Ο ηθικός χαμαιλεοντισμός, η αρριβιστική ανηθικότητα και η υπολογισμένη πανουργία : Αθησαύριστο κείμενο του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη

Εϊναι μερικά κείμενα που όταν τα διαβάζω δεν θέλω να τα ξεχάσω. Γιατί μιλάνε για μια Ελλάδα των γονιών μας που δεν πρέπει να λησμονήσουμε, αλλά και για μια πνευματικότητα που είναι ζητούμενο κάθε εποχής. Και όταν μιλάνε για τους ανθρώπους είναι σαν μην άλλαξε τίποτα… Όπως το κείμενο που ακολουθεί που υπογράφει ο Λαπαθιώτης μέσα στην κατοχή του 1943. Αυτός και η γενιά του βίωσαν δύο παγκόσμιους πολέμους, τη δικτατορία του Μεταξά και τη φρίκη της Μικρασιατικής καταστροφής με τους χιλιάδες πρόσφυγες που κατέκλυσαν την Ελλάδα. Ο Λαπαθιώτης δίχως να δραματοποιεί την κατάσταση στα χρόνια της κατοχής αισθάνεται το τέλος του πολέμου και την αναγέννηση του κράτους. Και ζητάει βάσεις για ένα νέο ξεκίνημα, βλέπει τη μικρή Ελλάδα μέσα στην ευρωπαϊκή οικογένεια, και κυρίως υπογραμμίζει τη βαριά ευθύνη των διανοούμενων της εποχής του για την πνευματικότητα και την αποκατάσταση του ήθους κι της αξιοπρέπειας. Αυτό είναι το δεύτερο αθησαύριστο κείμενο του Λαπαθιώτη που παρουσιάζω. Για το πρώτο κάντε κλίκ εδώ. Εκτός από το μονοτονικό και τη γραφή «είναι» αντί «είνε» το κείμενο είναι απείραχτο.

Το κοριτσάκι με την κούκλα στη Στέγη αναπήρων παίδων το 1943. Το παιδάκι μοιάζει με αλληγορία της Ελλάδας που βγαίνει από τον πόλεμο με έκδηλα τα σημάδια των τραυμάτων της κατοχής, αλλά και με προσδοκίες για μια καλύτερη ζωή. (Φωτο: Βούλα Παπαϊωάννου)

 

 

 

 

Διαπαιδαγώγηση και ήθος

Δύο πόλεμοι τεράστιοι, καθώς οι τελευταίοι, –οι μεγαλύτεροι και καταστρεπτικώτεροι, απ όσους είδε ασφαλώς ποτέ η ανθρωπότης- είναι κάτι υπερβολικό, για τη μικρή ζωή ενός ανθρώπου. Κι όμως, η δική μου η γενιά, τους υπέστη δυστυχώς κι ακόμη τους υφίσταται! Αν, μάλιστα, προσθέσωμε γι αυτή την ειδική περίπτωση του τόπου μας, που συνεχώς σχεδόν απ τα εννιά, πότε με τ αλλεπάλληλα κινήματα και τις πολιτικές αναστατώσεις, και πότε με τις σύντομες μικροδιδακτορίες –μέχρι της απαισίας τελευταίας που υπήρξε που υπήρξε πανθομολογουμένως η ανηθικώτερη απ όλες- δεν είδε μέρα σχετικής γαλήνης κι ησυχίας, πρέπει κανένας ν απορήση βέβαια πς δεν εμφανίζομε το θέαμα τραγικού λαού νευρασθενών, νευροσπάστων, ημιπαραφρόνων, ανικάνων για κάθε αναγέννηση, κάθε πνευματικώτερο προσανατολισμό: Αλλά πολύ παράδοξα συνέβη το αντίθετο: η διαρκής αυτή δοκιμασία, ο αδιάλειπτος σχεδόν αυτός εκνευρισμός, θαρρείς και καλλιέργησαν κάποιες μας ιδιότητες και δίχως να τις φθείρουν καθώς ήταν επόμενο, τις ευαισθητοποίησαν, τις συνειδητοποίησαν έτσι ώστε αργότερα, -αν όχι πολύ σύντομα- όταν η τάξις ριζικά αποκατασταθή νάχωμε το δικαίωμα να λέμε στους ανθρώπους ότι αποτελούμε κι εμείς μέλη πραγματικά ισότιμα κι ευπρόσωπα της ευρωπαϊκής οικογενείας…

Κι αν αυτό το σοβαρό φαινόμενο είναι το μόνο κέρδος κι η συνέπεια της πολεμικής περιπετείας μας, της τόσο θλιβερής και τραγικής, πρέπει να μένωμε ικανοποιημένοι, και να μη ζητούμε περισσότερα. Κι ας λογισθή κι αυτό μές στα παράδοξα που μας επεφυλάσσετο να δούμε! Πιθανόν, αυτού του φαινομένου μια έρευνα βαθύτερη, διονυχιστική-κοινωνική, επιστημονική-νάβρισκε τη φυσική κι απλούστατην εξήγηση- αλλά για μας τους έξω των μεθόδων αποτελεί κάτι το απροσδόκητο, κάτι σα μιαν έκπληξιν ευχάριστη…

