Αγίου Κωνσταντίνου: Η εθνική υπερηφάνεια και η εθνική μας ντροπή στην ίδια γειτονιά

Τη βραδυά του μεγάλου πλιάτσικου του Δεκεμβρίου τη διέσχιζαν άνθρωποι με τσάντες φορτωμένες από μικροσυσκευές και κλοπιμαία που θα τα έβγαζαν την επομένη στην αγορά. Μέσα από τους παρακείμενους φωταγωγούς διαχέονται οσμές μπαχαρικών και τσιγαρισμένων κρεμμυδιών, ενώ ακούγεται ινδική μουσική με ηλεκτρικό ήχο και ένα μωρό να σκούζει. Στην καρδιά της Ελλάδας, ανάμεσα σε απελπισμένους φοβισμένους ντόπιους, χαμογελαστούς αλλοδαπούς μικροεπιχειρηματίες, σε έμπορους που απλώνουν την πραμάτεια τους στον δρόμο, θολωμένους νεοαφιχθέντες με σαλβάρια και σαγιονάρες, η ζωή προχωράει.

Εκεί στην άκρη της Ομόνοιας, το 1864 χαράκτηκε η  Αγίου Κωνσταντίνου, λειτούργησε ως είσοδος ταξιδιωτών, με πολλούς κόμβους συγκοινωνιών που παραμένουν έως σήμερα, στις γύρω οδούς. Ο δρόμος κόβει σαν μαχαίρι το αστικό κέντρο και δείχνει ιστορικά να περηφανεύεται για δύο εκπληκτικά κτήρια που σημαδεύουν τον ιστό της παλιάς πόλης: το Βασιλικό, νυν Εθνικό, Θέατρο, και τον ναό του Αγίου Κωνσταντίνου.

 Ο Ἀγιος Κωνσταντίνος για τον περαστικό ίσως να μην σημαίνει τίποτα γιατί δεν ενδιαφέρθηκε ή γιατί είναι απλά περαστικός, κάνοντας χρήση του χώρου για την επιβίωσή του. Για τον μόνιμο κάτοικο του κέντρου, όπως είμαι εγώ, ο περικαλλής ναός ανήκει στη γεωγραφία της πατρίδας μου και δείχνει να ακολουθεί τη μοίρα όλων των νεοκλασικών κτηρίων της πόλης που ρημάζουν ανυπεράσπιστα από την εγκατάλειψη και την αδιαφορία των αρμοδίων όταν αφήνονται εγκληματικά να καταρρεύσουν.

Και τα δύο κτήρια, με τον δικό τους τρόπο τον καθένα, όταν θεμελιώθηκαν σκόπευαν στην ανάδειξη μιας εικόνας της αθηναϊκής πρωτεύουσας, αντάξιας ευρωπαϊκής μεγαλούπολης που προοδεύει και εκμοντερνίζεται. Το Βασιλικό είναι ο καθεδρικός του θεσμικού θεάτρου και της διαμόρφωσης μιας εθνικής δραματουργίας, ανταποκρινόμενο στα αιτήματα του 19ου αιώνα για μια εθνική υποκριτική. Ο ναός του Αγίου Κωνσταντίνου συνομιλεί με τον νεώτερο γείτονα τόσο αρχιτεκτονικά όσο και ως σύμβολο της ενότητας της κοινωνίας της εποχής, ως κρίκος που συνδέει θρησκεία και το μέλλον της πολιτικής εξουσίας.

Το Βασιλικό Θέατρο

Η πρόσοψη του Εθνικού Θεάτρου ανακαινισμένη (2009).

Η πρόσοψη του Εθνικού Θεάτρου ανακαινισμένη (2009).

