Η πρώτη εμφάνιση του Κακλέα στο Εθνικό με δηκτική σάτιρα κατά της υποκρισίας

 

Πόσο απατεώνας είναι κάποιος όταν ικανοποιεί τις βαθύτερες ανάγκες του άλλου για επιβεβαίωση; όταν κολακεύει και επαινεί μια ανύπαρκτη αντικειμενικά (για τους άλλους) αρετή, αλλά τόσο ζωντανή ως αξία για τον ίδιο τον άνθρωπο;  Η απάντηση δεν είναι εύκολη, όταν βγεις από το Θέατρο Κοτοπούλη, μετά την παράσταση του έργου Το ημερολόγιο ενός απατεώνα του Οστρόφσκι. 

Ο Οστρόφσκι, δεν πήρε ποτέ το πτυχίο του στη Νομική, το 1843 εργάστηκε σε δικαστήριο της Μόσχας και το 1850 με τη δημοσίευση του έργου του «Ο χρεωκόπος» απολύθηκε και τέθηκε σε αστυνομική επιτήρηση και η λογοκρισία απαγόρευσε το έργο.

Ο Οστρόφσκι, δεν πήρε ποτέ το πτυχίο του στη Νομική. Το 1843 εργάστηκε σε δικαστήριο της Μόσχας και το 1850 με τη δημοσίευση του έργου του «Ο χρεωκόπος» λόγω της ανελέητης σάτιρας στις δήθεν χρεωκοπίες που εξασφάλιζαν έσοδα στους αστούς, απολύθηκε και τέθηκε σε αστυνομική επιτήρηση, ενώ και η λογοκρισία απαγόρευσε το έργο.

O Αλέξανδρος Οστρόφσκι (1823 – 1886), ο πατριάρχης του ρωσικού ρεαλιστικού θεάτρου, έχει γράψει πάνω από 40 δράματα, και είναι ο κατ᾽ εξοχήν πληθωρικός δραματουργός του 19ου αιώνα. Παρόλο που προηγείται ο Γκόγκολ, θέτει τις βάσεις με ένα εντυπωσιακό εθνικό ρεπερτόριο για τους επόμενους (Τσέχωφ, Αντρέγιεφ, και Γκόρκυ), που βρίσκουν ήδη έτοιμη μια ολοκληρωμένη γραφή. Έχει αποκληθεί από τον Τουργκένιεφ «Σαίξπηρ της τάξης των εμπόρων», αφού κύριο μέλημά του ήταν η αναπαράσταση της μεσαίας τάξης της εποχής του και όλης της κουλτούρας και των νοοτροπιών που έτρεφαν αυτόν τον κόσμο, αλλά και τις χαμηλότερες τάξεις που γνώρισε αφού ζούσε στην κατεξοχήν εμπορική ζώνη της Μόσχας. Η πινακοθήκη των ηρώων του εμπλουτίστηκε τρομερά από την υπηρεσία του στο δημόσιο, όπου «φωτογράφισε» τους τύπους των γραφειοκρατών, ενώ δεν έπαψε να είναι θαμώνας στα θέατρα της αυτοκρατορίας, είτε ως συγγραφέας είτε ως μανιώδης θεατής. Η κριτική του ματιά στη διαφθορά των εμπόρων είχε ως αποτέλεσμα να χάσει τη δουλειά του στο δημόσιο.

Παρόλο που στα έργα του στήνεται μια διαμάχη όπου νικητής αναδεικνύεται ο αδύναμος αλλά ενάρετος ήρωας, εδώ, στο Ημερολόγιο ενός απατεώνα δεν υπάρχει σχεδόν ούτε ένα θετικό πρόσωπο. Είναι σαν να λείπει το δίδαγμα από αυτή τη σάτιρα που δείχνει έναν κόσμο στη φαινομενική ακμή του, μέσα στο φως και τη λάμψη, στην ουσία του όμως είναι βουτηγμένος στην παρακμή και τη διαφθορά. Μόνο που η ανηθικότητα καταγράφεται στο ημερολόγιο του ήρωα, ως τεκμήριο της άλλης, αποτρόπαιης όψης των πραγμάτων, που ενδεχομένως θα χρησιμεύσει στον ιστορικό ή τον κοινωνιολόγο του μέλλοντος. Τα δρώντα πρόσωπα της ιστορίας, το καθένα αξιοπρεπές μέλος της τάξης του, καμφουφλάρεται μέσα στον κοινωνικό του ρόλο ή μέσα στο φύλο του έως ότου γίνουν γνωστές στο τέλος οι αποκαλύψεις του ημερολογίου. 

