Daily Archives: Tuesday, June 2, 2009

Έφυγε η κόρη του κυρ Φώτη, η Δέσπω

Πέταξε κοντά στον πατέρα της η Δεσπούλα, η μονάκριβη κόρη του Φώτη Κόντογλου. Στενοχωρήθηκα. Από παιδάκι υπήρξε η μούσα του Κόντογλου σε μια σειρά από πίνακες που απεικόνιζαν την οικογένεια του καλλιτέχνη. Αν δεν κάνω λάθος η πρώτη μορφή αυτού του θέματος είχε δημοσιευθεί στη Νέα Εστία και είχε εντυπωσιάσει.

Η οικογένεια του ζωγράφου.

Η οικογένεια του ζωγράφου.

Μαζί με τον σύζυγό της, Γιάννη Μαρτίνο που έχασε πριν έναν χρόνο, προσπάθησαν να προβάλλουν το έργο του Φωτίου είτε με εκδόσεις είτε με συμμετοχή σε εκθέσεις και εκδηλώσεις που οργανώθηκαν σε όλη την ελληνική επικράτεια. Μαζί πάλεψαν να στήσουν και ένα μουσείο, εκεί στη Βιζυηνού 16, στο σπίτι του Κόντογλου. Ουσιαστικά, η Δέσπω ήταν ο τελευταίος κρίκος που είχε ζήσει από κοντά τη μυθιστορηματική ζωή του πατέρα της, από τη δεκαετία του 1920 (γεν. 1927) έως το 1965, χρονιά που κοιμήθηκε ο σύγχρονος ομολογητής της Ορθοδοξίας.

Η οικογένεια Κόντογλου στην κατοχή όταν ζούσαν σε ένα γκαράζ. Σε πρώτο πλάνο η Δεσπούλα στο κέντρο και δεξιά η μητέρα της Μαρία.

Η οικογένεια Κόντογλου στην κατοχή όταν ζούσαν σε ένα γκαράζ. Ο Κόντογλου ξεχωρίζει με τα όρθια μαλιά, δίπλα του η Μαρία και η Δέσπω.

Μεγάλα αμυγδαλωτά πράσινα μάτια, σε κοιτούσαν και σε ταξίδευαν πίσω για να σου αφηγηθούν από πρώτο χέρι πώς βρήκε καταφύγιο στο σπίτι ο απογοητευμένος Τσαρούχης, πώς συνδέθηκε ο πατέρας της με τους σπουδαίους μαθητές του, τον Γιώργο Κοψίδη, τον Γλιάτα ή τον Εγγονόπουλο. 

Νωπογραφία με την οικογένεια από το σπίτι της οδού Βιζυηνού που φυλάσσεται στην Εθνική Πινακοθήκη.
Νωπογραφία με την οικογένεια από το σπίτι της οδού Βιζυηνού που φυλάσσεται στην Εθνική Πινακοθήκη (1932). Μαρία και Δεσπούλα. Η λατρεμένη σύντροφος και η πολυαγαπημένη κόρη του Φωτίου εμπνέουν και απεικονίζονται πολύ συχνά από τον ζωγράφο άλλες φορές σε πειραματισμούς της τεχνικής φαγιούμ και άλλοτε πάνω στον καμβά υπερβαίνοντας τα διδάγματα της βυζαντινής ζωγραφικής που πρόβαλλε στην Ελλάδα από τον Μεσοπόλεμο έως τη δεκαετία του 1960.

 

Με τις αναμνήσεις της σε ξάφνιαζε όταν αποκάλυπτε τον άλλον Φώτιο, εκείνον της παρέας, τον Ανατολίτη με το απίστευτο χιούμορ, τον στοργικό γονιό και κυρίως τον καλλιτέχνη που ήταν ταμένος στο όραμά του για μια ελληνορθοδοξία που τροφοδότησε τον Καρούζο, κατέπληξε τον Καζαντζάκη και επέδρασε καταλυτικά σε όλη τη γενιά του 30.

 

Λεπτομέρεια από την οικογένεια του ζωγράφου, με τη Δεσπούλα να συμμετέχει στο έργο του Φωτίου.

Λεπτομέρεια από την οικογένεια του ζωγράφου, με τη Δεσπούλα να συμμετέχει και να πρωταγωνιστεί στο έργο του Φωτίου (περ. 1930).

Μιλούσε με πίκρα για το σπίτι που πουλήθηκε στην κατοχή για λίγο αλεύρι, για το ότι ποτέ δεν πληρώθηκε ο πατέρας της για τη μνημειώδη τοιχογράφηση του Δημαρχείου, για τους φίλους αλλά και για το πώς αγάπησε αυτός ο μαχητικός ριζορθόδοξος τον καθολικό γαμπρό του.