Το 1880 ο βασιλιάς  Γεώργιος Α´ είχε λάβει μια χορηγία 10.000 λιρών από τον ομογενή της Αγγλίας Ευστράτιο Ράλλη. Τα χρήματα αυτά ήταν η βάση για την ανέγερση της εθνικής σκηνής της Ελλάδας πάνω σε σχέδια του μεγάλου αρχιτέκτονα Ερνέστου Τσίλλερ. Σύμφωνα με το ιστορικό του, το Εθνικό Θέατρο θεμελιώθηκε το 1891 και άνοιξε μετά από δέκα χρόνια, το 1901. Από τότε λειτούργησε ως προέκταση της βασιλικής αυλής μέχρι να αναλάβει τη διεύθυνσή του το 1932 ο Ιωάννης Γρυπάρης και πρώτος σκηνοθέτης του ο κορυφαίος σκηνοθέτης και κριτικός Φώτος Πολίτης.

Ο Άγιος Κωνσταντίνος

Αρχιτέκτονας του ναού Αγίου Κωνσταντίνου είναι ο πολύ γνωστός Λύσανδρος Καυταντζόγλου (1812-1885), εκπρόσωπος της πρώτης περιόδου του κλασικισμού, ο δημιουργός του ναού της Αγίας Ειρήνης, του Αγίου Γεωργίου Καρύτση, της καθολικής αρχιεπισκοπής του Αγίου Διονυσίου, του Αγίου Ανδρέα στην Πάτρα αλλά και του βυζαντινοπρεπούς Οφθαλμιατρείο, του πολύπαθου πολυτεχνείου, του Αρσακείου, και του ελληνικού ναού στη Μασσαλία.

 

Ο Άγιος Κωνσταντίνου στην Ομόνοια είναι ένα από τα αρχιτεκτονικά σύμβολα του κέντρου της πόλης.

Ο Άγιος Κωνσταντίνου στην Ομόνοια είναι ένα από τα αρχιτεκτονικά σύμβολα του κέντρου της πόλης.

Ο Άγιος Κωνσταντίνος άρχισε να κτίζεται από το 1871 και τελείωσε το 1893 με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου για να εορταστεί η γέννηση του διαδόχου, Κωνσταντίνου Α´. Στην ολοκλήρωση  και τη διακόσμηση του γιγαντιαίου ναού συνέβαλε με χορηγία και η μητέρα του Κωνσταντίνου, βασίλισσα Όλγα. Στην τελετή θεμελίωσης ο Καυταντζόγλου διακήρυξε τον ελληνικό ρυθμό και επιτέθηκε σε όσους εκτιμούσαν τον βυζαντινό ρυθμό κι ας παραπέμπει ο ναός και ο προστάτης άγιος τόσο στον ιδρυτή της βυζαντινής αυτοκρατορίας και στον τελευταίο βασιλιά της…

 

Υπερηφάνεια και απογοήτευση

Το κτήριο του Εθνικού Θεάτρου έχει υποστεί διάφορες επισκευές, αλλά καμιά δεν έχει την έκταση της πρόσφατης που περιλαμβάνει και τη μεγάλη επέκταση στο οικόπεδο στο πίσω μέρος του θεάτρου. Η Κεντρική Σκηνή δεν έχει ακόμη εγκαινιαστεί, ωστόσο οι αλλαγές είναι θεαματικές στο εσωτερικό, όπως στη Νέα Σκηνή, που είδαμε τις παραστάσεις του Ρομπέρτο Τσούκο και τον χαρίεντα Φορτουνάτο της Φριντζήλα. Μια βόλτα από την περιοχή σε κάνει να νιώθεις υπερήφανος για το πανέμορφο κτήριο που γνωρίζει νέες δόξες.

Η πρόσοψη του Αγίου Κωνσταντίνου (Μάρτιος 2009)

Η πρόσοψη του Αγίου Κωνσταντίνου (2009)

Κοιτάζοντας όμως απέναντι αισθάνεσαι ντροπή κι απογοήτευση αντικρίζοντας την εικόνα της εγκατάλειψης του τραυματισμένου από τον σεισμό Αγίου Κωνσταντίνου. Η παρακμή σε όλο της το μεγαλείο. Και η Ελλάδα σε όλη της τη δόξα με τις αντιφάσεις της και την προβληματική της σχέση με το παρελθόν και τον πολιτισμό της. Τότε νοσταλγώ ξανά και ξανά τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και τη λατρεία για τις παλιές τους πόλεις.

