντική κρίση ως πρόκληση για την αυτοκατανόηση της Ορθοδοξίας». Ο ομιλητής τόνισε με έμφαση ότι η συναφειακότητα σχετίζεται προς το περιβάλλον, διατυπώνοντας το ερώτημα για τον βαθμό που η σύνδεση ανάμεσα στην πνευματική ζωή και το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον της ανθρωπότητας είναι νόμιμη ή όχι. Σύμφωνα με την ορθόδοξη παράδοση, όπως εκφράστηκε, λ.χ. στην λειτουργική ζωή της Εκκλησίας, η κοινωνία με τον Θεό στο πλαίσιο της φύσης είναι συστατικός παράγοντας για όλους τους ανθρώπους σε κάθε εποχή. Αναφερόμενος σε ορισμένες σημαντικές στιγμές από την πρόσφατη ιστορία της εμπλοκής της Ορθόδοξης Εκκλησίας σε θέματα οικολογίας, ο ομιλητής ερμήνευσε την θεολογική συναφειοποίηση με όρους ενεργοποίησης, όταν αυτό είναι αναγκαίο, συγκεκριμένων δυνατοτήτων που υπάρχουν στην Παράδοση και στην λειτουργική εμπειρία της Εκκλησίας.
Ο Assaad Elias Kattan, (Καθηγητής στην Έδρα Ορθόδοξης Θεολογίας του Πανεπιστημίου του Münster, Γερμανία), ανέπτυξε το θέμα «Ο Σταυρός ως ‘Ισλάμ’- Η προσέγγιση του Georges Khodr ως ένα παράδειγμα συναφειακής θεολογίας». Μεταξύ των διαφόρων θεολογικών θεμάτων, με τα οποία έχει ασχοληθεί ο Georges Khodr, σήμερα Μητροπολίτης του Όρους Λιβάνου, ένας θεολόγος με την μεγαλύτερη ίσως επιρροή στο Αραβικό κόσμο, το Ισλάμ κατέχει κυρίαρχη θέση. Η προσέγγιση του Ισλάμ από τον Khodr, με το οποίο οι προ-Χαλκηδόνιοι Χριστιανοί είχαν έρθει σε επαφή ήδη από τον 7ο αιώνα, δεν αποτελεί μονάχα πρόσκληση για θεολογική καινοτομία, αλλά φανερώνει επίσης και τον εγγενή σύνδεσμο ανάμεσα σε μια καλή θεολογία και της συνάφειας. Ο ομιλητής διερεύνησε επίσης τα βασικά χαρακτηριστικά αυτής της προσέγγισης, επικεντρώνοντας στην συναφειακή προοπτική. Τέλος έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στην κατανόηση απο τον Khodr του Εσταυρωμένου Ιησού, ως την πραγμάτωση της ίδιας της φύσης του «Ισλάμ».

Ο Radu Preda, (Διευθυντής του Ρουμανικού Ινστιτούτου Δι-ορθόδοξων, Δι-ομολογιακών και Δια-θρησκευτικών Σπουδών – INTER, Cluj-Napoca, Ρουμανία και Αναπληρωτής Καθηγητής Κοινωνικής Θεολογίας στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Babes –Bolyai), παρουσίασε το θέμα «Ανθρώπινα δικαιώματα ως ένα παράδειγμα συναφειακής θεολογίας». Ο ομιλητής επεσήμανε ότι όχι μόνο η Ορθοδοξία, αλλά και όλες οι άλλες χριστιανικές ομολογίες είχαν ένα δύσκολο δρόμο να διανύσουν πριν να αποδεχθούν τα ανθρωπίνα δικαιώματα. Βασική θέση του υπήρξε ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι ανάγκη να υποστούν μια διπλή συναφειοποίηση: από τη μια μεριά οι χριστιανικές αρετές, ειδικά η βιβλική ανθρωπολογία, στο πλαίσιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και από την άλλη είναι ανάγκη να βρεθούν νέοι τρόποι προσέγγισης αυτών των αρετών. Πρόκειται εδώ για μια «συναφειοποίηση της συνάφειας».