Ο Μαμάγεφ, ο θείος του ήρωα, είναι ο κρίκος για την ανέλιξη του Γκλούμοφ. Aναζητάει ένα κοινό για να διδάξει (να δώσει δηλαδή ακόμη μια παράσταση) και να ακουστεί ο λόγος του, αλλά τρώει… πόρτα. Δεν υπάρχει κανείς διαθέσιμος να το παίξει «κοινό». Ώσπου ο Γκλούμοφ θα ερμηνεύσει αυτόν τον ρόλο που δεν βρίσκει απέναντί του ο θείος. Η διπροσωπία επικυρώνει και επιβεβαιώνει την εικόνα που έχουν οι ίδιοι  οι ήρωες του έργου για τον εαυτό τους. Όλοι παίζουν κάτι, μόνο που ο Γκλούμοφ καταγράφει την υποκριτική του(ς) και διαλογίζεται στην ποιότητά της. Το ημερολόγιό του είναι ένα βιβλίο σκηνοθεσίας.

Γκλούμοφ: Μόνος, στη σιγαλιά της νύχτας, συντροφιά με όλα αυτά τα στοιχεία της απόλυτης υποκρισίας τους, θα καταγράφω σε αυτό το ημερολόγιο το χρονικό της ανθρώπινης ξεφτίλας.

Στο τέλος του έργο, οι υποτιθέμενοι εξαπατημένοι αποδεικνύεται ότι επέτρεψαν να ξεγελαστούν και ο νεαρός Γκλούμοφ δεν είναι περισσότερο κατεργάρης από εκείνους, και, μάλιστα, είναι απαραίτητος στη ζωή τους.

Πόσο αμαρτία λοιπόν είναι να πουλάει κανείς τα χαρίσματά του; Όταν μάλιστα υπάρχει ζήτηση, δηλαδή, αγοραστές; Ο Γκλούμοφ έχει συναίσθηση της διαφοράς του με τους συνανθρώπους του, όπως έχει αντίληψη της επιρροής του και ότι μπορεί να κινήσει τις προσωπικές ιστορίες του καθενός, να φανεί αυτός ο φαινομενικά αδύναμος τρομακτικά ισχυρός σε σύγκριση με τον κατεστημένο περίγυρο που υποτίθεται ορίζει τα πράγματα. Έτσι, ο καιροσκόπος πρωταγωνιστής δεν είναι περισσότερο ένοχος από τον πλούσιο γαιοκτήμονα Μαμάγεφ και την ώριμη σύζυγό του στην οποία πουλάει έρωτα ο Γκλούμοφ. Από μια άλλη άποψη ο Γκλούμοφ είναι το μοντέλο εκείνου που κατορθώνει και επιβιώνει σε έναν κόσμο αλλαγών, χάρις στη διαχείριση της δημόσιας εικόνας του. Επομένως, ο Γκλούμοφ είναι απίστευτα σημερινός.

ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΕΝΟΣ ΑΠΑΤΕΩΝΑ

Ο Δημήτρης Πιατάς στον ρόλο του γαιοκτήμονα Μαμάγεφ με την εξαιρετική ερμηνεία του προκάλεσε ιλαρότητα στο κοινό του Εθνικού. Στο ρόλο του Γκλούμοφ ο Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος έπεισε για την εξυπνάδα και την ευελιξία του κεντρικού ήρωα.

Η πρώτη σκηνοθεσία του Γιάννη Κακλέα στο Εθνικό στέφθηκε με επιτυχία. Πολλές στιγμές της παράστασης ένιωθα ότι βρισκόμουν σε μια μεγάλη σκηνή του Λονδίνου και όχι στην Αθήνα. Και αυτό δεν οφειλόταν στον μεγάλο αριθμό των ηθοποιών, αλλά στη συλλειτουργία όλων των συντελεστών της παράστασης. Είδα μια δουλειά η οποία σε σχέση με προηγούμενες σκηνοθεσίες (τις έχω δει σχεδόν όλες) του Κακλέα είναι ώριμη, ως προς την αντιμετώπιση του κειμένου. Αυτό που έχω τονίσει πολλές φορές και υπερασπίζομαι είναι η σημασία της ανάδειξης του λόγου χωρίς σκηνικά τερτίπια που προσφέρουν μια προσωρινή οπτική απόλαυση, δυστυχώς, συχνά επιδερμική. Εδώ, ο Κακλέας δίδαξε τους ηθοποιούς από τον εμπειρότατο Δημήτρη Πιατά, τη Σοφία Σεϊρλή, τη Φιλαρέτη Κομνηνού, τον Θέμη Πάνου, τον Γιώργο Οικονόμου, τον Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλο, τον Λαέρτη Βασιλείου, τον Σωτήρη Τσακομίδη, τη Μαρία Τσιμά, τον Γιάννη Νταλιάνη, την Ελένη Κοκκίδου, την Κόρα Καρβούνη, τον Γεννάδιο Πάτση, την Ευγενία Ζέκερη και τη Χριστιάννα Μαντζουράνη, έως τα φυντάνια της δραματικής σχολής του Εθνικού, να στήσει ο καθένας ξεχωριστά είτε εν συνόλω μικρές παραστάσεις, ταχυδράματα εν θεάτρω, αυτό δηλαδή που απαιτεί και ο συγγραφέας. Η χρήση των εικόνων σε διαφάνειες ή και των κινηματογραφικών σκηνών δεν μπούκωναν την παράσταση, αν και υπήρχε μια διάθεση εξηγήσεων με την πολλαπλή παράθεση των γελοιογραφιών.

