Έφυγε η κόρη του κυρ Φώτη, η Δέσπω

Πέταξε κοντά στον πατέρα της η Δεσπούλα, η μονάκριβη κόρη του Φώτη Κόντογλου. Στενοχωρήθηκα. Από παιδάκι υπήρξε η μούσα του Κόντογλου σε μια σειρά από πίνακες που απεικόνιζαν την οικογένεια του καλλιτέχνη. Αν δεν κάνω λάθος η πρώτη μορφή αυτού του θέματος είχε δημοσιευθεί στη Νέα Εστία και είχε εντυπωσιάσει.

Η οικογένεια του ζωγράφου.

Η οικογένεια του ζωγράφου.

Μαζί με τον σύζυγό της, Γιάννη Μαρτίνο που έχασε πριν έναν χρόνο, προσπάθησαν να προβάλλουν το έργο του Φωτίου είτε με εκδόσεις είτε με συμμετοχή σε εκθέσεις και εκδηλώσεις που οργανώθηκαν σε όλη την ελληνική επικράτεια. Μαζί πάλεψαν να στήσουν και ένα μουσείο, εκεί στη Βιζυηνού 16, στο σπίτι του Κόντογλου. Ουσιαστικά, η Δέσπω ήταν ο τελευταίος κρίκος που είχε ζήσει από κοντά τη μυθιστορηματική ζωή του πατέρα της, από τη δεκαετία του 1920 (γεν. 1927) έως το 1965, χρονιά που κοιμήθηκε ο σύγχρονος ομολογητής της Ορθοδοξίας.

Η οικογένεια Κόντογλου στην κατοχή όταν ζούσαν σε ένα γκαράζ. Σε πρώτο πλάνο η Δεσπούλα στο κέντρο και δεξιά η μητέρα της Μαρία.

Η οικογένεια Κόντογλου στην κατοχή όταν ζούσαν σε ένα γκαράζ. Ο Κόντογλου ξεχωρίζει με τα όρθια μαλιά, δίπλα του η Μαρία και η Δέσπω.

Μεγάλα αμυγδαλωτά πράσινα μάτια, σε κοιτούσαν και σε ταξίδευαν πίσω για να σου αφηγηθούν από πρώτο χέρι πώς βρήκε καταφύγιο στο σπίτι ο απογοητευμένος Τσαρούχης, πώς συνδέθηκε ο πατέρας της με τους σπουδαίους μαθητές του, τον Γιώργο Κοψίδη, τον Γλιάτα ή τον Εγγονόπουλο. 

Νωπογραφία με την οικογένεια από το σπίτι της οδού Βιζυηνού που φυλάσσεται στην Εθνική Πινακοθήκη.
Νωπογραφία με την οικογένεια από το σπίτι της οδού Βιζυηνού που φυλάσσεται στην Εθνική Πινακοθήκη (1932). Μαρία και Δεσπούλα. Η λατρεμένη σύντροφος και η πολυαγαπημένη κόρη του Φωτίου εμπνέουν και απεικονίζονται πολύ συχνά από τον ζωγράφο άλλες φορές σε πειραματισμούς της τεχνικής φαγιούμ και άλλοτε πάνω στον καμβά υπερβαίνοντας τα διδάγματα της βυζαντινής ζωγραφικής που πρόβαλλε στην Ελλάδα από τον Μεσοπόλεμο έως τη δεκαετία του 1960.

 

Με τις αναμνήσεις της σε ξάφνιαζε όταν αποκάλυπτε τον άλλον Φώτιο, εκείνον της παρέας, τον Ανατολίτη με το απίστευτο χιούμορ, τον στοργικό γονιό και κυρίως τον καλλιτέχνη που ήταν ταμένος στο όραμά του για μια ελληνορθοδοξία που τροφοδότησε τον Καρούζο, κατέπληξε τον Καζαντζάκη και επέδρασε καταλυτικά σε όλη τη γενιά του 30.

 

Λεπτομέρεια από την οικογένεια του ζωγράφου, με τη Δεσπούλα να συμμετέχει στο έργο του Φωτίου.

