Monthly Archives: June 2008

Μια είναι η ουσία: Η ζωή

Νέοι, χαμογελαστοί, με φωτεινή ματιά μοιράζουν μια κάρτα στην οχλοβοή του πεζόδρομου του Θησείου. Κοντά στον σταθμό του ηλεκτρικού. Είναι παιδιά που βρίσκονται στο Πρόγραμμα απεξάρτησης από τα ναρκωτικά του ΚΕΘΕΑ. Ανήκουν στην κοινότητα Διάβαση. Είναι από τους ανθρώπους που κάθε φορά που αντικρίζω αισθάνομαι ότι δεν έχει σβήσει η ελπίδα να αλλάξει ο άνθρωπος. Όταν θέλει να αλλάξει. 

H κάρτα παριστάνει ένα νεοκλασικό κτίσμα. Είναι το σπίτι της κοινότητας, όπου γίνεται το θαύμα της διάβασης σε μια νέα ζωή, χωρίς ηρωίνη, χωρίς χάπια και εξαρτήσεις. Και χωρίς μεθαδόνη, δηλαδή, χωρίς υποκατάστατα. Στο σπίτι αυτό και στους άλλους τόπους του ΚΕΘΕΑ, στη Θεσσαλονίκη, στη Ραφήνα, στην Αλεξανδρούπολη, στην Κομοτηνή, στη Λάρισα, σε όλα τα κέντρα υπάρχει χώρος για όλους τους χρήστες. Και ΔΩΡΕΑΝ ΒΟΗΘΕΙΑ ΑΠΟ ΕΙΔΙΚΟΥΣ. Φτάνει να το αποφασίσουν. Κι αν είναι έφηβοι αρκεί να πειστούν από τους γονείς τους. Το έργο αυτών των κοινοτήτων εκτείνεται και στα μέλη της οικογένειας τα οποία σχετίζονται στενά με κάποιον εξαρτημένο. Τα αποτελέσματα για γονείς και συγγενείς είναι θεαματικά, αφού υποστηρίζονται από άλλους έμπειρους γονείς, μαθαίνουν ότι δεν είναι οι μόνοι άνθρωποι στον κόσμο που έχουν τέτοιο πρόβλημα, άρα μαθαίνουν να μην ντρέπονται, και εκπαιδεύονται να αντιμετωπίζουν καίρια τους ασθενείς δικούς τους ανθρώπους.

Τα παιδιά στο Θησείο χαμογελάνε. Δεν ζητούν το έλεός μας. Αισθάνομαι ότι εμείς έχουμε περισσότερο την ανάγκη τους. Είναι τα έμψυχα παραδείγματα του αγώνα για ζωή, ξεκινώντας από το σημείο μηδέν. Σαν από βρέφη ξαναγεννιούνται και μαθαίνουν τα πάντα από το τίποτα. Βασίζονται στην αυτοβοήθεια και στην υποστήριξη των άλλων μελών της κοινότητας, αναζητώντας για ένα χρόνο τα αίτια της χρήσης, αφού τα συμπτώματα παρέρχονται σε μικρό χρονικό διάστημα από τη διακοπή της χρήσης. Και όταν προχωρήσουν και εξελιχθούν μένεις εκστατικός μπροστά στη δύναμη της ψυχής τους, στο πάθος τους να υπάρξουν απελευθερωμένοι όχι μόνο από ουσίες αλλά από μια κουλτούρα που είχε ως πυρήνα την αναζήτηση του ναρκωτικού. Είναι ίσως από τα πλέον κατάλληλα άτομα να περάσουν την πόρτα μιας σχολικής τάξης και να μιλήσουν σε μαθητές, που ΑΓΝΟΟΥΝ τα πάντα γύρω από το θέμα. Και για αυτό θα μπορούσε να αποφασίσει η Σχολική Επιτροπή, η οποία έχει απίστευτες δυνατότητες. Δε νομίζω ότι χρειάζεται απόφαση υπουργού.

Διαβάζω στην άλλη πλευρά της κάρτας:

 

Το πρόγραμμα ΚΕΘΕΑ ΔΙΑΒΑΣΗ ανήκει στο πανελλαδικό δίκτυο

υπηρεσιών του Κέντρου Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων.

Είναι πρόγραμμα εξωτερικής ημερήσιας παρακολούθησης και παρέχει

ολοκληρωμένες υπηρεσίες απεξάρτησης. Οι υπηρεσίες του παρέχονται

δωρεάν και δεν χορηγούνται φαρμακευτικές ή υποκατάστατες ουσίες.

Απευθύνεται σε χρήστες ναρκωτικών ουσιών ενήλικες άνω των 21 ετών,

εργαζόμενους, φοιτητές, περιστασιακούς και στις οικογένειές τους.

Λειτουργεί από τον Οκτώβριο του 1990 στην πλατεία Αμερικής.

