Θρησκευτικά: Μάθημα ταυτότητας ή ηθικοπλαστική διδαχή;

Λόγω δύο αποβολών που είχα φάει από τον θεολόγο του σχολείου μου, αλλά κυρίως, λόγω της συζήτησης που γίνεται σε blogs ενοριτών (Ο Γολγοθάς των Θρησκευτικών στο Μανιτάρι του βουνού, Τσουκνίδα) αλλά και στον ευρύτερο εκπαιδευτικό χώρο γύρω από το μάθημα των θρησκευτικών αναδημοσιεύω ένα κείμενο που δόθηκε πρόσφατα στo  Καπιταλιστικό Κουμμούνι σχόλιο στο δικό του δημοσίευμα Μια αφορμή για Θρησκειο- Παιδαγωγικές σκέψεις. 


Μου αρέσει η προσέγγισή σου, και επίτρεψέ μου ορισμένα σχόλια, γιατί πιστεύω ότι το θεολογικό μάθημα έχει μια απίστευτη δυναμική, και μια πολυτέλεια που δεν την έχουν άλλα μαθήματα: προσεγγίζοντας το φαινόμενο της θρησκείας μπορεί να μιλήσει και να αγγίξει τα πάντα που αφορούν τον άνθρωπο. Χωρίς αναστολές και περιορισμούς. 

Πρώτα από όλα για κάθε ενδιαφερόμενο και για να μην γράφονται πράγματα άσχετα με την ιστορία και κυρίως τον χαρακτήρα του μαθήματος των θρησκευτικών παραπέμπω στο βασικότατο βιβλίο του Εμμανουήλ Π. Περσελή: Εξουσία και Θρησκευτική Αγωγή στην Ελλάδα του 19ου αιώνα, εκδ. Γρηγόρη, Αθήνα, 2004. Για τη συζήτηση που διεξάγεται σήμερα για τον μελλοντικό χαρακτήρα του μαθήματος, και τα διάφορα σενάρια: Τα θρησκευτικά ως μάθημα ταυτότητας και πολιτισμού. Βόλος, 15-17 Μαΐου 2004. Εισηγήσεις σεμιναρίου, (Συνδιοργάνωση Διακοινοβουλευτική Συνέλευση της Ορθοδοξίας, το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο με την Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών στον Βόλου, υπεύθυνος: Παντελής Καλαϊτζίδης), Βουλή των Ελλήνων, Αθήνα 2005.Και ακόμη το αφιέρωμα του περιοδικού Σύναξη «Παιδείας Παιδέματα», αρ. 93, 2005.

Στη διάρκειά του, το μάθημα κατά κανόνα λειτούργησε ως ένα ηθικοπλαστικό μάθημα. Οι εκπαιδευτικοί ήταν οι φορείς μιας συγκεκριμένης άποψης που διαμόρφωσε και κατήχησε όλη τη νεοελληνική κοινωνία μετά την απελευθέρωση από την οθωμανική αυτοκρατορία.

Συμφωνώ απόλυτα ότι το κράτος σήμερα δεν χρειάζεται τέτοιου είδους δεκανίκια, αφού στηρίζεται σε άλλες ορθοδοξίες.

Ο θρησκειολογικός χαρακτήρας του μαθήματος είναι μάλλον και ο πλέον εφικτός, εφόσον βασική αρχή του δεν είναι η ομολογιακή πρόθεση αλλά η κριτική παρουσίαση των θρησκευμάτων: από την αρχαιότητα έως τις ασιατικές παραδόσεις, αφρικανικά συστήματα κλπ. Σαφώς σε αυτή την προσέγγιση ενυπάρχει και το στοιχείο της κουλτούρας, ο πολιτιστικός χαρακτήρας, άρα ισχυροποιεί την ανάγκη του στην εκπαίδευση, το νομιμοποιεί σε πολυεθνικές τάξεις. Αυτό βέβαια σημαίνει και μια άλλη κατάρτιση των θεολόγων, όπως για παράδειγμα γνώσεις εθνολογίας. Και σε καμιά περίπτωση δεν μπορούν να είναι άγευστοι πολιτισμού, αποξενωμένοι από τη ρέουσα κοινωνική πραγματικότητα.

Διαφωνώ με το σύστημα των διδασκόντων-εκπροσώπων θρησκειών. Εάν σκεφτούμε προσωπικές εμπειρίες από ιερείς-θεολόγους μάλλον είναι απογοητευτικές, αφού όφειλαν να υπερασπιστούν και να απολογηθούν για κάτι διαρκώς, αναπτύσσοντας άμυνες που μόνο αρνητικές επιπτώσεις είχαν στο μάθημα. Ας μη μιλήσω για το σκάνδαλο του δεύτερου μισθού (έστω και μειωμένου) όταν υπάρχουν αδιόριστοι. Οι λαϊκοί μια χαρά μπορούν να διδάξουν. Οι ιερείς ας διδάξουν στις ενορίες τους. Όπως και οι μουσουλμάνοι λειτουργοί, οι μουλάδες, οι βουδιστές μοναχοί ή οι ινδοί γιόγκι. Ο καθένας στο ναό του. Το σχολείο οφείλει να είναι υπερθρησκευτικό και όχι να πολώνει. Να ενώνει (πάλι συμφωνούμε) μέσα από τις διαφορές και όχι να οριοθετεί μέσα από τα σταυρουδάκια ή τα τσαντόρ.