Λεπτομέρεια από την οικογένεια του ζωγράφου, με τη Δεσπούλα να συμμετέχει και να πρωταγωνιστεί στο έργο του Φωτίου (περ. 1930).

Μιλούσε με πίκρα για το σπίτι που πουλήθηκε στην κατοχή για λίγο αλεύρι, για το ότι ποτέ δεν πληρώθηκε ο πατέρας της για τη μνημειώδη τοιχογράφηση του Δημαρχείου, για τους φίλους αλλά και για το πώς αγάπησε αυτός ο μαχητικός ριζορθόδοξος τον καθολικό γαμπρό του.

Η Δέσπω ενταφιάστηκε στη Ραφήνα. Εκεί κοντά, στην Ιερά Μονή του Οσίου Εφραίμ, βρίσκονται και τα οστά των γονιών της.

Ο Θεός να τη δροσίζει.

Advertisements

8 thoughts on “Έφυγε η κόρη του κυρ Φώτη, η Δέσπω

  1. stinathina

    Ανάπαυση και Ανάσταση λοιπόν!
    Μοιάζει από άλλο κόσμο η ομορφιά της..
    Θα μπορούσε κανείς να βρει στοιχεία για αυτό που αναφέρεται στο κείμενο για τις τοιχογραφίες του Δημαρχείου;

    Με αφορμή όσα γράφετε παραπάνω είπα να πω και κάτι ακόμα που πιστεύω κάνει τα πράγματα πιο ουσιώδη πέρα από την θλίψη για ένα κόσμο που μοιάζει να χάνεται.
    Πολύ σπουδαίος ο Κόντογλου, και πολύ λίγη η ουσιαστική κριτική στο έργο του. Όπως και για την γενιά του 30 ή τους λατρεύουμε μηχανικά είτε τους αγνοούμε αυτιστικά..
    Είναι μπελαλίδικη δουλειά και πρέπει συχνά να τσακωθείς με πατριδοκάπηλους και κολλημένους.. Εντούτοις μου φαίνεται ζωτικής σημασίας..
    Χαίρετε!

  2. ardalion Post author

    Ήταν όμορφο κορίτσι. Και στα μολύβια, και στον καμβά. Και μεγάλη που ήταν ακόμη η Δεσπούλα, το μοντέλο του πατέρα-ζωγράφου…

    Πονεμένη η ιστορία του Δημαρχείου. Σε ένα κουτί τσιγάρα πλακέ είχε γράψει ο Κόντογλου το παράπονό του για τη μη πληρωμή του. Το κείμενο έχει δημοσιευθεί στην Καθημερινή από την Ελ. Μπίστικα (Τήλεφος) το 1995: «ἀγαναχτησμένος γιὰ τὰ μαρτύρια ποὺ μοῦ κάνουν οἱ ἀποκτηνωμένοι αὐτοὶ ἀνθρῶποι, μὴ πληρώνοντάς με γιὰ τὶς ζωγραφιὲς ποὺ ἔκανα στὴ Δημαρχία. Τὤγαψα στὸ δρόμο, στὶς 22 Αὐγούστου 1941».

    Πιστεύω ότι άμα ψάχνει κανείς βρίσκει την ουσία στην κριτική στο ζωγραφικό και λογοτεχνικό του έργο. Έχουν γραφεί πολλά και διάφορα και μέχρι σήμερα υπάρχει ενδιαφέρον μέχρι και Ιαπωνία. Γεγονός είναι ότι τον ύμνησαν οι συγκαιρινοί του. Και γεγονός είναι ότι μοιάζει αδιανόητο να μην τον γνωρίζουν σημερινοί ζωγράφοι. Δεν είναι δε και άσχημο, εάν χρειάζεται, ο καυγάς, ειδικά εάν υπάρχουν και τρίτοι, που ίσως βγαίνουν πιο κερδισμένοι…

  3. Anastasios

    Καλή θυγατέρα σπουδαίου πατρός. Ο κυρ-Φώτης δεν ήταν μόνο ζωγράφος – αγιογράφος, ήταν και σπουδαίος λογοτέχνης και ένας από εκείνους που μπορούν να φέρουν επάξια τον τίτλο του Μεγάλου Έλληνα.

