Το δικαίωμα της ετεροθρησκείας: Με αφορμή την ανακάλυψη ενός τεμένους στη γειτονιά μου

Λίγες μέρες πριν, μεσημεράκι, στάθμευα όταν στα σκαλάκια απέναντι ένας ένας από τους προσερχόμενους απόθεταν τα παπούτσια τους, στην άκρη. Κατέβαιναν σχετικά βιαστικά και περνούσαν στο μισοφωτισμένο δωμάτιο. Ήταν ημιϋπόγειο και το φως ήταν φτωχό. Όπως και τα παπούτσια που ήταν αφημένα έξω… Πήγαιναν σε κάποιο φιλικό σπίτι, νόμισα στην αρχή. Γρήγορα όμως αντιλήφθηκα ότι η συγκέντρωση πρέπει να είχε λατρευτικό χαρακτήρα.

Σήμερα είχαν κάποια γιορτή. Δεν εξηγείται αλλιώς το πλήθος της σύναξης ούτε και τα ρούχα τους που έδειχναν πιο επίσημα: Τόνοι του λευκού και μπεζ σε μακριές πουκαμίσες και σαλβάρια. Στο κεφάλι σκουφιά. Λευκά, κάποια πλεχτά. Ένιωσα να βρίσκομαι αλλού και όχι στη γειτονιά μου που είχε γίνει απροσπέλαστη από τους μουσουλμάνους γείτονες.

Shirin Neshat

Shirin Neshat. Aπό την εγκατάσταση «Rapture» (Έκσταση), 1999.

Ο Ευγένιος Βούλγαρης υιοθέτησε και πρότεινε τον 18ο αιώνα την ευρωπαϊκή αντίληψη της ανεξιθρησκείας. Ήταν μια κατ’ εξοχήν νεωτερική πρόταση όταν ο Διαφωτισμός σκανδάλιζε μεγάλη μερίδα της χριστιανοσύνης. Ένας ορθόδοξος κληρικός, τὸ 1768, μετέφραζε τον Βολταίρο, σφοδρό αντικληρικαλιστή, και συγκεκριμένα το έργο του Περί των διχονοιών των εν ταις εκκλησίαις της Πολωνίας, και στη συνέχεια εντάσσει το δικό του Σχεδίασμα περί ανεξιθρησκείας, ήτοι περί της ανοχής των ετεροθρήσκων

Το σκεπτικό του Βούλγαρη στο πρωτοποριακό σύγραμμα βασίζεται σε μία απόλυτα χριστιανική θεώρηση σεβασμού του άλλου («εκείνων εξουσίαν ουκ έχω»), μιλώντας για το απαραβίαστο και την ελευθερία γνώμης και προαίρεσης, ενώ ταυτόχρονα ο χριστιανός οφείλει να εκδηλώσει ανεξικακία, πραότητα, οικονομία προσέχοντας να μην «παρασυρθή». Σε μια εποχή που η Ορθόδοξη Εκκλησία συνεχίζει την πορεία της με την ανοχή που της παρέχει ο οθωμανός σουλτάνος, δηλαδή μια ετερόδοξη, εξουσία. Ο Βούλγαρης, βέβαια, είχε στο νου του και τους Ορθόδοξους που ζούσαν ως μειονότητα στην Πολωνία, οπού εκεί ο άλλος που είχε και την εξουσία ήταν η λατινική εκκλησία, αδελφοί μεν χριστιανοί, πλην ετερόδοξοι. Με δυο λόγια ο Βούλγαρης ευφυώς αποδοκιμάζει τη βία προς τους ετεροδόξους και αιρεσιόφρονες, εντάσσοντας την Ορθοδοξία σε μια ευρωπαϊκή λογική δικαιωμάτων.

Συνοψίζω με τα λόγια του Βούλγαρη τι ζητά να είναι ο ορθόδοξος:

  1. Ζηλωτής, αλλά μη ζητητής εριστικός και φιλόνεικος.
  2. Ζηλωτής, αλλά μη πικρός και ταραχώδης, και εμπαθής ελεγκτής, αν τύχη τις μετά του ετεροφρονούντος διάλεξις.
  3. Πιστός ζηλωτής, αλλά μη λοίδωρος της αλλοτρίας θρησκείας και δόξης, μηδέ υβριστικός.

Σήμερα, στον τόπο μας ο άλλος, ο ξένος, ο αλλόθρησκος μουσουλμάνος δημιουργεί αυτοσχέδιους χώρους σύναξης, χωρίς επιγραφές, ανεπίσημους, μυστικούς. Aναρωτιέμαι πώς θα αντιδρούσαμε εάν οι Έλληνες της διασποράς είχαν να αντιμετωπίσουν αντίστοιχο πρόβλημα, δηλαδή της ελεύθερης ορθόδοξης λατρείας, και αναγκάζονταν να συμπεριφέρονται ως κρυπτοχριστιανοί. Στην πολυεθνική οθωμανική αυτοκρατορία όλα αυτά είχαν λυθεί. Στη σημερινή διαπολιτισμική ευρωπαϊκή Eλλάδα Άραβες, Πέρσες, Πακιστανοί, Iνδοί και Aιγύπτιοι συνωθούνται σε υπόγεια ή σε νοικιασμένα πάρκιγκ για να συνομιλήσουν με τον θεό τους… Και μεις προσπαθούμε να συνέλθουμε από το ξάφνιασμα, και να συμφιλιωθούμε με την ταχύτητα των αλλαγών στο τοπίο που παρακολουθούμε βουβοί…

