Η καθαρότητα της Ερμηνευτικής του Αγουρίδη

Νομίζω ότι το φόρτε του Αγουρίδη είναι τα Υπομνήματά του σε βιβλία της Γραφής και ο συσχετισμός τους με τα ιστορικά δεδομένα. Όμως, τώρα, διαβάζω την Ερμηνευτική των Ιερών Κειμένων στην έκδοση του 1979 και το πρώτο που θαυμάζω είναι η εξαιρετική δημοτική του: δεν μεταφράζει ένα λόγιο ιδίωμα, είναι λόγος άμεσος, πηγαίος, δηλαδή ζωντανός. Το θέμα που επαναδιατυπώνει, με πλήρη γνώση όλων των προσεγγίσεων στη Δύση, είναι ο ρόλος της ευχαριστιακής κοινότητας μέσα στην ιστορία αρνούμενος τον κύκλο των λίγων και εκλεκτών που αποτελούν ένα πνευματικό γκέτο. Έτσι, μέλημά του ήταν η προβολή της αποστολής της Εκκλησίας στην ανθρωπότητα και όχι σε όσους θεωρούν εαυτούς μέσα σε έναν «σωτηριώδη κύκλο». Ίσως ορισμένοι, μέσα στον κορεσμό των κειμένων, διαβάζοντας τις γραμμές αυτές δεν συναντήσουν την πρωτοτυπία που περιμένουν. Ωστόσο, δεν θα πρέπει να τους διαφεύγει ότι ενώ άλλοι Έλληνες θεολόγοι της δεκαετίας του ᾽70 ανυποψίαστοι από τις εξελίξεις ομφαλοσκοπούσαν ανακυκλώνοντας τα ίδια και τα ίδια ο Αγουρίδης μιλούσε για στρουκτουραλισμό στη βιβλική έρευνα όταν επισκοπούσε όλη την ιστορία της ερμηνείας των Γραφών σε 363 σελίδες. Και όταν κριτικά αντιμετώπιζε τις δυτικές θεωρήσεις με βάση την ορθόδοξη εμπειρία. Για μένα ο λόγος του παραμένει ουσιαστικός και σύγχρονος.

Έμφαση στην κοινότητα

Ο Αγουρίδης ορίζει τη Γραφή ως εκφραστή της υπάρξεως της Εκκλησίας μόνο μέσα στον χώρο της εκκλησιαστικής κοινότητας. Κάθε άλλη χρήση της Γραφής τη μετατρέπει σε θρησκευτικό ανάγνωσμα. Άρα και ο ερμηνευτής της Γραφής καλείται να την κατανοήσει σε αυτό το πλαίσιο. Παραθέτω ορισμἐνα ψήγματα από το βιβλίο.

Τι είναι Λειτουργία

«Η Λειτουργία δεν είναι ατομικό καταφύγιο και ανάπαυση σε κάποιο παρελθόν, όσο αρχαιολογικά σημαντικό και αν είναι αυτό. Κάτι τέτοιο θα ήταν φυγή και απώλεια σε αρχαϊστικές φαντασιώσεις. Η Λειτουργία δεν είναι μια ευσεβής πράξη στο παρόν, που δίνει διέξοδο από διάφορες πνευματικές και κοινωνικές πιέσεις σε μια ψυχολογική ευφορία γεμάτη από διάφορες ατομικές ψευδαισθήσεις. Η Λειτουργία είναι κάτι που γίνεται δυναμικά από το συλλογικό πρόσωπο, που λέγεται λαός του Θεού, έχει αφετηρία στο παρελθόν, δυναμική παρουσία στο παρόν και ολοκλήρωση στο μέλλον. Ας επιτραπεί να σημειώσουμε ιδιαίτερα τα δύο αυτά ουσιώδη χαρακτηριστικά της Θ. Λειτουργίας: το συλλογικό χαρακτήρα (λαός Θεού, εκκλησία) και τη δυναμική προοπτική του μέλλοντος, που διαπερνά την όλη πορεία της ιστορίας της σωτηρίας. Αυτά σημαίνουν πολύ απλά δυναμική παρουσία της ευχαριστιακής κοινότητας μέσα στην όλη ζωή (πνευματική, κοινωνική, οικονομική κτλ) του παρόντος, και συγχρόνως, εξαιτίας της προβληματικότητας του ανθρώπου και της ανθρωπότητας στην πορεία τους, ως βεβαιότητα της ελπίδας για γνήσια ανθρώπινη κοινωνία στο μέλλον».