Στην πρώτη πρωινή συνεδρία της τρίτης ημέρας του συνεδρίου (25 Μαΐου) ο π. Hilarion Reznichenko, (Μάστερ Θεολογίας, Ορθόδοξη Θεολογική Ακαδημία Αγίας Πετρούπολης, Τμήμα Κλασικών και Σύγχρονων Γλωσσών – Ρωσία) παρουσίασε το θέμα «Επιστήμη και Θρησκεία: Συμβατότητα και ισορροπία», όπου εξέτασε τη σχέση της επιστήμης προς τη θρησκεία ως μια από τις πλέον σημαντικές προκλήσεις της σύγχρονης Ορθόδοξης απολογητικής. Ο ομιλητής υποστήριξε ότι η θρησκεία και η επιστήμη μπορούν να συνυπάρξουν αμοιβαία ως δυο διαφορετικοί αλλά όχι αντιφατικοί τρόποι κατανόησης του κόσμου και της γνώσης. Στην προοπτική αυτή, η τάση αναμίξεως της επιστήμης με τη θρησκεία ή ο ολοκληρωτικός διαχωρισμός τους δεν φαίνεται να αποτελούν τις πιο κατάλληλες προσεγγίσεις. Αν και ο διάλογός μεταξύ επιστήμης και θρησκείας δεν γνώρισε μόνο θετικές αλλά και αρνητικές φάσεις, τα κοινά σημεία αλληλεπίδρασης καθίστανται προφανή κάτω από συγκεκριμένες επιστημολογικές συνθήκες. Ο ομιλητής σημείωσε ότι η σύγχρονη θεολογία διατρέχει τον κίνδυνο να καταστεί μη βιώσιμη εάν δεν εκτιμήσει κατάλληλα την πρόσβαση στις κατακτήσεις των φυσικών και ανθρωπιστικών επιστημών. Από τη  άλλη πλευρά, η επιστήμη θα μπορούσε να μετατραπεί σε επιστημονισμό ή ένα είδος ιδεολογίας, εάν δεν καταφέρει να επιδείξει παρόμοια ανοικτότητα.

cluj_nap01

Στη συνέχεια ο π. Γρηγόριος Παπαθωμάς, (Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών και Ορθοδόξου Θεολογικού Ινστιτούτου αγίου Σεργίου Παρισίων, Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Φόρουμ Ορθοδόξων Θεολογικών Σχολών,-EFOST, Βρυξέλλες), ανέπτυξε το θέμα «Κανονικό Δίκαιο. Η σημασία των κανόνων σήμερα». Στην εισήγησή του ο ομιλητής υποστήριξε ότι η σημαντική και αναγκαία διάκριση ανάμεσα στην αλήθεια και την ιστορική συναφειακότητα αποτελεί πρωταρχικό κριτήριο και conditio sine qua non για τη μελέτη του κεντρικού ερωτήματος της συναφειακότητας στην ιστορία της Εκκλησίας. Η συναφειακότητα δεν προηγείται της αλήθειας, αλλά την ακολουθεί κατά τρόπο υποστατικό και δομικό (η αρχή της προτεραιότητας των ιερών Κανόνων). Η συναφειακότητα σχετικοποιείται, και η οντολογική της δύναμη περιορίζεται από το γεγονός ότι οι κανόνες «αφορούν» εξ ορισμού σε εσχατολογικές πραγματικότητες (η αρχή του εικονισμού των ιερών Κανόνων). Τέλος ο ομιλητής σημείωσε ότι οι κανόνες της Εκκλησίας διαθέτουν ξεκάθαρα ένα οντολογικό περιεχόμενο, τονίζοντας ότι αν και η ιστορική τους συναφειακότητα μπορεί να αποτελεί μια αναπόφευκτη πτυχή για την μελέτη τους, ωστόσο αυτή δεν περιορίζει σε καμιά περίπτωση την οντολογία τους.
Στην δεύτερη πρωινή συνεδρία, ο Χαράλαμπος Βέντης, (Δρ. Θεολογίας, Επιστημονικός Συνεργάτης Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών), εξέτασε το θέμα «Θεολογία και Ιστορία», από μια ορθόδοξη οπτική γωνία. Δίνοντας καταρχήν έμφαση στις πτυχές της χριστιανικής διδασκαλίας που επιβάλλουν μια εξ ολοκλήρου θετική στάση απέναντι στην ιστορία (λ.χ. την Ενσάρκωση), ο ομιλητής άσκησε κριτική σε εσωστρεφείς τάσεις της Εκκλησίας, που καθρεπτίζουν μια αποστασιοποίηση και αισθητή επιφυλακτικότητα σε σχέση προς την ιστορία, μια υποτίμηση της πολιτικής ή των προκλήσεων της νεωτερικότητας. Σύμφωνα με τον ομιλητή, η θεολογία είναι επιφορτισμένη με το προνόμιο της σχετικοποίησης των ιστορικών περιόδων και πολιτισμών, της διάλυσης των ψευδαισθήσεων του ιστορικού ντετερμινισμού, του εντοπισμού και της αντιμετώπισης των αδικιών και των ποικίλων μορφών βαρβαρότητας, προασπίζοντας έτσι την ανοικτή φύση του μέλλοντος, που διαμορφώνεται από το Άγιο Πνεύμα, το οποίο «όπου θέλει πνει» (Ιω. 3:8).