Αλλ ας αρκεσθούμε στα παρόντα, στις υποσχέσεις τις σημερινές, κι ας μη προεξοφλούμε και τα μέλλοντα, τα πιθανά πλην άγνωστα ακόμα. Ας μένωμε επιφυλακτικώτεροι απέναντι αυτών των υποσχέσεων, -κι ας δώση ο Θεός προτού πεθάνωμε, να τις δούμε πραγματοποιούμενες…

Όμως, σ αυτό το αναμεταξύ, πόσες ευθύνες μας βαραίνουν όλους –καθένας στο δικό του μικρό πλαίσιο- για τη μεγάλη προετοιμασία –την προετοιμασία της επαύριον! Όλοι όσοι κατέχουν κάποια θέση, κάποια ζώνη σχετική επιρροής, κι έρχονται σ επαφή με κάποιον τρόπο με το διαπλασσόμενο κοινόν, πόσες βαρειές ευθύνες δεν υπέχουν για την πνευματική προαγωγή του, για τη βαθμιαίαν, ασφαλή και συστηματική προώθησή του, μές από χίλιους πιθανούς σκοπέλους, ωσότου διαμορφωθή και χειραφετηθή! Οι άνθρωποι ιδίως των γραμμάτων, σαν πνευματικοί του οδηγοί, -κι αφού με τόσον οφθαλμοφανή κι ολότελα τιμητική γι αυτούς εμπιστοσύνη στρέφεται τώρα το κοινόν, επίμονα σ αυτούς- υπέχουν τη βαρύτερη πραγματικήν ευθύνη, χάρις στην ιδιαίτερη προνομιούχο θέση των, και τη σημαντικήν επιβολή των, γι αυτό το έργο της αποκαθάρσεως και της εκπολιτίσεως των γύρω των, με τα ευγενικώτερα των μέσων και των όπλων, που διαθέτουν στο βραδύ, σκληρόν αυτόν αγώνα…

Κι ένα σημείον ιδιαίτερα λεπτό, που πρέπει σοβαρά να εφελκύση την προσοχή των διανοουμένων μας (ή αν θέλετε αλλοιώς των «διανοητών» μας), είναι νομίζω η διάπλαση του ήθους της γενιάς που μόλις ανατέλλει. Ο αρλεκινισμός των πεποιθήσεων, ο ηθικός χαμαιλεοντισμός, η αρριβιστική ανηθικότητα, η υπολογισμένη πανουργία, η απεριόριστη ευτέλεια των πνευμάτων και των χαρακτήρων, ο άκρατος κι ασύδοτος «καταφερτζιδισμός», η κομπορρημονούσα χυδαιότητα κάποιων παλιών, και κακομαθημένων πνευματικών μας πρωταγωνιστών (και φαντάζομαι πως δεν υπάρχει λόγος να επιμείνω πιο πολύ για να εννοηθούν!), –όλ αυτά που είχαν τόση πέραση στην προπολεμική κακομοιριά μας, πρέπει από δω και στο εξής να παταχθούν αμείλικτα κι απόλυτα! Πρέπει, ο στίβος ο πνευματικός μας, ν αποκαθαρθή οριστικά, απ όλα όσα στο κεφάλαιο του ήθους μάς έχει δυστυχώς κληροδοτήσει το πρόσφατο ακόμα παρελθόν…

Η ριζική ανόρθωση τους ήθους ας αποβή το πρώτο μέλημά μας –εκείνων όσοι πίστεψαν τουλάχιστον σ αυτό. Αλλά, κι αν δεν το κάνωμε εμείς οι παλαιότεροι, πολύ ευελπιστώ πως οι νεώτεροι (και στο σημείον ακριβώς αυτό είναι απόλυτη η αισιοδοξία μου) θα το κάμουν και χωρίς εμάς και θ αποδώσουν «τα του Καίσαρος τω Καίσαρι» μόλις τους δοθή η ευκαιρία! Αυτοί μια μέρα θ αξιολογήσουν και θ απονείμουν εύσημα και θα καταδικάσουν! Δεν ξαίρω με τι τρόπο θα το κάμουν, -αλλά θα το κάμουν ασφαλώς…

Αυτό το ζτημα, -το επαναλαμβάνω- της απάνω σε καινούργιες βάσεις (καινούργιες εννοείται για τον τόπο μας), αποκαταστάσεως του ήθους, της στοιχειώδους αξιοπρεπείας και της δημιουργίας χαρακτήρων, πρέπει όλοι να το θεωρούμε επιτακτικό και κορυφαίο –κι απείρως πιο σπουδαίο, από το ζήτημα της καλλιεργείας των ταλέντων ακόμα και της άφθονης, αθρόας καλλιτεχνικής δημιουργίας, γιατί χωρίς εκείνα, όλα τ άλλα, και ταλέντο και δημιουργία, απομένουν άψυχες δυνάμεις, στερημένες κάθε δραστικότητας –σπίτια δηλαδή χωρίς θεμέλια, σαθρά και δίχως βάσεις, που δεν προσφέρουν τίποτε το ουσιαστικό σε μια σαν τη φική μας, νεοφώτιστη, μόλις συγκροτούμενη κοινωνία.

ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ

Εφημερίδα Πρωΐα, 30 Σεπτεμβρίου 1943

Και για την αντιγραφή Ardalion

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s