«Δεν θα με γνωρίσεις αν δεν μ᾽ εμπιστευτείς»

η φράση ακούγεται να προέρχεται από στόμα θεολόγου, αλλά καμιά σχέση. Είναι το σύνθημα για την παράσταση του έργου-σταθμού για τον εικοστό αιώνα Το ξύπνημα της άνοιξης (Frühlings Erwachen, 1891) του Φρανκ Βέντεκιντ (1864-1918). Παράσταση που σφραγίστηκε με τον ξαφνικό θάνατο του πρωταγωνιστή της Κωνσταντίνου Παπαχρόνη, που είχε παίξει μόνο για δύο βδομάδες, από 14 έως 30 Νοεμβρίου. Ο Παπαχρόνης ήταν ένα ιδιαίτερο ταλαντούχο πλάσμα, και τον είχα προσέξει στο Γάλα, στο θέατρο Χώρα. Τον θυμάμαι: Δαιμονιώδης, λαμπερός και μαγνητικός, σκηνικά. Κρίμα!

b_416__dsc4908

Στην παράσταση οι μεγάλοι εξογκώνονται εμφανισιακά και στυλιζάρονται υποκριτικά. Ο κόσμος τους δεν έχει καμιά σχέση με τον κόσμο των εφήβων.

Το Ξύπνημα της άνοιξης είναι, ίσως, το πιο επιθετικό δράμα του πρώτου μισού του αιώνα κατά κάθε κατεστημένου, έργο αναφοράς για το θέατρο που ακολουθεί. Οι πάντες, από τον κόσμο των μεγάλων είναι στο στόχαστρο του γερμανού συγγραφέα, κυρίως όμως εκείνοι που είναι υπεύθυνοι για την παιδαγωγία των μικρών: γονείς, δάσκαλοι. Και οι δύο εκπροσωπούν ένα σύστημα ηθικής χωρίς θρησκευτικά θεμέλια, που κινείται από καπιταλιστικές βλέψεις, και βασικό χαρακτηριστικό του είναι η υποκρισία. Περιβάλλεται με απαγορεύσεις, ψέμματα, και  μυστικά. Ο Βέντεκιντ από πολλές πλευρές χτυπά μια κοινωνία που έχει εγκαταλείψει τον Θεό και είναι υπό κατάρρευση. Ο άνθρωπος αισθάνεται ξένος σε ένα περιβάλλον που τρέφει ανασφάλειες. Επομένως χρειάζεται μια άλλη, μια νέα νοηματοδότηση. Και αυτό που προτείνει, είναι όσα γνωρίζει ο εικοστός αιώνας σε κινήματα γύρω από τη φύση και τη λατρεία της, σαν αντίβαρο σε έναν ξοφλημένο πολιτισμό και μια αποτυχημένη σχολική εκπαίδευση που τον συντηρεί. Ας μην ξεχνάμε και στην Ελλάδα τις τάσεις αυτές που καταγγέλουν τη ζωή στις πόλεις, ενώ αναζητούν εναλλακτικές μορφές ζωής, όπως ο μοναχισμός ή και η απόδραση σε νησιά με ναυαγούς ή σε ιστορίες με πειρατές, με ακραίες συμπεριφορές και ασυνήθιστες ιστορίες (βλ. την περίπτωση του Φώτη Κόντογλου στη δεκαετία του 1920 με τον Πέδρο Καζάς, και τη Βασάντα).

Η λογική του έργου είναι η αυτονομία των μικρών σκηνών με πρωταγωνιστές τους εφήβους, που δεν είναι πια παιδιά, όπως βολεύει τους γονείς τους. Βρίσκονται σε φάσεις μεταβάσεων, ανακαλύπτουν το σώμα τους, αγγίζονται, ερωτεύονται, φαντασιώνονται, κάνουν για πρώτη φορά έρωτα. Φτάνουν στα όριά τους. Ακόμα και στην αυτοκτονία, όπως ο Μόριτς που μονολογεί σκεπτόμενος στο μεταίχμιο του θανάτου μια ζωή α-νόητη, μέσα σε έναν παραληρηματικό αλλά ειλικρινή μονόλογο:

Ωραία λοιπόν. – Δεν έχω θέση εδώ. Ας πάνε να κόψουν τον λαιμό τους. – Εγώ θα κλείσω την πόρτα πίσω μου και θα είμαι ελεύθερος. Δεν μου αρέσει καθόλου να με καταπιέζουν.