Ο Διονύσιος Σκλήρης, (Μάστερ Πανεπιστημίου King’s College του Λονδίνου και Σορβόννης) παρουσίασε το θέμα «Η μαξιμιανή διαλεκτική ανάμεσα στον Λόγο, Τρόπο, το Τέλος σε μετανεωτερικό πλαίσιο και η σημασία της για τη θεολογική αξιολόγηση των φυλών και του εθνικισμού», όπου υποστήριξε ότι η διαλεκτική αυτή, όπως εντοπίζεται στο έργο του αγίου Μαξίμου του Ομολογητή, θα μπορούσε να αξιοποιηθεί εκ νέου ως μια ιδιότυπη «θεολογία του διαλόγου». Μια τέτοια θεολογία θα μπορούσε να εμπλακεί σε διάλογο με την μετανεωτερικότητα, όπως επίσης και με συγκεκριμένα ρεύματα σκέψης, όπως λ.χ. την μετα-Εγελιανή διαλεκτική φιλοσοφία, έναν ορισμένο αντι-ουσιοκεντρισμό, κατάλληλο κατά την περίοδο μετά την γλωσσολογική στροφή στη φιλοσοφία και τη συναφή συμβολή του μετα-στρουκτουραλισμού, τη Λακανική και μετα-Λακανική ψυχαναλυτική σκέψη, τη φαινομενολογία κλπ. Ο ομιλητής παρουσίασε επίσης ένα παράδειγμα εφαρμογής μιας τέτοιας «θεολογίας του διαλόγου» (η οποία περιλαμβάνει επίσης κι άλλα ρεύματα της ορθόδοξης παράδοσης, όπως την τριαδική θεολογία των Καππαδοκών, την ανθρωπολογία του Γρηγορίου Νύσσης, την έμφαση της σχολής της Αντιόχειας στην ιστορικότητα κλπ.) στο θέμα της φυλής και του έθνους. Η προσέγγισή του βασίστηκε σε μια νεο-χαλκηδόνια λογική όπου οι διαιρέσεις καλούνται να μεταβληθούν σε διακρίσεις που βρίσκονται σε διάλογο, αναζητώντας μια τρίτη εναλλακτική αναφορικά με το δίλημμα ανάμεσα στον εθνικισμό και την αφηρημένη παγκοσμιότητα.

Στην πρώτη απογευματινή συνεδρία η  Crina Gschwandtner, (Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο Fordham, – Νέα Υόρκη-Η.Π.Α.), μίλησε με θέμα «Φιλοσοφία και Θεολογία», όπου υποστήριξε ότι η φιλοσοφία υπηρετεί μια σημαντική λειτουργία στο πλαίσιο της ορθόδοξης παράδοσης και μπορεί να βοηθήσει τη σύγχρονη ορθόδοξη θεολογία να ασχοληθεί με τη συνάφεια του μετανεωτερικού κόσμου, στον οποίο ζούμε. Η ομιλήτρια πρότεινε ότι η σύγχρονη γαλλική φιλοσοφία, ειδικά η ερμηνευτική και η φαινομενολογία, μπορεί να προσφέρει σημαντικά εργαλεία για τη θεολογική σκέψη, δείχνοντας με ποιο τρόπο θα μπορούσε αυτή να αξιοποιηθεί με παραγωγικό τρόπο από την σύγχρονη ορθόδοξη σκέψη