@manitari
Την όποια αξία της Ορθοδοξίας ας την ανακαλύψουν τα ίδια τα παιδιά. Έτσι κι αλλιώς η λειτουργία των ενοριών και η αντιστοίχισή τους ως υποδείγματα τρόπου ορθόδοξου ζωής στα σχολεία της περιφέρειάς τους είναι προβληματική. Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον για μένα βρίσκεται στον δάσκαλο που θα κατευθύνει τα παιδιά να ανακαλύψουν τις αξίες που κρύβονται σε μια παράδοση. Και αυτό είναι ΜΟΝΟΔΡΟΜΟΣ, σήμερα. Και εδώ είναι και η γοητεία του μαθήματος. Όχι στην επιβολή αυθεντίας ή της μοναδικής αλήθειας αλλά της έμπνευσης να αναζητηθεί αυτή η προσωπική αλήθεια.

Γράφεις: «με βαρύκεντρο την γνήσια ελληνορθόδοξη παράδοση». Μα πόσο εφικτό είναι αυτό στις σημερινές συνθήκες; Και ποια είναι η γνήσια; Αυτό είναι ένα θέμα ανοιχτό. Το μάθημα εξελίχθηκε σχεδόν πάντα με την άνθιση ενός πιετισμού εισαγόμενου με κυρίαρχο έναν καθωσπρεπισμό, σε μια εποχή που όλα όφειλαν να μπουν σε τάξη… Μας ενδιαφέρει το μάθημα να είναι καθολικό ή να αφορά απλά μια ομάδα μαθητών; Η οικουμενικότητα ναι. Αυτό είναι το βασικότερο μήνυμα της εκκλησίας ως κοινότητας. Αλλά, μόνο στα λόγια. Στην πράξη η αδυναμία του ανθρώπου βλέπει και εφαρμόζει στην ιστορία σχήματα περίκλειστα, που μπορεί να μην λέγονται «ΕΘΝΟΣ» (που δεν σου αρέσει λόγω Κοραή) αλλά «ΓΕΝΟΣ». Στην ουσία δεν αλλάζουν πολλά… Τα παραπάνω δεν σημαίνουν ότι αποκλείω την έμφαση στην ελληνορθόδοξη παράδοση. Το πώς θα γίνει αυτό είναι το θέμα. Με άλλα λόγια: πόσο οι Έλληνες αισθάνονται σήμερα ότι η Ορθοδοξία είναι κομμάτι της ταυτότητάς τους, ώστε να το διδαχτούν ως θεολογικό τα παιδιά τους; Κι αν ναι αυτά θα είναι τα «χριστιανόπουλα». Τα υπόλοιπα; μουσουλμανόπουλα και λοιπά παιδιά θα απαλλάσσονται; Μήπως πάλι μιλάμε για ένα ομολογιακό μάθημα;

@ roides
Δεν συμφωνώ μαζί σου όταν έμμονα γενικεύεις(ετε) και ισοπεδώνεις(ετε). Η ιστορία της χριστιανοσύνης με κάνει να ντρέπομαι αλλά να είμαι και περήφανος, όπως και κάθε ιστορία κάποιου άλλου θρησκεύματος που υπόκειται στην ανθρώπινη αδυναμία, ιδιοτέλεια αλλά και στο πάθος για τη δημιουργία, στην ποίηση, στο κάλλος, δηλαδή την πνευματικότητα. Προσωπικά με ενδιαφέρει πρωταρχικά να κατανοήσω τα λάθη μέσα στα ιστορικά τους συμφραζόμενα.

@ theoprovlitos
Το πρόβλημα ήταν ο κατάλογος με τα παραπτώματα σε αυτή τη βιομηχανική εξομολόγηση της κόρης σου στο σχολείο; μα αυτό είναι ένα απολίθωμα μιας άλλης εποχής που ο έλεγχος μέσω της εξομολόγησης ήταν ασφυκτικός. Ακόμη μια ένδειξη της ηθικιστικής χροιάς που είχε το μάθημα… Προφανώς ειρωνεύεσαι όταν μιλάς για προσηλυτισμό…

Επειδή θέλω να πω κι άλλα, σταματώ κάπου εδώ. Πιστεύω ακράδαντα ότι ένα μάθημα ανοιχτό, κριτικό στα λάθη της ιστορίας (βλ. εξάσκηση βίας, χρήση της θρησκείας ως ιδεολογικού μηχανισμού και άσκηση εξουσίας), που οφείλει να είναι πρωτοποριακό λόγω της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας του, μπορεί να συμβάλλει στην ευαισθητοποίηση των νέων παιδιών και να δουν τη δική τους παράδοση με φρέσκια ματιά, πέρα από την επιβολή του κύρους και τον φόβο του βαθμού.

Εάν το μάθημα των θρησκευτικών μπορεί προς αυτή την κατεύθυνση να αρνείται φανατισμούς, περιούσιους λαούς, να αφυπνίσει ΥΠΑΡΞΙΑΚΑ, μέχρι το σημείο να αλλάξει ζωές, να ανεκτεί τον ΕΤΕΡΟ, που είναι εν δυνάμει αδελφός, ε, τότε έχει σημασία να παραμείνει στα ελληνικά σχολεία.

Advertisements

One thought on “Θρησκευτικά: Μάθημα ταυτότητας ή ηθικοπλαστική διδαχή;

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s