 

 

Συμβουλευτικό Κέντρο: Φυλής 217, Πλατεία Αμερικής, 210-8626761

Κέντρο Οικογενειακής Υποστήριξης: Γ´ Σεπτεμβρίου 176, Αθήνα, 210-8612604

 

Επικοινωνία με ΚΕΘΕΑ:  τηλ. 210-9241993-6

Σύνδεσμος: ΚΕΘΕΑ

 

H αντοχή των τραγουδιών στην παράσταση «X ΣKHNHΣ. Aυτά που κάψαν το σανίδι»: O Σταμάτης Kραουνάκης και ο μουσικός λειμώνας του

Στον μουσικό χυλό της ρέουσας πραγματικότητας η παράσταση «X ΣKHNHΣ. Aυτά που κάψαν το σανίδι» του Σταμάτη Kραουνάκη μας αναβαπτίζει σε μια Eλλάδα που αγαπάμε όλοι και ας μη το δείχνουμε συχνά.

Tιμώ σημαίνει θυμάμαι. Kαι ο Kραουνάκης μαρτυρά τις πηγές των εμπνεύσεών του και μου αποκαλύπτει για μια ακόμη φορά τη λαϊκή του ταυτότητα: μας κάλεσε να ξεφυλλίσουμε παρέα το λεύκωμα με τις εικόνες του αιωνόβιου ελληνικού μουσικού λειμώνος, αφού το παλαιότερο κομμάτι της βραδιάς ήταν το «Εγώ είμαι η νέα γυναίκα» του Σακελλαρίδη, του 1908. Και αυτοσυστήνεται ως ένας συμβολικός εκπρόσωπος ενός μόχθου εκατό ετών, για να δημιουργηθεί μια παράδοση στο νεοελληνικό θέατρο (έχει δουλέψει και ο ίδιος σε πάνω από 50 παραστάσεις).


Καλεσμένοι του Σταμάτη Κραουνάκη στο ίδιο τραπέζι πολλές γενιές καλλιτεχνών, κομμάτια της ψυχής μας, επιβεβαίωσαν ότι το ελληνικό τραγούδι αντέχει στη διαχρονία του και συνιστά ταυτότητα.

 

Όταν ο κόσμος τραγουδάει

Επιθεώρηση, αρχαίο δράμα, αλλά και Μπρεχτ, Πιραντέλλο, Λόρκα και Ντάριο Φο συνέθεσαν ένα μαγικό καλειδοσκόπιο με τελείως διαφορετικά είδη θεατρικών συνθέσεων αλλά με μία κοινή αρετή: όλα τα κομμάτια μπορούσαν να τραγουδηθούν από το κοινό.  Όταν ο κόσμος τραγουδάει συνεχίζει μια πρακτική που είναι γνωστή από τα παραδοσιακά λαϊκά θεάματα, την ενεργητική συμμετοχή των θεατών στην παράσταση, κάτι που έχει χάσει το αστικό θέατρο, όπου οι πάντες υποχρεώνονται να σιωπούν. Και κάτι που αναζητά πάντα η θεατρική avant-garde. Και, πραγματικά, εντυπωσιάστηκα γιατί ο κόσμος γνώριζε το άσμα «Νινέτα, Νανίνα, Νινόν» του Χαιρόπουλου από την οπερέτα Γυναίκες… γυναίκες που σιγοτραγούδησε με τον «Μύθο» από τη Λυσιστράτη (μετάφραση Θρ. Σταύρου) και το «Στρώσε το στρώμα σου» του Ιάκωβου Καμπανέλλη από τη Γειτονιά των Αγγέλων. Και πρέπει να πω ότι ο Κραουνάκης ώθησε τον κόσμο να τραγουδήσει Θεοδωράκη και «Το γελαστό παιδί» μαζί με το «Βίρα τις άγκυρες» του Γιώργου Μουζάκη, αποδεικνύοντας ότι τα στεγανά που θέτουν οι διάφοροι ειδικοί στη μουσική δημιουργία είναι ανύπαρκτα όταν έρχεται η στιγμή να γίνουν μέλος στο στόμα των ανθρώπων. Ο Κραουνάκης, λοιπόν, αποκατέστησε την τιμή μουσικοσυνθετών που ανήκαν παραδοσιακά στο είδος, θα λέγαμε του ελαφρού τραγουδιού, ή είχαν γράψει κομμάτια για την επιθεώρηση. Αυτή η συμφιλίωση της μουσικής, μέσα από τους ίδιους τους λαμπερούς εκπροσώπους της, ηθοποιούς και τραγουδιστές, ήταν και η μεγάλη επιτυχία της παράστασης. Όλοι οι άξιοι έχουν θέση στη μουσική τράπεζα του τόπου.