Εγώ ποτέ δεν τους επέβαλα την παρουσία μου. Γιατί να τους την επιβάλλω τώρα! – Δεν έχω κανένα συμβόλαιο με τον Θεό. Απ᾽ όποια πλευρά κι αν το δεις. Με καταπίεσαν. – Δεν καθιστώ τους γονείς μου υπεύθυνους. Θα έπρεπε όμως να περιμένουν και τη δυνατότητα του χειρότερου. Εκείνοι, τότε που γεννήθηκα, ήταν αρκετά μεγάλοι και ήξεραν… Θα μπορούσαν να φανταστούν… Εγώ ήμουν ένα βρέφος – διαφορετικά θα είχα την πονηριά να γἰνω κάποιος άλλος. – Αυτοί που γεννήθηκαν πριν από μένα, έχουν την ευθύνη, όχι εγώ!

Εγώ ήμουν τότε ένας ηλίθιος… αν σου χαρίσουν έναν λυσσασμένο σκύλο, τους τον δίνεις πίσω. Κι αν δεν θελήσουν να τον πάρουν πίσω, τότε σαν καλός άνθρωπος τον…

Αν και γεννιέσαι μόνο από σύμπτωση, πρέπει να το σκεφτείς πολύ σοβαρά, αν πρέπει να – θα τρελαθώ! – Ο καιρός τουλάχιστον δείχνει κατανόηση. Όλη τη μέρα έδειχνε πως θα βρέξει και τώρα ο ουρανός καθάρισε. – Επικρατεί μια παράξενη γαλήνη στη φύση. Τίποτα δεν ενοχλεί το μάτι ή το αυτί. Ο ουρανός κι η γη εἰναι σαν διάφανος ιστός αράχνης. Κι όλα είναι τόσο αρμονικά. Το τοπίο είναι γλυκό σαν νανούρισμα -«κοιμήσου πρίγκιπά μου», όπως μου τραγουδούσε η δεσποινίς Σναντούλια. Κρίμα που τέντωνε τόσο άχαρα τους αγκώνες της! – Στη γιορτή της Αγίας Καικιλίας χόρεψα για τελευταία φορά. Η Σναντούλια χορεύει μόνο με νεαρούς κυρίους. Το μεταξωτό της φόρεμα είχε βαθύ άνοιγμα μπρος και πίσω. Πίσω ώς κάτω στη μέση και μπροστά μέχρι αναισθησίας. – Κομπιναιζόν αποκλείεται να φορούσε. – Αυτό θα ήταν κάτι που ίσως μπορούσε να με κρατήσει εδώ. – Περισσότερο από περιέργεια. – Πρέπει να είναι μια αλλόκοτη αίσθηση – σαν να σε παρασύρουν αφρισμένα ρεύματα. – Δεν θα πω σε κανέναν πψς επιστρέφω στην ανυπαρξία άπρακτος. Θα κάνω σαν να έχω δοκιμάσει τα πάντα… Είναι εξευτελιστικό να είσαι άνθρωπος και να μην έχεις δοκιμάσει το πιο ανθρώπινο πράγμα. 

b_422__dsc4806

Το σκηνικό έδωσε την άνεση στους ηθοποιούς να κινηθούν σε όλα τα επίπεδα του χώρου.

Η δουλειά του Μαστοράκη ήταν κάτι παραπάνω από αξιοπρεπής. Και δεν το λέω ειρωνικά. Είδα μια παράσταση με σκηνική ευστοχία και χωρίς να προδώσει τον συγγραφέα του. Ο Μαστοράκης έδειξε ότι θαυμάζει τον Βέντεκιντ όχι μόνο λόγω γερμανικής παιδείας, και ενδεχόμενης οφειλής, αλλά επειδή στη γραφή του αναγνώρισε έναν καλλιτέχνη που προβληματιζόταν ενεργητικά, όχι περιορισμένος στο γραφείο-ασκηταριό, αλλά βιώνοντας έντονα την καθημερινότητά του. Γιατί η ζωή του Βέντεκιντ είναι εξ ίσου συναρπαστική (δαπάνησε όλα τα λεφτά του, και περιπλανήθηκε σε όλες τις μεγαλουπόλεις, εργαζόμενος από γραμματέας σε τσίρκο και δημοσιογράφος έως ηθοποιός και μοναχικός τραγουδιστής με κιθάρα), όπως και η γραφή του που σκανδάλισε την Ευρώπη του μεσοπολέμου. Στο βίντεο που ακολουθεί ο Nίκος Mαστοράκης μιλάει για το έργο και την παράσταση, ενώ προβάλλονται αποσπάσματα από τις πρόβες. Kάπου ανάμεσα στα πρόσωπα μπορεί να ανακαλύψετε το πρόσωπο του Kωνσταντίνου Παπαχρόνη.