Ο Βασίλειος Μακρίδης, (Καθηγητής Κοινωνιολογίας του Ορθόδοξου Χριστιανικού Πανεπιστημίου του Erfurt, Γερμανία), ανέπτυξε το θέμα «Ορθόδοξος Χριστιανισμός και Κοινωνικές Επιστήμες: Κοινωνιολογία, Κοινωνική Ανθρωπολογία, Πολιτική Επιστήμη». Σύμφωνα με τον ομιλητή, η Εκκλησία πάντοτε με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο είχε αντιμετωπίσει κοινωνικά ζητήματα (λ.χ. φτώχεια, αδικίες) και είχε αναπτύξει την ανάλογη φιλανθρωπική δράση. Υπάρχει επίσης στην ιστορία ένας πλούσιος θεολογικός στοχασμός πάνω σε κοινωνικά θέματα, από μια ορθόδοξη οπτική γωνία. Επιπλέον, η κοινωνική κριτική δεν είναι κάτι που απουσιάζει από τον αντίστοιχο θεολογικό λόγο. Από την άλλη πλευρά, ωστόσο, κάποιος θα μπορούσε να εντοπίσει αρκετές διαφορές ανάμεσα στην Ορθόδοξη Ανατολή και την Λατινική Δύση σε σχέση με την αντιμετώπιση κοινωνικών θεμάτων, ειδικά μάλιστα στην νεώτερη εποχή. Για παράδειγμα η Ορθόδοξη Ανατολή κατά βάση στερείται μιας συστηματοποίησης των θέσεων της Εκκλησίας με την μορφή μια «κοινωνικής διδασκαλίας», κάτι που αντίθετα απαντάται στην Δύση. Ο ομιλητής σημείωσε επίσης ότι οι σύγχρονες κοινωνικές επιστήμες αναπτύχθηκαν ανεξάρτητα από τις θρησκευτικές σκοπιμότητες και απολαμβάνουν σήμερα ένα πλήρως αυτονομημένο καθεστώς στον ακαδημαϊκό χώρο. Παρ’ όλα αυτά τα αποτελέσματα των ερευνών τους λαμβάνονταν συχνά σοβαρά υπόψη, ως χρήσιμα για τις πρακτικές ανάγκες του έργου της Εκκλησίας με συνέπεια να περιλαμβάνονται σε επιστημονικά πεδία, όπως η «χριστιανική κοινωνιολογία». Ο ομιλητής προσέγγισε το ευρύτατο αυτό ζήτημα, εξετάζοντας τους τρόπους με τους οποίους η ορθόδοξη θεολογία μπορεί να ξεκινήσει έναν δημιουργικό διάλογο με τις σύγχρονες κοινωνικές επιστήμες, ενώ συζήτησε ορισμένες επιφυλάξεις που οφείλουν οι Ορθόδοξοι να έχουν κατά νου.

Στην δεύτερη απογευματινή συνεδρία, η οποία ήταν και η τελευταία του συνεδρίου, ο Davor Dzalto, (Καθηγητής Πανεπιστημίου του Niss, Πρόεδρος του Ινστιτούτου για τη Μελέτη του Πολιτισμού και του Χριστιανισμού, Βελιγράδι, Σερβία), εξέτασε το θέμα «Ορθοδοξία και Σύγχρονη τέχνη: μια αφύσικη συμμαχία;», όπου υποστήριξε ότι η θρησκεία κατέχει μια «ιδιάζουσα θέση» στη σύγχρονη τέχνη. Το ίδιο θα μπορούσε να ειπωθεί και για τη θέση της σύγχρονης τέχνης στη θρησκεία, και ειδικά στην ορθόδοξη θεολογία. Ο ομιλητής αναρωτήθηκε γιατί η σύγχρονη τέχνη και θρησκεία ακολούθησαν χωριστούς δρόμους στην ιστορία της μετα-νεωτερικότητας, ενώ διερεύνησε εάν η ορθόδοξη θεολογία και η σύγχρονη τέχνη θα μπορούσαν να μάθουν η μια απο την άλλη και με ποιό τρόπο θα μπορούσε να γίνει αυτό. Προκειμένου να εξετάσει τις πιθανές σχέσεις και τα αμοιβαία οφέλη τους ο ομιλητής ανέλυσε ορισμένες έννοιες που είναι βασικές τόσο στην ορθόδοξη θεολογία (ειδικά στην ανθρωπολογία) όσο και σε ορισμένες απο τις σημαντικότερες εκδηλώσεις της σύγχρονης τέχνης: δημιουργία/ δημιουργικότητα, ελευθερία και η κοινωνική διάσταση της ανθρώπινης (καλλιτεχνικής) εμπειρίας και ύπαρξης.