Μάλιστα, στο Ωδείο του Ηρώδου που ενόχλησε στην αρχή την αγαπημένη μου φίλη που καθόταν πλάι μου, αφού ο χώρος είναι «ιερός» και καθιαγιασμένος από το αρχαίο δράμα και άλλες «σοβαρές» εκδηλώσεις, όπως μου είπε. Στο άκουσμα αυτής της φράσης από τη φίλη μου συνειδητοποίησα και τον στόχο και το μήνυμα της βραδιάς.  Χατζιδάκις, Χαιρόπουλος, Γρηγόρης Κωνσταντινίδης, Στάθης Μάστορας, Σωτηρία Ιατρίδου, Θεόφραστος Σακελλαρίδης, Θόδωρος Παπαδόπουλος, Γιώργος Μουζάκης, Τάκης Μωράκης, Μιχάλης Σογιούλ, Ριτσιάρδης, Νίκος Χατζηαποστόλου διασταυρώνονται γιορταστικά με Μάνο Χατζιδάκι, Μίκη Θεοδωράκη, Σταύρο Ξαρχάκο, Χρήστο Λεοντή, Θάνο Μικρούτσικο, Διονύση Σαββόπουλο, Λουκιανό Κηλαηδόνη, και Σταμάτη Κραουνάκη. Τα τραγούδια τους, μακριά από την παράσταση που πρωτακούστηκαν αντέχουν. Γράφουν τη δική τους ιστορία. Και αγαπιούνται. Πολύ.

Η Σπείρα-σπείρα ως συνοδεία του μουσικού «γέροντα» Σταμάτη είχε αναλάβει ένα μεγάλο κομμάτι ευθύνης της παράστασης αφού έμεινε τρεις ώρες επί σκηνής συνοδεύοντας μουσικά και κινησιολογικά όλους τους καλλιτέχνες που εμφανίστηκαν. Το παλαιό μέλος της ομάδας Στέλιος Καρπαθάκης έκανε την εισαγωγή στην παράσταση με το «Χάι-Χο» από τη Δωδεκάτη Νύχτα, ενώ η νέα και ελπιδοφόρα Δάφνη Λέμπερου που παίζει και κλαρίνο ερμήνευσε στιβαρά το «Ξενιτεμένο μου πουλί» του Λεοντή.

Η βραδιά, με τους εκπληκτικούς μουσικούς, ξεκίνησε δυναμικά με μια χιπ χοπ εκτέλεση του Jerome Kaluta από τους Όρνιθες του Χατζιδάκι, την παράσταση που σκανδάλισε το 1959 με τη σκηνοθεσία του Κουν και άλλαξε τα δεδομένα στην ερμηνεία της αρχαίας κωμωδίας.

Θεοδωράκης με Μουζάκη και Σακελλαρίδη

Ο Χρήστος Στέργιογλου, αυτός ο μοναδικά ταλαντούχος performer (από τα μεγαλύτερα κεφάλαια στον χώρο) με άνεση μας βάπτισε στην ατμόσφαιρα της οπερέτας του Μεσοπολέμου, για να δώσει τη σκυτάλη στην Κατιάνα Μπαλανίκα που τραγούδησε τραγούδια της επιθεώρησης. Να πω, ότι κάθε εμφάνιση ήταν μια μικρή παράσταση ξεχωριστή, εφόσον η κάθε καλλιτεχνική παρουσία αντιπροσώπευε ή παρουσίαζε και μια άλλη παράδοση.

Η Ζωζώ Σαπουντζάκη, η οποία αποθεώθηκε από ΟΛΟΥΣ, φορώντας ένα διάφανο μαύρο κοστούμι, και μια κόκκινη αιθέρια μπέρτα, με σκίσιμο στο πλάι, όπως την ήθελε πάντοτε το κοινό της, ξεσήκωσε το πλήθος επιβεβαιώνοντας τη ζωντανή εικόνα της βασίλισσας που έχει λατρέψει ο κόσμος από τη δεκαετία του 1950. Η Μάρω Κοντού θύμισε τη «Μαύρη Φορντ» και ο Γιώργος Μαρίνος (άλλη ζωντανή ιστορία του one man show) μας έδειξε πώς ξεκίνησε τη δεκαετία του ᾽60 με τραγούδια του Γκάτσου που γράφτηκαν ειδικά για αυτόν, όπως το «Έλα σε μένα». Η Μάρθα Βούρτση τραγούδησε Θεοδωράκη από την παράσταση Ένας Όμηρος (απόδοση Β. Ρώτας), ο Γιάννης Χαρούλης δυο κομμάτια του Χατζιδάκι από τον Καπετάν Μιχάλη του Καζαντζάκη, ενώ η Μελίνα Τανάγρη ερμήνευσε την Παράβαση των Αχαρνέων (μουσ. Δ. Σαββόπουλος), Λεοντή («Το στρείδι και το μαργαριτάρι») και η Σόνια Θεοδωρίδου το «Νανούρισμα» από τον Ματωμένο γάμο.