Το σκηνικό με τα σκισμένα βιβλία, σύμβολο απλοϊκά ευανάγνωστο αλλά εν πολλοίς λειτουργικό, ενός πολιτισμού στείρου, όπου η επίσημη γνώση προσφέρει άγνοια, με θρανία που μεταμορφώνονταν σε τραπέζια και πατάρια, εξόχως θεατρικά, οι ηθοποιοί παθιασμένα, θα έλεγα υπηρέτησαν τον λόγο με αφοσίωση, χωρίς φτηνές υποκριτικές εντυπώσεις. Για άλλη μια φορά χάρηκα που είδα τόσα νέα παιδιά, εξαιρετικά ταλαντούχα επί σκηνής να καθοδηγούνται σπηνταριστά από τον Μαστοράκη. Σε όλο αυτό το περιβάλλον, οι γκροτέσκ φιγούρες των μεγάλων, με τους κοθόρνους και τις μάσκες, σαν υπολλείματα αρχαίων τραγωδών, μεγαλόστομων και γελοίων, όπως θα ήθελε ο Λουκιανός, τόνιζαν αυτό ακριβώς που θέλει ο συγγραφέας: την υπερβολή στην απεικόνιση των γονιών και των δασκάλων, και κυρίως ένα χάσμα με τους νέους που μοιάζει να μη γεφυρώνεται ποτέ…

ΣYNΔEΣMOΣ: Eθνικό Θέατρο

TAYTOTHTA (σύμφωνα με την ιστοσελίδα της παράστασης)

 

  • Μετάφραση Γιώργος Δεπάστας
  • Σκηνοθεσία – Μουσική επιμέλεια Νίκος Μαστοράκης
  • Σκηνικά – Κοστούμια Εύα Μανιδάκη
  • Χορογραφία Αμάλια Μπένετ
  • Φωνητική επεξεργασία Μελίνα Παιονίδου
  • Φωτισμοί Τάσος Παλαιορούτας
  • Βοηθός σκηνοθέτη Λουκία Στεργίου
    Διανομή:
  • Μόριτς Στήφελ Προμηθέας Αλειφερόπουλος
  • Μυγοσκοτώστρας / Δρ. Μπράουζεπουλφερ / Κύριος Στήφελ Κωνσταντίνος Ασπιώτης
  • Ίνα Μύλλερ / Τέα Νατάσα Ζάγκα
  • Ντήτχελμ / Καθηγητής Ψωμόλυσσας Δημήτρης Καρτόκης
  • Κυρία Μπέργκμαν Αγγελική Καρυστινού
  • Μάρτα / Κυρία Σμιτ Αννίτα Κούλη
  • Καθηγητής Βούρδουλας / Κύριος Γκάμπορ / Ο Άντρας με τη Μάσκα Δημήτρης Κουτρουβιδέας
  • Βέντλα Ιωάννα Παππά
  • Μέλχιορ Κωνσταντίνος Παπαχρόνης / Όμηρος Πουλάκης
  • Όττο Όμηρος Πουλάκης / Κωνσταντίνος Ασπιώτης
  • Ίλζε Άλκηστις Πουλοπούλου
  • Χέλμουτ / Καθηγητής Κάμινος Μίλτος Σωτηριάδης
  • Ερνστ / Πάστωρ Κοιλάρας Θάνος Τοκάκης
  • Χένσχεν Ρίλοφ / Γρήγορος Μιχάλης Φωτόπουλος
  • Καθηγητής Παπατρέχας / Ρούπρεχτ Γιάννης Χαρτοδιπλωμένος
  • Κυρία Γκάμπορ Γαλήνη Χατζηπασχάλη
Advertisements

2 thoughts on “«Δεν θα με γνωρίσεις αν δεν μ᾽ εμπιστευτείς»

  1. Π.Κ.

    Ευχαριστώ για την εξαίσια παρουσίαση και τις ευθύβολες νύξεις του λόγου!!!

    Ως συνήθως, συγχαίρω σε και παρακολουθώ σε μετά μανίας!

    Πολυκαλημέρες!

  2. stavrodromi

    Όντως εξαίρετη η παρουσίαση ενός πολύ σημαντικού έργου που θα μπορούσε να είναι αφορμή για συζήτηση και προβληματισμό. Θα περιμένουμε με ενδιαφέρον κι άλλες τέτοιες αναρτήσεις-προτάσεις για ενδιαφέρουσες παραστάσεις. Καλό Τριώδιο.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s