Ο Παντελής Καλαϊτζίδης, (Διευθυντής της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών, Διδάσκων στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, Επισκέπτης Καθηγητής στο Ορθόδοξο θεολογικό Ινστιτούτο του Αγίου Σεργίου-Παρίσι και Επισκέπτης Ερευνητής του Πανεπιστημίου του Princeton), παρουσίασε το θέμα «Θεολογία και Λογοτεχνία: η περίπτωση του Nicolae Steinhardt», όπου υποστήριξε ότι η Εκκλησία και η θεολογία – ειδικά απο την πατερική εποχή – φαίνεται να έχουν ανάγκη την διαμεσολάβηση της φιλοσοφίας, ειδικά στην οντολογική εκδοχή της, στο πλαίσιο της σχέσης και του διαλόγου τους με τον κόσμο. Σύμφωνα με τον ομιλητή, στον ραγδαία μεταβαλλόμενο σύγχρονο κόσμο, όπου ο διαμεσολαβητικός ρόλος της οντολογικής φιλοσοφίας δεν είναι πλέον αυτονόητος, το ερώτημα είναι ποιος χώρος μπορεί να αναλάβει αυτόν τον ρόλο και να λειτουργήσει ως μεσίτης ανάμεσα στη θεολογία και την θύραθεν σκέψη, μεταφράζοντας στη συναφειακή γλώσσα και στα πρότυπα της εποχής μας τις αιώνιες αλήθειες και αξίες του χριστιανικού Ευαγγελίου. Ο ομιλητής διερεύνησε τις σχετικές δυνατότητες, χρησιμοποιώντας ως υπόθεση εργασίας τον διάλογο ανάμεσα στη θεολογία και τη σύγχρονη λογοτεχνία, όπου η τελευταία διεκδικεί μια μη θεολογική κατανόηση της παγκοσμιότητας, προσφέροντας στην θεολογία τη συναφειακή γλώσσα και τα σχήματα με τα οποία η θεολογία θα μπορούσε να μεταδώσει το μήνυμά της στους ανθρώπους της μετανεωτερικότητας, έτσι ώστε να πάψει να αντιμετωπίζει τα ζητήματα του παρόντος με μια ξεπερασμένη και αυτο-αναφορική γλώσσα. Η σύγχρονη λογοτεχνία, και ειδικά το σύγχρονο μυθιστόρημα, το κατεξοχήν λογοτεχνικό είδος της νεωτερικότητας, φαίνεται να αποτελεί την «φιλοσοφία» και την «θεολογία» του ατόμου, το «ευαγγέλιο» του θρησκευτικά απελευθερωμένου εκκοσμικευμένου κόσμου της νεωτερικότητας. Έτσι εξηγείται γιατί η λογοτεχνία εκπροσωπεί μια κοσμολογία και μια ανθρωπολογία, παρόμοια αλλά διαφορετική από αυτή της θεολογίας. Η σύγχρονη λογοτεχνία εκπροσωπεί ένα μη θεολογικό λόγο για την παγκοσμιότητα, έναν λόγο που, πέραν της αποσπασματικής οντολογικής γλώσσας της φιλοσοφίας, επιχειρεί να προσφέρει, μέσω της ποίησης, της αφήγησης και της χρήσης του λογοτεχνικού μύθου, συνειρμικές και πολυσήμαντες – και ταυτόχρονα περισσότερο περιληπτικές και παγκόσμιες- απαντήσεις στα μεγάλα ερωτήματα του κόσμου και του ανθρώπου. Ο αφηγηματικός λόγος, από την πλευρά του, ισχυρίζεται ότι μπορεί να απαντήσει σε ερωτήματα που η φιλοσοφία φαίνεται ότι απέτυχε να απαντήσει, όπως το θεμελιώδες ερώτημα – από τον Πλωτίνο, και τον Αυγουστίνο μέχρι τον Heidegger- «τι είναι ο χρόνος». Ο ομιλητής παρουσίασε την περίπτωση του Ρουμάνου μοναχού και συγγραφέα Nicolae Steinhardt – του «Πατριάρχη της Ρουμανικής λογοτεχνίας», και μιας εξέχουσας προσωπικότητας των ευρωπαϊκών γραμμάτων, σύμφωνα με πολλούς κριτικούς-, ως ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα για το είδος των προκλήσεων και δυνατοτήτων που η σύγχρονη λογοτεχνία προβάλλει στην θεολογία.