Άλλη αποκάλυψη για όσους δεν τον ξέρουν ήταν ο Γρηγόρης Βαλτινός που τραγούδησε άψογα, αλλά και χόρεψε και έπαιξε με τα τραγούδια από τη Γειτονιά των αγγέλων του Καμπανέλλη σε μουσική Θεοδωράκη. Στο Δεύτερο Μέρος η Άννα Παναγιωτοπούλου με τον «Έλληνα» από την επιθεώρηση Τι είδε ο Γιαπωνέζος (1987) με έκανε για άλλη μια φορά να πω ότι ο Κραουνάκης έχει γράψει μεγάλα κλασικά κομμάτια. Ο Λάκης Λαζόπουλος ικανοποίησε το ανάμικτο κοινό,  υποστήριξε με ένταση την παράσταση τραγουδώντας «Όλα σπάσ᾽τα κι αγάπα με» (Τ. Μωράκης, Γ. Γιαννακόπουλος) και χορεύοντας, έθεσε το βασικό ερώτημα «Να ζήμενς ή να μη ζήμενς» οδηγώντας την βραδιά προς το τέλος της. Παρέδωσε σα μαθητούδι τη σειρά του στη Σπεράντζα Βρανά, η οποία τραγούδησε από την πρώτη σειρά με ταυτόχρονη αναμετάδοση στον τοίχο του προσκηνίου το «Τραμ το τελευταίο», και «Το μονοπάτι», προκαλώντας νέο ρίγος στον κόσμο. Η παράσταση έκλεισε με την Άννα Καλουτά, η έφηβος γιαγιά της επιθεώρησης, η οποία τραγούδησε, αστειεύτηκε και κυρίως έβλεπε να δικαιώνεται η τέχνη που υπηρέτησε για πάνω από πενήντα έτη.

Σημεία κορυφώσεις

Η παράσταση είχε πολλά σημεία-κορυφώσεις που συγκίνησαν τον κόσμο. Εγώ βούρκωσα όταν εμφανίστηκε η Ζωή Φυτούση, σαν αερικό, για να πει το χατζιδακικό «Μαντολίνο» από το Απόψε αυτοσχεδιάζουμε σε σκηνοθεσία Μυράτ. Απόλαυσα τη Μάρθα Φριντζήλα και το σόλο της, η οποία εμφανίστηκε με ασημί ταφτά και μια τεράστια βεντάλια και τραγούδησε το «Άννα μην κλαις» του Μικρούτσικου με εμβόλιμο το «Le chant de canons» από την Όπερα της πεντάρας, των Μπρεχτ-Βάιλ. Η Φριντζήλα μαζί με τον Δημήτρη Μπάσση (είπε το «Φίλοι κι αδέλφια» του Ξυλούρη, από το Μεγάλο μας τσίρκο σε μουσική Ξαρχάκου) ήταν τα νεώτερα εύοσμα άνθη αυτού του μουσικού στέφανου που έπλεξε ο Σταμάτης Κραουνάκης. Πανέμορφα, όπως άρμοζε στην περίσταση, τα κοστούμια του Μετζικώφ.

Υπέροχα τα βίντεο του Αυγέρη με μικρά αφιερώματα σε ηθοποιούς-θρύλους. Να πω και τη γκρίνια μου. Όμορφη η παρουσία της Ουζουνίδου, αλλά μου φάνηκε ότι ο συνδετικός της ρόλος κάπου ξεχάστηκε στη ροή της παράστασης. Μου έλειψε η παρέα του Δαλιανίδη, των Βουτσά, Καραγιάννη, Μαίρης Χρονοπούλου, που θα μπορούσε να χωρέσει, έστω με ένα άσμα εάν έλειπε κάποιο τραγούδι του Χατζιδάκι (είχε τη μερίδα του λέοντος με 12 συνθέσεις) ή του Θεοδωράκη (έξι συνθέσεις). Ακόμη, νομίζω ότι τα παιδιά από την Σπείρα θα μπορούσαν να πουν κάποια κομμάτια σε ζευγάρια ή σε τρίο. Αλλά κι αυτά ήταν οικοδεσπότες, και μαθητές που ασκήτευαν και μάθαιναν μαζί από τους παλιούς. Και τους χειροκροτούσαν θερμά. Ευγνώμονες!

Η σκηνή άδειασε και ακούγεται ο ήχος της λατέρνας που παίζει ο Σταμάτης Κραουνάκης. Είναι το τρομερό παιδί που μεταμορφώθηκε σε οικοδεσπότη και ο οποίος, τώρα, ξεπροβόδισε τους καλεσμένους που είπαν «ναι» στο μουσικό πανηγύρι που έστησε στη ρίζα της Ακρόπολης. Τους τίμησε και τον τίμησαν με κάθε τους είσοδο και έξοδο στο φωτεινό πάνλευκο πατάρι. Τώρα είναι μόνος, συνοδεύοντας τους θεατές που αναχωρούν. Από τις πλέον προσωπικές στιγμές, όπου ο Κραουνάκης νιώθει ότι είναι ένας ακόμη κρίκος μιας τέχνης που δεν άνθισε στα σαλόνια, αλλά στις σκηνές της νύχτας, και σε πατάρια που άναβαν από τους στεναγμούς και τα χειροκροτήματα. Και ο κρίκος αυτός δεν είναι αδύναμος αλλά ισχυρότατος! 

ΥΓ Γιατί δεν μπαίνουν στο Ηρώδειο γιγαντοοθόνες ώτε να βλέπουν άπαντες τα επί σκηνής δρώμενα; Η τεχνολογία το επιτρέπει χωρίς φθορά στον αρχαιολογικό χώρο. Απορώ πώς δεν το έχει σκεφτεί κανείς!