Το καμπαναριό του Αγίου Κωνσταντίνου με τα κουρέλια μιας ανακαίνισης που βάλτωσε...

Το καμπαναριό του Αγίου Κωνσταντίνου με τα κουρέλια μιας ανακαίνισης που δείχνει να έχει βαλτώσει για τα καλά...

Δύο κτήρια που οικοδομήθηκαν σχεδόν ταυτόχρονα, που προοιώνιζαν μια εξωστρεφή χώρα, δείχνουν πλέον και την αλλαγή αξιολόγησης στη χρήση τους: ένας χριστιανικός ναός δεν σημαίνει πλέον και πολλά για τους ισχυρούς και την πολιτεία ἠ μάλλον δεν σημαίνει τόσα όσα μια κρατική σκηνή η οποία πέρα από την εθνική της στράτευση για τη σκηνική διδασκαλία του αρχαίου δράματος και εκτός όλων εκείνων των δραστηριοτήτων για ένα θέατρο παιδαγωγίας στην υπηρεσία του λαού, βρίσκεται στο επίκεντρο των εξελίξεων, κοινωνικοπολιτικών ή και απλά καλλιτεχνικών. Και ακόμη παράγει ένα προϊόν που μπορεί να καταναλωθεί σε φεστιβαλικά τουριστικά συμφραζόμενα.

 

Το πίσω μέρος του νέου κτηρίου Εθνικού από την οδό Κουμουνδούρου. Σε μια γειτονιά παραμελημένη με καθημερινά σπασίματα παραθύρων το ανακαινισμένο νεοκλασικό του Τσίλερ φαντάζει ακόμη λαμπρότερο.

Το πίσω μέρος του νέου κτηρίου Εθνικού από την οδό Κουμουνδούρου. Σε μια γειτονιά παραμελημένη με καθημερινά σπασίματα παραθύρων το ανακαινισμένο νεοκλασικό του Τσίλερ φαντάζει ακόμη λαμπρότερο.

Από την άλλη ο ναός του Αγίου Κωνσταντίνου, με ένα αμφίβολο ή ρευστό πολυεθνικό εκκλησίασμα, μοιάζει ένα κατάλοιπο του παρελθόντος, αλλά σίγουρα του αξίζει μια πολύ καλύτερη τύχη. Και από το Υπουργείο Πολιτισμού, το Χωροταξίας αλλά και τον Δήμο. Και από τους αρχιτέκτονες και τα όργανα και τους φορείς τους.

Αλλά πού να βρεθεί πλέον η ευαισθησία;

Ο Ἀγιος Κωνσταντίνος για τον περαστικό ίσως να μην σημαίνει τίποτα γιατί δεν ενδιαφέρθηκε ή γιατί είναι απλά περαστικός, κάνοντας χρήση του χώρου για την επιβίωσή του. Για τον μόνιμο κάτοικο του κέντρου, όπως είμαι εγώ, ο περικαλλής ναός ανήκει στη γεωγραφία της πατρίδας μου και δείχνει να ακολουθεί τη μοίρα όλων των νεοκλασικών κτηρίων της πόλης που ρημάζουν ανυπεράσπιστα από την εγκατάλειψη και την αδιαφορία των αρμοδίων όταν αφήνονται εγκληματικά να καταρρεύσουν.

Η πινακίδα μπροστά από τα ράκη του κτηρίου μας θυμίζει ένα έργο ανάπλασης που δεν ολοκληρώθηκε.

Η πινακίδα μπροστά από τα ράκη του κτηρίου μας θυμίζει ένα έργο ανάπλασης από το Πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων που δεν ολοκληρώθηκε.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s