Μετά την τελευταία συνεδρία και πριν την ολοκλήρωση των εργασιών του συνεδρίου, ζητήθηκε από τους οικουμενικούς παρατηρητές, που συμμετείχαν στο συνέδριο χάρη στην πολύ γενναιόδωρη χορηγία του Προγράμματος για την Οικουμενική Θεολογική Εκπαίδευση του ΠΣΕ (ETE/WCC), να διατυπώσουν τις παρατηρήσεις και τα σχόλιά τους στα επί μέρους θέματα του συνεδρίου.

Ο Stefan Tobler, (Καθηγητής στην Προτεσταντική Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου του Sibiu-Ρουμανία) σημείωσε την σπουδαιότητα του μεθοδολογικού ερωτήματος της συναφειακότητας. Σύμφωνα με τον ίδιο οι διαφορετικές προσεγγίσεις απο Προτεστάντες και Ορθόδοξους ερευνητές είναι κατά κύριο λόγο πολιτιστικής και όχι θεολογικής φύσεως. Επίσης τόνισε την πρόκληση της ιεραποστολής για μια δημιουργική συμβολή στο ζήτημα της συναφειακότητας και άσκησε κριτική σε λάθη που έχουν γίνει απο τις δυτικές Εκκλησίες αναφορικά με τον ευαγγελισμό σε μη δυτικές, πολιτισμικά, περιοχές. Τέλος διατύπωσε ορισμένα σχόλια πάνω σε διάφορες τρέχουσες θεολογικές προκλήσεις (όπως λ.χ. την ερμηνευτική, τον ρόλο των γυναικών στην Εκκλησία κ.ά).
Η Ingeborg Gabriel, (Καθηγήτρια Κοινωνικής Ηθικής στην Καθολική θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου της Βιέννης-Αυστρία) επεσήμανε καταρχήν την σπουδαιότητα του συνεδρίου. Διατύπωσε την γνώμη ότι ο Απόστολος Παύλος υπήρξε ο πρώτος συναφειακός θεολόγος, σημειώνοντας ότι οι θεολογίες των Πατέρων και των Σχολαστικών υπήρξαν επίσης συναφειακές. Σχολιάζοντας την θεματική του συνεδρίου, αναφέρθηκε σε παρόμοιες συζητήσεις και ρεύματα στην Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία στη διάρκεια του περασμένου αιώνα (λ.χ. την περίπτωση της nouvelle theologie), που επιθυμούσαν να ωφεληθούν από τον θησαυρό της παράδοσης προκειμένου να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα του σύγχρονου κόσμου. Παρά τις ομολογιακές διαφορές, φαίνεται ότι υπάρχει κοινό έδαφος και πολλά κοινά προβλήματα και αυτά είναι ανάγκη να αντιμετωπιστούν σε οικουμενική προοπτική. Επίσης η ομιλήτρια υπογράμμισε υπάρχει την αναγκαιότητα για νέες θεολογικές συμβολές, μεταξύ άλλων, πάνω σε θέματα οικονομίας, τεχνολογίας ή και κοινωνικών θεμάτων. Στο σημείο αυτό η Καθηγήτρια Gabriel αναφέρθηκε στις κοινές οικουμενικές πρωτοβουλίες στην Αυστρία σε σχέση με την κοινωνική δράση και τόνισε ιδιαίτερα στον ρόλο του αείμνηστου Μητροπολίτη Μιχαήλ Στάικου (Οικουμενικό Πατριαρχείο) στην προοπτική αυτή. Τέλος επεσήμανε ότι κάθε θεολογία είναι συναφειακή, υποστηρίζοντας ότι η πρόκληση είναι ακριβώς αυτή, δηλαδή να είναι είτε ενεργητικά είτε παθητικά (έστω) συναφειακή.