 

Ως συνήθως τελευταίοι έρχονται όσοι έχουν εισιτήρια στο κάτω διάζωμα. Η παράσταση καθυστέρησε να ξεκινήσει, αλλά κάποτε δεν θα έπρεπε να τιμωρηθούν και όσοι δεν είναι στη θέση τους;

 

Συντελεστές:
Σύνθεση μουσικού σεναρίου: Σταμάτης Κραουνάκης-Σύμβουλος Μουσικού σεναρίου: Γιώργος Παπαστεφάνου-Επιμέλεια προγράμματος: Λίνα Νικολακοπούλου & Σταμάτης Κραουνάκης-Κείμενα – Παρλάτες: Λίνα Νικολακοπούλου-Σκηνοθεσία – Βίντεο: Κώστας Αυγέρης-Σκηνικά, Κοστούμια: Γιάννης Μετζικώφ-Φωτισμοί: Ελευθερία Ντεκώ-Μουσική προετοιμασία: Χρίστος Θεοδώρου, Άρης Βλάχος-Ενορχηστρώσεις – Διεύθυνση ορχήστρας: Γιώργος Ζαχαρίου-Παρουσίαση: Σταμάτης Κραουνάκης & Ελένη Ουζουνίδου
Συμμετέχουν (αλφαβητικά): Γρηγόρης Βαλτινός, Μάρθα Βούρτση, Σπεράντζα Βρανά, Σόνια Θεοδωρίδου, Άννα Καλουτά, Μάρω Κοντού, Λάκης Λαζόπουλος, Γιώργος Μαρίνος, Κατιάνα Μπαλανίκα, Δημήτρης Μπάσης, Άννα Παναγιωτοπούλου, Ζωζώ Σαπουντζάκη, Χρήστος Στέργιογλου, Μελίνα Τανάγρη, Μάρθα Φριντζήλα, Ζωή Φυτούση, Γιάννης Χαρούλης
Στο ρόλο της χορωδίας η Ομάδα Ελληνικού Μουσικού Θεάτρου Σπείρα Σπείρα-Την ομάδα Σπείρα Σπείρα αποτελούν οι: Αργυρώ Καπαρού, Ελεάννα Καραντίνου, Στέλιος Καρπαθάκης, Δάφνη Λέμπερου, Βασίλης Μοσχονάς, Χρήστος Μουστάκας, Κώστας Μπουγιώτης, Γιώργος Νανούρης, Γιώργος Στιβανάκης, Παρθένα Χοροζίδου.
Σπείρα Σπείρα συνεργάτες: Χρήστος Γεροντίδης, Γεράσιμος Νgoie Kaluta, Κώστας Μπουγιώτης, Ελεάνα Παπαχρήστου

 

 

Κάλεσμα του αρχιεπισκόπου σε αδιαπραγμάτευτη δέσμευση για ειλικρινή συνεργασία : «Ἡ Ἐκκλησία δέν νομιμοποιεῖται νά λέει κούφια λόγια, θορυβώντας ὡς κύμβαλο ἀλαλάζον»

Δεν ξέρω εάν ανήκω στον λαό του θεού. Πιστεύω όμως ότι είμαι καλοπροαίρετος. Και νηφάλιος στις εκτιμήσεις. Θέλω να γράφω για τα πράγματα όπως τα αισθάνομαι και όχι όπως θα ήθελαν να τα ακούσουν οι αναγνώστες μου. Ούτε βέβαια, θέλω να κοντραριστώ για να μαγνητίσω το ενδιαφέρον.

Ο Ιερώνυμος απεχθάνεται τη δημαγωγία και τον λαϊκισμό

Το μήνυμα του αρχιεπισκόπου σήμερα στη Σύνοδο επιβεβαίωσε ότι η πίστη μου στη δυναμική του προσωπικότητα δεν ήταν μάταιη. Ο Ιερώνυμος δείχνει να είναι ανάμεσα σε ρεύματα και τάσεις των ιεραρχών, λίγο καιρό πρίν έμοιαζε αναποφάσιστος, κάποιοι θα τον είπαν άτολμο και ορισμένοι άλλοι θα έσπευδαν να τον χαρακτηρίσουν αποτυχημένο γιατί δεν έχει προχωρήσει σε φανταχτερές τομές. Στην πραγματικότητα ο αρχιεπίσκοπός μας ήταν σε στοχασμό. Όταν άλλοι ιεράρχες έσπευδαν να υπερασπιστούν κάτι που άφηνε σε τελευταία ανάλυση αδιάφορο τον πολύ κόσμο. Κι αναφέρομαι στις κορώνες που εκφώνησαν οι μητροπολίτες Πειραιώς, Αιγιαλείας, και Θεσσαλονίκης με έμφαση σε εθνικά ή προσωπικά ζητήματα. Πιστεύω ότι το θέμα δεν είναι απλώς να μιλάει κανείς δημόσια, αλλά το πρόβλημα δημιουργείται όταν μιλάει εν ονόματι του θεού ή εν ονόματι της εκκλησιαστικής αλήθειας και ως στόμα του αγίου πνεύματος. Και εκεί παραφυλάει στην καλύτερη περίπτωση ο γεροντισμός και στη χειρότερη η αίρεση.