Πάντως, η έμφαση  στη θεατρικότητα επιβεβαιώθηκε με τα ευφάνταστα κοστούμια της Ελένης Μανωλοπούλου που υπηρέτησαν τον ρεαλισμό του έργου αλλά ταυτόχρονα μυθοποιούσαν τα σκηνικά πρόσωπα σαν ζωγραφικοί πίνακες του 19ου αιώνα. Τα σκηνικά του Μανώλη Παντελιδάκη αξιοποίησαν πολλούς από τους μηχανισμούς του θεάτρου με την περιστρεφόμενη σκηνή και τα τραμπουκέτα, και κυρίως το πολύ μεγάλο ύψος. Και αυτά παρά τον μινιμαλισμό τους ήταν άμεσα αναγνωρίσιμα και ταυτόχρονα εικόνες ονειρικές, όπως στη σκηνή με τον χορό με τον εξαιρετικό φωτισμό του φόντου όπου τα πάντα εγγράφονταν σε έναν άλλο χρόνο, όχι πάντως «φυσικό» και συγκεκριμένο. Πιστεύω ότι με την παράσταση αυτή ο διευθυντής του Εθνικού Γιάννης Χουβαρδάς  δικαιώνεται απόλυτα εντάσσοντας στο δυναμικό της κρατικής σκηνής τον Γιάννη Κακλέα.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

  • Μετάφραση Λεωνίδας Καρατζάς
  • Δραματουργική προσαρμογή Γιάννης Κακλέας, Λεωνίδας Καρατζάς
  • Σκηνοθεσία Γιάννης Κακλέας
  • Σκηνογραφία Μανόλης Παντελιδάκης
  • Κοστούμια Ελένη Μανωλοπούλου
  • Μουσική επιμέλεια Ιάκωβος Δρόσος
  • Κίνησιολογία – χορογραφία Κυριάκος Κοσμίδης
  • Φωτισμοί Σάκης Μπιρμπίλης
  • Επεξεργασία Εικόνας Πίνδαρος Ανδριόπουλος
  • Δραματολογική συνεργασία Βιβή Σπαθούλα
  • Βοηθός σκηνοθέτη Νουρμάλα Ήστυ
    Διανομή:
  • Γκλούμοφ Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος
  • Η μητέρα του Σοφία Σεϊρλή
  • Στιόπκα Γιώργος Οικονόμου
  • Κουρτσάγεφ Λαέρτης Βασιλείου
  • Γκολούτβιν Σωτήρης Τσακομίδης
  • Μανιέφα Μαρία Τσιμά
  • Μαμάγεφ Δημήτρης Πιατάς
  • Κρουτίτσκι Γιάννης Νταλιάνης
  • Μαμάγεβα Φιλαρέτη Κομνηνού
  • Γκοροντούλιν Θέμης Πάνου
  • Τουρούσινα Ελένη Κοκκίδου
  • Μάσενκα Κόρα Καρβούνη
  • Γκριγκόρι Γεννάδιος Πάτσης
  • Ματριόσα Ευγενία Ζέκερη
  • Λουμπίνκα Χριστιάννα Μαντζουράνη
  • Στην παράσταση συμμετέχουν οι πρωτοετείς φοιτητές της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου Αφροδίτη Κλεοβούλου, Λάμπρος Κτεναβός, Γιώργος Κυριάκου, Άρης Λάσκος, Μυρτώ Πανάγου, Νατάσα Παπανδρέου, Φίλιππος Παπαχριστοδούλου, Κατερίνα Πατσιάνη, Γιάννης Ποιμενίδης, Ελεάνα Στραβοδήμου, Φοίβος Συμεωνίδης, Ευαγγελία Συριοπούλου, Ιώβη Φραγκάτου

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ: Το ημερολόγιο ενός απατεώνα

Advertisements

2 thoughts on “Η πρώτη εμφάνιση του Κακλέα στο Εθνικό με δηκτική σάτιρα κατά της υποκρισίας

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s