Ο Graham Ward, (Καθηγητής Θεολογίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης-Μεγάλη Βρετανία, ιερέας της Εκκλησίας της Αγγλίας), αναφέρθηκε στην τρέχουσα κρίση στους κόλπους του Αγγλικανισμού, σε σχέση με την χειροτονία των γυναικών, ή την στάση έναντι των ομοφυλόφιλων ζευγαριών κλπ. Αναφέρθηκε επίσης σε σημαντικές πολιτισμικές αλλαγές που καθρεπτίζονται στην ευρεία χρήση όρων, όπως η μετα-εκκοσμίκευση, ή η απο–εκκοσμίκευση, στην κριτική της εκκοσμίκευσης ως μια μορφή καταπιεστικής ιδεολογίας, ή στην επανεκτίμηση της σημασίας του μυστηριακού και πνευματικού πεδίου. Ο Καθηγητής Ward άσκησε κριτική στις θεολογικές προσεγγίσεις που βασίζονται σε μια ουσιοκρατική μεταφυσική και τόνισε την σημασία του οικουμενισμού αναφορικά με τη συζήτηση για τη συναφειακότητα, επισημαίνοντας ότι οι Ορθόδοξοι δεν πρέπει να αισθάνονται μόνοι στις θεολογικές προσπάθειές τους ή στον προβληματισμό τους για τη σχέση ανάμεσα στην εκκλησιολογία, την εθνικότητα και την διεθνικότητα. Σύμφωνα με τον ομιλητή, είναι πολύ σημαντικό να αναγνωρίζει κάποιος ότι οι χριστιανοί δεν έχουν ανάγκη να υιοθετούν πλέον μια στάση απολογητική κι ότι οφείλουν να σταματήσουν να φοβούνται την αμφισβήτηση.

Στο τέλος του συνεδρίου, ο Καθηγητής Radu Preda και ο Δρ. Παντελής Καλαϊτζίδης ευχαρίστησαν εκ μέρους των διοργανωτών τους συμμετέχοντες, το προσωπικό και τους χορηγούς για την πολύ σημαντική συμβολή τους στην επιτυχή διεξαγωγή και ολοκλήρωση του Συνεδρίου.

Την Κυριακή,  26 Μαίου, οι σύνεδροι έλαβαν μέρος στη θεία Λειτουργία που τελέστηκε στον Ορθόδοξο Καθεδρικό Ναό του Cluj, που είναι αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Επίσης, συμμετείχαν και στον Εσπερινό που τελέστηκε την ίδια μέρα, χοροστατούντος του Μητροπολίτη Cluj Ανδρέα, ο οποίος και προσέφερε δείπνο στους συνέδρους, ευχαριστώντας τους για τη σημαντική συμβολή τους στο Συνέδριο, του οποίου η θεματική έχει εξαιρετική σπουδαιότητα.
Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι το Συνέδριο μεταδόθηκε ζωντανά από τον Ραδιοφωνικό Σταθμό “Radio Renasterea” της Ορθόδοξης Μητροπόλεως του Cluj, ενώ για την πραγματοποίησή του σημαντική υπήρξε η ευγενική χορηγία της Γραμματείας Θρησκευμάτων της Ρουμανικής Κυβέρνησης, του Περιφερειακού Συμβουλίου της πόλης του Cluj, του Δημάρχου και του Δημοτικού Συμβουλίου της Cluj-Napoca, της Τράπεζας Banca Transilvania, του Προγράμματος για την οικουμενική θεολογική εκπαίδευση του Π.Σ.Ε. (ETE/WCC) και των εταιριών Skoda Compexit, Fany και Daisler Print House. (Πηγή: Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών του Βόλου )