Σήμερα ο Ιερώνυμος έδειξε πως απεχθάνεται τη δημαγωγία και τον λαϊκισμό τύπου Χριστόδουλου, δεν φοβάται την αυτοκριτική και ότι δεν τον ενδιαφέρει να είναι ένας ενδοστρεφής ποιμενάρχης. Προτιμά να είναι γεφυροποιός, ακόμη και αντιθέτων, αφού τον απασχολεί η Εκκλησία σε σχέση με τον «σύγχρονο ραγδαία ἐξελισσόμενο καί ἀποχριστιανιζόμενο κόσμο». Με άλλα λόγια βλέπει την Εκκλησία στη δυναμική θεολογική της διάσταση που αφορά όλη την ανθρωπότητα.

Και αυτή η Εκκλησία δεν έχει έτοιμες συνταγές διά πάσαν νόσον. Υπάρχουν διλήματα που θέτει η νεωτερική εποχή με τρόπο μοναδικό που δεν είχαν τεθεί στο παρελθόν. Και αναφέρομαι στο θέμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των οποίων οι ηθικές διαστάσεις είναι αναμφισβήτητες και έχουν τη ρίζα τους σε αιτήματα της χριστιανικής πίστης, όπου οι διαφορές-κατασκευές της κοινωνίας αίρονται μπροστά στην αγάπη του Θεού.

Δονκιχωτικές ὑπερβολές

Ναι, την οσμή της Θείας χάρης περιμένουν οι άνθρωποι. Και όχι τη δυσωδία ενός λόγου φθαρμένου, στείρου και κούφιου, που δεν ανταποκρίνεται απλώς σε άλλες εποχές, αλλά μαρτυρά συχνά προσωπικά αδιέξοδα εκείνου που κηρύττει. Ή δείχνει όπως λέει ο ίδιος ο αρχιεπίσκοπος «αὐτάρεσκου χαρακτήρα αὐτοπροβολές καί ἐπιδείξεις προσωπικῶν ἐπιλογών ἐπί θεμάτων γιά τά ὁποῖα ἐκκρεμεῖ καί ἀπαιτεῖται μιά συνοδικῶς ἐπεξεργασμένη καί θεολογικῶς τεκμηριωμένη ἀντιμετώπιση». Και είναι αλήθεια ότι όσοι εμφανίζονται ότι εκπροσωπούν την εκκλησία τις περισσότερες φορές μοιάζουν να υποστηρίζουν ένα φάντασμα ή ένα απολίθωμα του παρελθόντος, που αδυνατεί να διαλεχθεί με το σήμερα, με τις ανάγκες του λαού του θεού. Έτσι, ίσως για πρώτη φορά εμφανίζεται προβληματισμένος ένας αρχιεπίσκοπος όταν καυτηριάζει την αυτοπροβολή κληρικών από τα μήντια:

«οἱ μεμονωμένες δονκιχωτικές ὑπερβολές καί παρεμβάσεις καί οἱ αὐτονομημένες ἀγωνιστικές ἐξάρσεις, ὅταν μάλιστα δέν εἶναι ἐντελῶς σαφές ἐάν ἀντανακλοῦν κυρίως ἀτομικές φιλοδοξίες ἤ στόχους καί πάντως δέν ὑπηρετοῦν ἐντέλει τό καλῶς νοούμενο συμφέρον τῆς Ἐκκλησίας δέν συνιστοῦν καλά ἔργα. Τέτοια φαινόμενα θέτουν σέ κίνδυνο καί ὑποσκάπτουν τήν ἐγκυρότητα καί τή σοβαρότητα τῶν θέσεων μας ἔναντι τῆς σύγχρονης πραγματικότητας, ἀφοῦ συνεπάγονται τελικά τή συγκαταρίθμηση τῶν ἐκκλησιαστικῶν ἀπόψεων καί τοποθετήσεων ἀνάμεσα στίς ποικίλες λαϊκιστικές ἤ ἀντιδραστικές ἀπόψεις, πού προσφέρουν πρός κατανάλωση τά Μέσα Μαζικῆς Ἐνημέρωσης. Ἡ Ἐκκλησία δέν νομιμοποιεῖται νά λέει κούφια λόγια, θορυβώντας ὡς κύμβαλο ἀλαλάζον, ἀλλά ὀφείλει νά ἔχει λόγο οὐσιαστικό, ἀγαπητικό καί σωστικό καί πάντως ὄχι συνθηματολογικό, ἐκκοσμικευμένο καί διασπαστικό.»

Λόγος που θα υπερβαίνει τη γραφικότητα

Και ακριβώς για αυτό τον λόγο επικαλείται τη συνοδικότητα, προσπαθεί να συσπειρώσει τα μέλη της συνόδου, αλλά και άλλες πνευματικές δυνάμεις ώστε πέρα από άναρθρες κραυγές που καταστραφολογούν για το τέλος της Ελλάδας, να εκφραστεί ένας άλλος λόγος, σωστικός δηλαδή αγαπητικός. Και αναστάσιμος. Ένας λόγος που θα υπερβαίνει τη γραφικότητα, τη γκρίνια και τη μιζέρια, θα είναι λόγος χαράς κι όχι διαρκούς πένθους και λύπης.