  4. ThodLak

    Ardalion ο Κόντογλου υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους έλληνες ζωγράφους – αγιογράφους του προηγούμενου αιώνα και θαρρώ πως ελάχιστα είναι γνωστός στο ευρύ κοινό,. Θα ήτανε ίσως μαι καλή ιδέα να κάνουμε μέσω των ιστολογίο μας μια αφιέρωση στον μεγάλο εκείνο δάσκαλο για το έργο και το βίο του. Έχει τύχει να διαβάσω και αρκετά από τα βιβλία του και ομολογώ πως ο λόγος του ηχεί εποχές αλλοτινές. Νιώθω πολλές φορές πως παρά το γεγονός ότι ο ελληνισμός είναι περιχαρακωμένος στα ασφυκτικά όρια ενός κράτους τέτοιοι άνθρωποι από μόνοι τους προχωράνε το νήμα ακόμα πιο πέρα..Πέραν από αγιογράφος υπήρξε και λαϊκός ζωγράφος. Το γνωρίζει αυτό ο κόσμος; Πολύ φοβούμαι πως όχι. Πιστεύω ότι δυστυχώς ο πολύς ο κόσμος τον έχει κατατάξει ως αγιογράφο και άρα εύκολα τον κρίνει. Δεν γνώριζα για τον θάνατο της Δέσπως. Ομολογώ όμως πως η ανάρτησή σου με άγγιξε πραγματικά.
    Καλή δύναμη.
    Thodlak

  5. ardalion Post author

    @ Anastasios
    Θα συμφωνήσω μαζί σου. Ήταν και Έλληνας και Μεγάλος. Παρόλο που τον σνομπάρουν διανοούμενοι χριστιανοφιλοσοφούντες…

    @ ThodLak
    Καλώς τον. Έχεις δίκιο. Κοίτα η προσφυγιά τον είχε χαράξει βαθύτατα. Ποτέ δεν απαρνήθηκε τη Μικρά Ασία και το Αϊβαλί. Και ποτέ δεν αναπαύθηκε στο ελλαδικό κράτος. Παρόλο που αγάπησε την ελληνική φύση και τους εδώ τόπους. Δεν συμπαθώ τους μεγαλοϊδεατισμούς και τα ιδεολογικά εφευρήματα, ωστόσο η περίπτωση Κόντογλου είναι βαθιά διδακτική για το πόσο θα μπορούσε να υποστηρίξει με πείσμα μια πατρίδα που δεν περιορίζεται γεωγραφικά αλλά είναι περισσότερο πνευματική υπόθεση.

    Θα σου πω λοιπόν, ότι μπορεί να μην είναι ευρύτερα πολύ γνωστός (αν και πουλάνε τα βιβλια του ακόμη), ωστόσο τον ανακαλύπτουν οι νέοι. Και τον διαβάζουν και τέλος πάντων τον αξιολογούν και τον επανεκτιμούν. Άραγε γιατί λες ότι τον κρίνουν εύκολα ως αγιογράφο; Και μόνο αγιογράφος να ήταν πού είναι το πρόβλημα;

  6. ThodLak

    Για μένα δεν αποτελεί θέμα απλώς ίσως δεν έγινα κατανοητός. Εννοούσα πως το γεγονός ότι κατά βάση έχει καταταχθεί ως αγιογράφος αποτελεί για κάποιους εύκολο άλοθι να τον προσπεράσουν ως προσωπικότητα του περασμένου αιώνα.
    Πάντως επαναδιατυπώνω την πρόταση μιας από κοινού αφιέρωσης κάποια στιγμή από κάποια blog έτσι ώστε να δινόταν η δυνατότητα της “εν συμπτώσει” ενημέρωσης περισσότερου κόσμου.
    Χαιρετώ
    Thodlak

  7. Pingback: “Καρδία συντετριμμένη και τεταπεινωμένη…” (παραμονή πρωτοχρονιάς με τον Φώτη Κόντογλου) | Αντέχουμε...

  8. Pingback: Παραμονή πρωτοχρονιάς (του Φ. Κόντογλου)… και ένα εγκώμιο στην σύζυγό του | οικογένεια: μια γωνιά του Παραδείσου

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s