Η σημερινή εποχή έχει ανάγκη από αγάπη άνευ όρων

Είναι λόγια του Έκτορα Λυγίζου. Του σκηνοθέτη που με συγκίνησε με την πρώτη ταινία μεγάλου μήκους “Το αγόρι τρώει το φαγητό του πουλιού”, ταινία που κερδίζει συνεχώς βραβεία, όπου προβάλλεται. Το θέμα είναι τόσο κοντά μας: ένας νέος άνθρωπος χωρίς δουλειά, που προσπαθεί να διαφυλάξει την αξιοπρέπειά του και το μόνο που έχει δικό του είναι ένα καναρίνι. Τί σημαίνει είμαι καθώς πρέπει αλλά πεινάω; Και οφείλω να προστατεύσω μια ζωή; Αυτά τα ερωτήματα αναδύονται από την ιστορία της ταινίας, ερωτήματα που μας αγγίζουν από όλες τις πλευρές.

Διαβάζω σε συνἐντευξη που έδωσε ο Λυγίζος πρόσφατα στο in.gr:

“Η πείνα είναι κινητήριος δύναμη. Αναγκάζει και τον πιο οκνηρό να αναλάβει δράση”.
“Αναγκάζει και τον πιο ντροπαλό να παλέψει με την υπερηφάνεια του για να κρατηθεί στη ζωή. Το σώμα πάσχει από ένα μεγάλο κενό. Και μου φαίνεται πολύ συγκινητική η προσπάθεια των ανθρώπων να γεμίσουν τα κενά τους. Και βρίσκω πολύ συγκινητικό ένα σώμα που πάσχει. Ιδίως, γιατί, στην πείνα, όλες οι αισθήσεις είναι σε έξαρση, το πνεύμα είναι σε κατάσταση μέθης. Και σε κατάσταση μέθης οι άνθρωποι είναι πιο κοντά στον πραγματικό τους εαυτό. Είτε μιλάμε για μέθη από αλκοόλ είτε για μέθη από έρωτα είτε για μέθη θεατρική.

Η δύναμη αυτή υπάρχει μέσα μας –έτσι κι αλλιώς. Γιατί πριν και πάνω απ’ όλα είμαστε ζώα. Ακόμα κι αν ο πολιτισμός μάς έχει κάνει να το ξεχάσουμε. Ίσως τελικά όλα συνοψίζονται στο απλό σχήμα: έχω ανάγκη κάτι και προσπαθώ να το αποκτήσω. Είτε μιλάμε για φαΐ είτε μιλάμε για αναγνώριση είτε μιλάμε για φροντίδα είτε για σεξ. Η δυσκολία του αγοριού στην ταινία είναι να αναγνωρίσει και να παραδεχτεί την κατάστασή του. Και να ξεπεράσει όλα αυτά μέσα του που τον εμποδίζουν να ζητήσει βοήθεια και φροντίδα”.

“Το καναρίνι είναι το αντικείμενο της φροντίδας του. Είναι ένα αβοήθητο πλάσμα που χρειάζεται φαγητό και νερό, και το μόνο που μπορεί να σου δώσει ως αντάλλαγμα είναι το ωραίο τραγούδι. Φαντάζομαι πως κάτι τέτοιο είναι και το αγόρι. Φτάνει να το παραδεχτεί”.

“Νομίζω πως κάποιος, σε συνθήκες φόβου και εξαθλίωσης, δεν πρέπει να διατηρήσει καμία αξιοπρέπεια. Η αξιοπρέπεια στην ταινία είναι εχθρός. Είναι αυτό που κάνει το αγόρι να μην μπορεί να μιλήσει σε κανέναν για την κατάστασή του. Στο φόβο και στην εξαθλίωση η λύση είναι η βοήθεια. Το θέμα δεν είναι να πείσεις τους άλλους ότι είσαι καλά ακόμα κι αν υποφέρεις. Το θέμα είναι να βρεις τρόπο να εκφράσεις είτε τα καλά είτε τα άσχημα που κρύβεις μέσα σου, πόσο μάλλον τον πόνο. Η αξιοπρέπεια είναι άμυνα. Είναι κατάλοιπο από άλλες εποχές. Η σημερινή εποχή έχει ανάγκη από αγάπη άνευ όρων…”

Η ταινία από τις 9 Μαΐου προβάλλεται στις αίθουσες. Πιστεύω ότι η θέασή της θα μας κάνει πιο ανθρώπινους.