Αισθάνομαι ότι ο αρχιεπίσκοπος στην προσπάθειά του θα έχει κοντά όχι απλά όσους μονοπωλούν την αλήθεια της Ορθοδοξίας, αλλά κάθε ανήσυχο πνεύμα που νοιάζεται για αυτόν τόν τόπο, την παράδοσή του και τον πολιτισμό του.

Ο τυφλός Οιδἰποδας σαν κήρυγμα : Gospel at Colonus στο Ηρώδειο

Μαγικό Ηρώδειο. Λίγο πριν πέσει το φως της πιο μεγάλης μέρας του χρόνου. Το ρωμαϊκό ωδείο μπορεί να χωρέσει τα πάντα. Ακόμη και σε ναό αφροαμερικανών πεντηκοστιανών μπορεί να μετατραπεί η σκηνή του, με λίγη φαντασία και μπόλικη αφαίρεση. Αν και από την αρχή μας ξεκαθάρισαν οι μαύρες γυναίκες του χορού ότι στο ναό τους δεν υπάρχουν θεατές. Όλοι συμμετέχουν ενεργά. Και για αυτό μας κάλεσε να χορέψουμε στις κερκίδες. Όπου υπήρχε πλήθος αμερικανών θεατών, ανακατεμένο με Έλληνες που έσπευσαν να δουν μια παράσταση που γιορτάζει εφέτος 25 έτη ζωής.

Η διασκευή του Οιδίποδα επί Κολωνώ σε των Lee Breuer (κείμενο, στίχοι, σκηνοθεσία) και Bob Telson (μουσική και μουσική διεύθυνση) είναι από τις δημοφιλέστερες και από τις πλέον δημιουργικές αναγνώσεις αρχαίας τραγωδίας από το 1970 μέχρι σήμερα. Αυτό οφείλεται ότι η δράση μεταφέρεται κάπου στο Χάρλεμ, την ώρα του εκκλησιασμού μιας κοινότητας, η οποία αν κι εχριστιανίστικε από τους αποίκους διατήρησε τη δική της ξεχωριστή παράδοση στη χριστιανική λατρεία. Μια παράδοση γεμάτη ενέργεια που έρχεται από τις αφρικανικές ρίζες και δεν έγινε δυνατόν να ευνουχιστεί από την κυρίαρχη κουλτούρα των λευκών. Ένας ακόμη λόγος πρωτοτυπίας της παράστασης είναι ότι ο σκηνοθέτης Lee Breuer δεν επέλεξε έναν ηθοποιό να παίξει τον Οιδίποδα, αλλά μια ομάδα πραγματικών τυφλών οι οποίοι είναι και τραγουδιστές και λέγονται The Blind Boys of Alabama, ένα μουσικό γκρουπ που ιδρύθηκε το 1939 από ένα ίδρυμα τυφλών.

Εδώ, μέσα στις προσευχές και την εκστατική ανάταση η ιστορία του Οιδίποδα μετατρέπεται από τον πάστορα σε παραβολή για το καλό και το κακό, την αμαρτία και την τιμωρία, την αγάπη του θεού και την αιωνιότητα. Στη γυμνή σκηνή του Ηρωδείου, τα μέλη του θιάσου-εκκλησιαστικής συνάξεως εισέρχονται από διάφορα σημεία του θεάτρου αφού πρώτα δώσουν τα χέρια τους, περνώντας από τους θεατές. 

Η σύζευξη μεταξύ λατρείας και θεατρικής πράξης δεν ήταν πάντα σε αρμονία αλλά αυτό έχει λίγη σημασία μπροστά στο λαμπρό μουσικό αποτέλεσμα. Ένα φανταστικό μίγμα αφροαμερικάνικων ρυθμών, με μελωδίες που είναι μεταγραφές εκκλησιαστικών ύμνων ή μπιτάτες συνθέσεις που μας πάνε πίσω στη δεκαετία του 1980, που στέκουν σήμερα, ως κλασικά πλέον κομμάτια, που ξεσηκώνουν για χορό. Γενικά, από την ιστορία κρατιέται ο βασικός ιστός, χωρίς συνέπεια στα πρόσωπα και κυρίως στον Οιδίποδα, ο οποίος παρουσιάστηκε σα να πάσχει από άνοια, ένα ραμολί επί σκηνής. Αλλά, ξαναλέω αυτό ήταν το λιγότερο μπροστά στη μουσική απογείωση της παράστασης.

Για μένα το ενδιαφέρον είναι πώς συντηρείται ο μύθος μιας παράστασης για 25 χρόνια, σκέπτομαι την καταπληκτική υποστήριξη που κρύβει από πίσω, έχοντας υπόψη ένα μεγάλο target group. Κάτι που στην Ελλάδα είναι ακόμη ζητούμενο για μεγάλα καλλιτεχνικά γεγονότα, τα οποία δεν έχουν τύχη πέραν των ελληνικών συνόρων.

