O άντρας, η γυναίκα της νέας εποχής και το σκάνδαλο των Ουρσουλινών

Στη δεκαετία του 1920, ο άντρας, η γυναίκα της νέας εποχής μπορούν να εκφραστούν πολύ καλύτερα στην τέχνη του κινηματογράφου παρά σε όποια άλλη παραδοσιακή τέχνη. Αυτό ήταν το πιστεύω τής  Ζερμέν Ντιλάκ (Germaine Dulac) η οποία υπήρξε η ηγετική μορφή της κινηματογραφικής πρωτοπορίας στη Γαλλία μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο πόλεμο. Η Ντιλάκ (1882–1942) συνδύαζε τη θεωρητική ενασχόληση με την κινηματογραφική πράξη: είναι από τις πρώτες γυναίκες που είδαν τον κόσμο μέσα από τον φακό του κινηματογράφου.

Δραστήρια φεμινίστρια, δημοσιογράφος, θεατρική κριτικός και επιχειρηματίας, ίδρυσε μια εταιρεία παραγωγής με τον σύζυγὀ της, με τον οποίο χώρισε για να ζήσει με την Μαρί-Αν Μαλβίλ. Επηρεασμένη από τα κινήματα της εποχής, γνωρίζοντας πολύ καλά συμβολισμό, τον ιμπρεσιονισμό και την αφαίρεση στοχεύει σε έναν κινηματογράφο απόλυτα ελευθερωμένο από άλλες τέχνες. Μιλά για μια καθαρότητα, η οποία θέλει να ορίσει την ουσία της νέας τέχνης, καθιστώντας αυτή την τέχνη αυτοδύναμη και μοναδική. Όπως έλεγε για τον κινηματογράφο: «παραείναι σπουδαίος για να παραμείνει απλώς ένας καθρέφτης των άλλων τεχνών»*. Για αυτό και οι ταινίες αυτής της περιόδου (Disque, Κινηματογραφική σπουδή σε μια αραμπέσκ, Θέματα και παραλλαγές, 1929) είναι βουβές, χωρίς τη συνδρομή της μουσικής.

Στο πραγματικά δημιουργικό κι ευφάνταστο 5ο Φεστιβάλ Πρωτοποριακού Κινηματογράφου, που οργανώθηκε από την Ταινιοθήκη της Ελλάδας (13-22 Μαΐου, Τριανόν), μεταξὐ των άλλων είδαμε ταινίες στο αφιέρωμα για τη Ντιλάκ. Ξεχώρισα τα Θέματα και παραλλαγές όπου στην φιγούρα της χορεύτριας κλασικού μπαλέτου διαλέγεται η μηχανή με τα έμβολα, τις αντλίες και τα γρανάζια αλλά και η φύση με την κίνηση της ανάπτυξης των φυτών! Εδώ, η κίνηση και ο ρυθμός στη σύνθεσή τους είναι το κλειδί για την κατανόηση της αντίληψης της Ντιλάκ.

Η δουλειά της Ντιλάκ περιστρεφόταν γύρω από μια «οπτική ενορχήστρωση», γύρω από τη σύζευξη μουσικών αξιών και εικόνας. Και μη ξεχνάμε: σε μια εκρηκτική φάση ανατροπών και τομών στις εικαστικές τέχνες.

Ακολουθεί απόσπασμα από την ταινία Πρόσκληση σε ταξίδι, 1927.

Η ταινία που έχει προκαλέσει όσο καμιά και συνδέθηκε με το λεγόμενο σκάνδαλο των Ουρσουλινών ήταν Το κοχύλι και ο κληρικός (La coquille et le clergyman), που βασίστηκε σε σενάριο του Αντονέν Αρτό. Η ταινία αυτή έχει θεωρηθεί η πρώτη υπερρεαλιστική ταινία όλων των εποχών. Ακολουθεί Ένας ανδαλουσιανός σκύλος των Μπονιουέλ και Νταλί (1929). Η ταινία είναι αρκετά κρυπτική με συβολισμούς που τη διαπερνούν σε όλο το μήκος της και η πλοκή της στηρίζεται σε ένα ερωτικό τρίγωνο από έναν ιερέα, έναν στρατιωτικό και τη γυναίκα του.

Τη βραδιά της πρεμιέρας, 9 Φεβρουαρίου 1928, στο Στούντιο των Ουρσουλινών, το τέμενος της γαλλικής πρωτοπορίας, η ταινία γιουχαΐστικε από τον σεναριογράφο Αντονέν Αρτώ, τον Αντρέ Μπρετόν και τον ποιητή Λουί Αραγκόν, επειδή θεωρήθηκε ότι οι επεμβάσεις της Ντιλάκ στο σενάριο  ήταν απαράδεκτες. Η ίδια θα πει:

«Όλη μου η προσπάθεια ήταν να ψάξω για τα αρμονικά σημεία στη δράση στο σενάριο του Αρτό και να τα συνδέσω με καλά υπολογισμένους ρυθμούς […] Υπάρχουν δύο είδη ρυθμού: ο ρυθμός της εικόνας και ο ρυθμός των εικόνων. Δηλαδή, κάθε χειρονομία πρέπει να έχει διάρκεια ανάλογη με την αρμονική αξία της έκφρασής της και η οποία εξαρτάται από τον ρυθμό που προηγείται ή ακολουθεί: ρυθμός στην εικόνα. Κατόπιν, ο ρυθμός των εικόνων: ένα ακόρντο από διάφορες αρμονίες. Μπορώ να πω ότι καμιά εικόνα στην ταινία δεν γεννήθηκε κατά τύχη».

Ακολουθεί σε κομμάτια (με ένθετη μουσική) από την πρώτη σουρεαλιστική ταινία Το κοχύλι και ο κληρικός, 1928

 

 

 

*Τα αποσπάσματα που είναι εντός εισαγωγικών προέρχονται από το Πρόγραμμα του 5ου Φεστιβάλ Πρωτοποριακού Κινηματογράφου.
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s