Η Δέσπω ενταφιάστηκε στη Ραφήνα. Εκεί κοντά, στην Ιερά Μονή του Οσίου Εφραίμ, βρίσκονται και τα οστά των γονιών της.

Ο Θεός να τη δροσίζει.

«Νερό, πολὺ σ᾽ εὐχαριστῶ». Η ποίηση του π. Γενναδίου

 

Φύλλα

δακρυσμένα

τὸ πρωΐ

*

Μαξιλάρι:

συλλέκτης

ὀνείρων

*

Ἥλιος:

θεράπων

τῆς νύχτας

*

Καφὲς

κρύος

τῆς μοναξιᾶς

*

Τράγος

ἀποδιοπομπαῖος

στὴν ἄκρη-πληγωμένος

*

Ἕως τὸ φῶς

ἔπεσε

ὁ ἑωσφόρος

*

Νίκη φτερωτή,

μὴν κλείσης

τὰ φτερά σου

*

Ὠδεῖον

παραφώνων

-ὁ βίος-

*

Χῶμα

τὸ

σῶμα

*

Ὕμνους ἀμετάφραστους

στὸν δρόμο

τραγουδοῦσαν

*

Στοὺς δρόμους γύριζα

χωρὶς παρηγοριὰ

δὲν ἀπελπιζόμουν

 

Από την παραπάνω αυθαίρετη προσωπική ανθολόγηση συναντώ ακόμη έναν κρίκο στην ποίηση  που έχει αποκληθεί ιερατική (δεν μου πολυταιριάζει ο όρος). Συγγραφέας των παραπάνω ποιημάτων, μια εκδοχή της γιαπωνέζικης παράδοσης haiku στα καθ᾽ ημάς, είναι ο π. Γεννάδιος Γ. Δεμερτζῆς. Συνιστά μια άλλη ιδιαίτερη περίπτωση συγγραφής και σύλληψης του κόσμου που μου αρέσει για την καθαρότητά της και για αυτό όχι μόνο συστήνω αλλά προτείνω ανεπιφύλακτα την έκδοση, που φρόντισε ο  Κώστας Τσιρόπουλος της Ευθύνης, μια πνευματική μορφή στην οποία οφείλει πάρα πολλά ο τόπος μας.

Τίτλος του βιβλίου: Εἰκόνες. Σειρά: Ὁ Μικρὸς Ἀστρολάβος [17] (Ἀθήνα 2009).

Ποίηση η οποία αξιωματικά αναζητά την οικονομία στην αυστηρή δομή των τριών στίχων. Με βαθειά πίστη ότι η ουσία μπορεί να διατυπωθεί σύντομα, ο π. Γεννάδιος  διηγείται τις ιστορίες του συμπλέκοντας τα στοιχεία της φύσης με το αστικό τοπίο μέσα από προσωπικές αισθήσεις και την παρατήρηση του άλλου. Στοχασμός με φιλοσοφική στόφα, βλέμμα οξύ, ανοιχτό στον κόσμο (στη θεατή και αθέατη όψη του) και χωρίς ρητά ή διδάγματα ο ποιητής επιστρέφει διαρκώς να βρει το άρωμα των πραγμάτων στο ασήμαντο και ταπεινό, για να το φωτίσει και να το απαθανατίσει θριαμβικά. Ποιός είναι, όμως, ο π. Γεννάδιος; Τα αυτιά του βιβλίου του δεν έχουν βιογραφικό. Ωστόσο εντόπισα μερικά στοιχεία ταυτότητας από τον ιστότοπο ΕΙΚΑΣΤΙΚΟΝ, όπου εκεί εκτίθεται ένα μέρος της άλλης ποιητικής του δραστηριότητας, της ασπρόμαυρης φωτογραφίας, που λειτουργεί συμπληρωματικά με τον γραπτό ποιητικό του λόγο.

Ο ο π. Γεννάδιος Δεμερτζής γεννήθηκε στην Λαγκαδιά Αλμωπίας του Νομού Πέλλης το 1963. Σπούδασε θεολογία και κοινωνική εργασία. Είναι εφημέριος του Σιναϊτικού μετοχίου στην Αθήνα, στην Αγία Αικατερίνα. Εργάζεται παράλληλα ως εκπαιδευτικός στην μέση εκπαίδευση. Με την φωτογραφία ασχολείται ερασιτεχνικά είκοσι πέντε συναπτά έτη. Η δουλειά του έχει παρουσιαστεί σε τρείς προσωπικές εκθέσεις: στο ίδρυμα της Αποστολικής Διακονίας, στον δήμο Ζωγράφου, (βίλα Κοτοπούλη) και στο βιβλιοπωλείο Λεμόνι. 

Καλοτάξιδο στο βιβλίο σου π. Γεννάδιε. Και σε ευχαριστώ για το δροσερό νεράκι σου…