Πέρα από τις βραβεύσεις με θεατρικά βραβεία όπως το OBIE, την υποψηφιότητα για TONY, η τηλεοπτική παραγωγή κέρδισε βραβείο EMMY, η παράσταση έλαβε το National Black Programming Award for Best Production Communicating Excellence to Black Audiences, ενώ και το National Institute for Music Theater τίμησε την παράσταση με βραβείο “Outstanding Achievement” η δουλειά  Gospel at Colonus γίνεται παντού δεκτή με θερμά λόγια από την κριτική και το κοινό περνάει ευχάριστα δύο ώρες.

Στην Αθήνα είδαμε, εάν κρίνω από φωτογραφίες άλλων παραστάσεων, την πλέον απλουστευμένη εκδοχή σκηνικού της παράστασης Gospel at Colonus. Αυτό που βλέπω και ακούω είναι μιούζικαλ, φλερτάρει με τη λογική της όπερας αλλά είναι πολύ μακριά, αφού η εικόνα εξαντλείται στα πολύχρωμα κοστούμια (Ghretta Hynd) αφρικανικής καταγωγής και στους φωτισμούς (Jason Boyd).  Σίγουρα, το μεγάλο επίτευγμα είναι το μουσικό μέρος και όχι το θέαμα. Με τα σημερινά μάτια πιστεύω ότι το θέαμα, το οποίο αγγίζει τα όρια του φολκλόρ, εξαντλείται στο δεκάλεπτο. Λίγο πολύ όλα αναμενόμενα και χωρίς ιδιαίτερες σκηνικές εκπλήξεις. Η αποζημίωση του κοινού ερχόταν από τις υψηλές μουσικές επιδόσεις. Οι μεμονωμένες παρουσίες των μαύρων performers με τις εξαιρετικές φωνές, όπως της Jevetta Steele στο ρόλο της Ισμήνης ή του επισκόπου Carl Williams, Jr, στο ρόλο του Θησέα, της χορωδίας και των σολίστ έδωσαν με το παραπάνω τον καλύτερο εαυτό τους λίγα μέτρα πιο πέρα από όπου είχε παιχτεί στην αρχαιότητα η τριλογία του Σοφοκλή.

Πιστεύω ότι οποιαδήποτε υπόθεση αρχαίας τραγωδίας θα έφερνε λίγο πολύ το ίδιο σκηνικό αποτέλεσμα, και είναι αλήθεια ότι το αρχαίο δράμα αφορά τον σύγχρονο θεατή παραμένοντας ανοιχτό σε κάθε είδους πειραματισμό και διασκευή. Εδώ, στην προσαρμογή που είδαμε και καταχειροκρότηθηκε, ο Οιδίπους ήταν η αφορμή, για ξέφρενο τραγούδι και χορό του «εκκλησιάσματος», ένα δίδαγμα για την αστάθεια των ανθρωπίνων, μια κατήχηση για το έλεος του θεού, και ένας ύμνος στα αιώνια. Έτσι εξάλλου τελειώνει και η παράσταση:

Let no one mourn again

The love of God will bring you peace

There is no end.

Ποιος είναι ο σκηνοθέτης Lee Breuer

Ο Λη Μπρούερ, που ξεκίνησε την καριέρα του από το Σαν Φρανσίσκο και το Λος Άντζελες, εγκαταστάθηκε στη Νέα Υόρκη το 1970 μαζί με τη θεατρική ομάδα Mabou Mines Theater Company, ένα σχήμα που ανάμεσα στα ιδρυτικά του μέλη συμπεριελάμβανε σημαντικές μορφές της αμερικανικής πρωτοπορίας του θεάτρου, αλλά και της μουσικής, όπως η JoAnne Akalaitis και ο Philip Glass. Οι παραστάσεις του Μπρούερ ήταν πειραματικές από κάθε άποψη: Ανέβαζε τα έργα του σε κάθε λογής χώρους εκτός θεάτρου, συχνά σε μουσεία· έβαζε τους ηθοποιούς να παίζουν ξαπλωμένοι στο πάτωμα, ή να εμφανίζονται στο κοινό μέσα από τεράστιους καθρέφτες· προσπαθούσε να εισάγει στοιχεία ποπ κουλτούρας στον κόσμο της υψηλής αισθητικής. Η χρήση στοιχείων από την δημοφιλή σύγχρονη ποπ κουλτούρα, σύμφωνα με τον Μπρούερ, μπορεί να λειτουργήσει και σαν καταλύτης για να προσεγγίσει το κοινό ένα έργο από κάποια ξένη θεατρική παράδοση. Σαν θεατρικός αλχημιστής, λοιπόν, στις αρχές της δεκαετίας του 1980 ο Μπρούερ ανέβασε τρία έργα από τρεις διαφορετικές εποχές του κλασικού ρεπερτορίου: Πρώτα την «Λούλου» του Βέντεκιντ, την «Τρικυμία» του Σαίξπηρ, και τέλος τον «Οιδίποδα επί Κολονώ» του Σοφοκλή.