Advertisements

5 thoughts on “Το δικαίωμα της ετεροθρησκείας: Με αφορμή την ανακάλυψη ενός τεμένους στη γειτονιά μου

  1. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΝΔΡΙΟΠΟΥΛΟΣ

    Tι να πω αγαπητέ ardalion?
    Δεν είναι μόνο ότι με εκφράζεις απόλυτα.
    Με ξαφνιάζεις ευχάριστα και με συγκινείς!…
    Καλή δύναμη!
    Σε παραπέμπω σε σχετική ανάρτησή μου.

  2. Π.Κ.

    Από εδώ, στη Ζάκυνθο-νοτιοδυτική άκρη της Ελλάδας, θεωρούσα ότι τέτοια θέματα είναι λελυμένα. Αλλά η Ελλάδα απλώς ελλαδίζει και χάνει την ίδια την ψυχή της. Εδώ στα Ιόνια πνέει άλλος άνεμος. Η ανεξιθρησκεία λειτουργεί ανέκαθεν προς πάσα κατεύθυνση άριστα και δεν είναι τυχαίο, ότι ο Ευγένιος Βούλγαρης γεννήθηκε στη Ζάκυνθο!!!

    Συγχαρητήρια για τον ευθύ και απλόχωρο λόγο Σου!

  3. ThodLak

    Φίλε Ardalion συγχαρητήρια κατ’αρχάς για την εμμονή σου στα καλά άρθρα! Θίγεις ένα μεγάλο θέμα, το οποίο όπως και πολλά άλλα εξίσου σημαντικά δεν δέχεται τη δέουσα προσοχή από όλους μας.
    Ωστώσο θα ήθελα να τονίσω πως σε γενικές γραμμές , και αυτό οφείλεται και σε μεγάλο βαθμό στην ίδια την ουσία της Ορθοδοξίας, στην Ελλάδα ως λαός πλην εξαιρέσεων δεν δυσκολευόμαστε ιδιαίτερα αντικρύζοντας άλλες “θρησκείες”. Βέβαι ελλείψει τάξης και προγραμματισμού από μέρους της εκάστοτε πολιτικής ηγεσίας, η αλήθεια είναι πως δεν έχει αντιμετωπιστεί το θέμα όπως θα έπρεπε έτσι ώστε οι εν λόγω άνθρωποι να έχουν επίσημα το τζαμί τους και να μην περιορίζονται σε ευκτήριους οίκους. Είναι αλήθεια ότι όσες φορές αυτό το θέμα ξεκίνησε, προέκυψαν διάφορα προβλήματα (χωροθέτησης κλπ) που παρά την αναμφίβολη σημασία τους, κατά τη γνώμη μου, σκόνταψαν και σκοντάφτουν στην απουσία πολιτικής θέλησης.
    Πάντως καλά κάνεις και θίγεις τέτοια θέματα, καθώς είναι χρέος μας να τα αντιμετωπίζουμε αν θέλουμε να λεγόμαστε έλληνες και να σεβόμαστε έστω και στο ελάχιστο τον εαυτό μας και όλους τους προγόνους μας που πέρασαν εφιαλτικές στιγμές για την πίστη τους καθ’όλη την ιστορική μας παρουσία ως έθνους σε πάρα πολλές περιοχές.
    Είναι παρά πάνω από σαφές πως τα ιστορικά γεγονότα θα πρέπει να μας επηρεάζουν ώστε να μην επαναλαμβάνουμε λάθη που έγιναν είτε από εμάς είτε από άλλους ανθρώπους.

    Καλό χειμώνα Ardalion όπως και σε όλους όσους επισκέπτονται το εν λόγω blog

  4. ardalion Post author

    @Παναγιώτης Aνδριόπουλος
    Συμπέσαμε για μια ακόμη φορά στη θεματική. Xαίρομαι που βρίσκει ανταπόκριση αυτό το ψηφιακό χειρόγραφο…

    @ΠK
    Στη Zάκυνθο και γενικότερα στα Eπτάνησα, οφείλουμε πολλά. Πάρα πολλά. Kαι γνωρίζεις π. Παναγιώτη, ότι παρόλο που ο Bούλγαρης έγραψε κατά των κακοδοξιών των Λατίνων, ήταν πάρα πολύ μπροστά από την εποχή του. Kαι για αυτό δεν άντεξε τη μιζέρια κι εγκατέλειψε το Όρος και την Aθωνιάδα.

    @ThodLak
    Xαίρομαι ιδιαίτερα που σε ξαναδιαβάζω. Nα ξέρεις ότι πάντοτε συμβάλλεις με τις καθαρές σκέψεις σου. Tο κείμενο το έγραψα γιατί βιώνω έντονα τις αλλαγές τριγύρω μου αλλά περισσότερο συναισθανόμενος αυτό ακριβώς που λες. Eϊχα παππούδες που ήρθαν από Aνατολή και σκέπτομαι πόσο καλά συνυπήρχαν με αλλόθρησκους, και πόσο υπέφεραν λόγω πολιτικών συγκυριών.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s