Η διαλεκτική πίστεως/ιστορίας στην Ανατολή

«Στην Ανατολή η διαλεκτική μεταξύ ᾽φύσεως-χάρης’, ‘παρόντος-μέλλοντος’ και, θάλεγε κανείς παραπέρα, μεταξύ χριστιανισμού-πολιτισμού, Εκκλησίας-Κράτους ποτέ δεν θεωρήθηκαν ως διαλεκτικά ασυμφιλιώτες πραγματικότητες. Εδώ, σ᾽ εμάς, ο κίνδυνος που δημιουργήθηκε ήταν ο αντίστροφος: όχι η πλήρης διαλεκτική διάσταση μεταξύ αυτών των μεγεθών, αλλά η τόσο μεγάλη τους προσέγγιση, ώστε να είναι αναπόφευκτος ο κίνδυνος εξομοιώσεως. Γιατί συνέβη αυτό στην Ανατολή; Ποιά υπήρξε η υποκείμενη ουσιαστική θεολογική κινητήρια αιτία; Ήταν απλούστατα η αναγνώριση πως ο Θεός της Γραφής και της ευχαριστιακής κοινότητας είναι ο ίδιος με τον Θεό της ανθρώπινης ιστορίας, πως ο ίδιος Θεός του λαού του Θεού ‘ουκ αφήκεν εαυτόν αμάρτυρον’ στην κοινή ιστορική πείρα και σκέψη των ανθρώπων.»

Η βοήθεια των Πατέρων

Στα συμπεράσματά του για την Ερμηνευτική των Ιερών Κειμένων καταλήγει ο Σάββας Αγουρίδης:

«Η ορθή ερμηνεία των ιερών κειμένων δεν μπορεί να γίνει έξω από την ευχαριστιακή εμπειρία της χριστιανικής κοινότητας. Χωρίς αυτή δεν θα είχαμε ούτε τα κείμενα ούτε την ορθή κατανόησή τους. Η ερμηνευτική αυτή αρχή περιφρονείται από ορισμένες σύγχρονες αντιϊστορικές τάσεις. Πίσω δηλαδή από την πραγματικότητα του κόσμου και της ιστορίας υπάρχει η αλήθεια που επικοινωνεί, σύμφωνα με τη βιβλική αντίληψη, κατά την ιστορική συνέχεια με μία ‘κοινότητα’ ανθρώπων, που είναι δεμένοι μεταξύ τους όχι επιφανειακά, αλλά ουσιαστικά, μυστηριακά. Η κοινότητα αυτή αποτελεί το σωτήριο έργο του Θεού. Τα κείμενα που έχουμε για ερμηνείαα είναι καρπός αυτής της αγαπητικής του Θεού του Νοήματος κοινωνίας προς εμάς. Η κοινωνία αυτή είναι συνεχόμενη και δυναμικά κατατείνει προς την ιστορική τελείωση όχι μόνο του εαυτού της, αλλά όλου του κόσμου. […]

Η ερμηνευτική αρχή των Πατέρων ήταν συνθετική, αφού προσπαθούσε να βρίσκει παντού το κοινό υπόβαθρο, το κοινό μυστήριο και νόημα. Το ερμηνευτικό πρόβλημα της θεολογίας και σήμερα βρίσκεται ακριβώς στην εύρεση της ορθής ισορροπίας, ανάμεσα στην ανάλυση και στη σύνθεση, με αρχή την ‘καινή’ κτίση, τη μεταμόρφωση της ιστορίας και την πορεία προς την ιστορική τελείωση της ανθρωπότητας κατά την εικόνα του Χριστού.

Η βοήθεια των Πατέρων προς τη σύγχρονη ερμηνευτική σε σχέση με τα παραπάνω ουσιώδη σημεία δεν υπονοεί απομίμηση ή αντιγραφή. Όχι. Σημαίνει μόνο ουσιαστική μύηση στο πνεύμα που τους κατεύθυνε».

Μακάρι να είχαμε πολλούς δασκάλους σαν τον Σάββα Αγουρίδη! Μπορεί κάτι να είχε αλλάξει…

Advertisements

One thought on “Η καθαρότητα της Ερμηνευτικής του Αγουρίδη

  1. τσουκνίδα

    δυστυχώς η βιβλική και ειδικότερα η καινοδιαθηκική σπουδή σήμερα δεν έχει τα ερωτηματικά και την διαλεκτική ενός Αγουρίδη (εκτός ελαχίστων π.χ. Π. Βασιλειάδης) Ή ενας στυφός δήθεν επιστημονικός φορμαλισμός ή δήθεν ορθόδοξοι αυτοθαυμασμοί…
    Αυτό συμβαίνει σε μια θεολογία που δεν θέλει να θέτει ερωτηματικά…
    Το επιστέγασμα: Οι ερωτήσεις που ήθελαν οι εισηγητές του ΑΣΕΠ στον πρόσφατο διαγωνισμό των θεολόγων που είναι εκείνο το χωρίο και που το άλλο.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s