Πάμε Άλκηστη, Επίδαυρο

Γιατί ο χώρος είναι μαγικός. Και με την άφιξη του κοινού και του θιάσου ζωντανεύει. Η σκηνή του κτίστηκε για να ανεβαίνουν θεατρικά έργα. Κι ας υπάρχουν, ακόμη, αρχαιολόγοι που πιστεύουν ότι δεν πρέπει οι χώροι αυτοί να χρησιμοποιούνται για παραστάσεις.

Η Άλκηστη του Εθνικού σε σκηνοθεσία Θωμά Μοσχόπουλου είναι η πρώτη παράσταση που θα δω εφέτος. Διαβάζω στο Βήμα ότι ο κόσμος στη Δωδώνη που πρωτοπαίχτηκε πριν λίγες μέρες, χωρίστηκε στα δύο: οι μισοί γελούσαν και οι άλλοι μισοί σοβαροί παρακολουθούσαν την υπόθεση. Και αυτό έχει την εξήγησή του από το ίδιο το έργο.

Άλκηστις σε σκηνοθεσία Robert Wilson

Άλκηστις σε σκηνοθεσία Robert Wilson (American Repertory Theatre, Cambridge, 22 Μαρτίου 1986). Ο Wilson βρήκε στην ποιητική διασκευή του Heiner Muller τον ιδανικό καμβά για τη σκηνοθεσία της δικής του Άλκηστης. Τη μουσική στην παράσταση είχε γράψει η λατρεμένη Laurie Anderson.

Το έργο πρωτοπαίχτηκε στα Διονύσια το 438 π.Χ. και κέρδισε το δεύτερο βραβείο. Ως είδος περιέχει τραγικά και κωμικά στοιχεία, είναι δηλαδή μια ιλαροτραγωδία με χαρακτήρες, όπως ο μεθυσμένος Ηρακλής, και ένα πολύ ευτυχισμένο τέλος. Η υπόθεση συναρπαστική: Η Ἀλκηστη, κόρη του Πελία βασιλιά της Ιωλκού, είναι η μόνη που δέχεται να θυσιαστεί στη θέση του Αδμήτου, όταν εκείνος πρέπει να πεθάνει. Αυτός ήταν ο όρος που είχαν βάλει οι μεθυσμένες Μοίρες για να καταφέρει να ζήσει ο Άδμητος: να πεθάνει κάποιος άλλος συγγενής του. Παρόλο που είναι νέα προσφέρεται, ενώ οι γέροντες γονείς του βασιλιά των Φερών αρνήθηκαν. Στο παλάτι μοιρολογούν, όταν περιμένει ο Θάνατος να την πάρει. Ο Ηρακλής κατεβαίνει στον Άδη για να επαναφέρει στη ζωή την Άλκηστη, και να τη δώσει στον σύντροφό της, τον Άδμητο. Η νεκραναστημένη είναι ανέκφραστη, η εικόνα της είναι παρόμοια με το ομοίωμα που είχε φτιάξει ο  Άδμητος, ένα άγαλμα δικό της που θα του ζέσταινε το σπίτι με την παρουσία του. Αλλά ο Άδμητος αρνείται να τη δεχθεί, την σχεδόν εν ετέρα μορφή Άλκηστη. Είδε ο ίδιος νεκρή τη γυναίκα του, την κήδεψε. Και τώρα πρέπει να την αναγνωρίσει. Και όταν πλέον πειστεί, ότι ναι, είναι η Άλκηστη, σηκώνοντας ο Ηρακλής τον πέπλο από το πρόσωπό της,  θα αναφωνήσει: «Θαύμ᾽ ανέλπιστον».

Στον Πρόλογο, ήδη, ο διάλογος μεταξύ Απόλλωνα και θανάτου είναι φανερά κωμικός. Με τα λόγια του εγκυρότερου Έλληνα μελετητή του Ευριπίδη, Νίκου Χουρμουζιάδη: «Ο αγώνας στρέφεται γύρω από ένα πρόβλημα ιδιοκτησίας, παίρνοντας τη μορφή ενός παιχνιδιού ανάμεσα στη γνώση και την άγνοια: ο προστάτης θεός ῀[Απόλλων] θέλει να διατηρήσει τα δικαιώματά του πάνω στην τύχη του προστατευομένου του -και παίζει με την άγνοια του αντιπάλου του. Ο σφετεριστής θεός [Θάνατος] αρνείται να παραδώσει το τρόπαιό του -και η άρνησή του πέφτει στο κενό, αφού δεν υπάρχει τρόπαιο. Στο βάθος, πίσω από την πύλη της σκηνής, η Άλκηστη βρίσκεται στο κατώφλι του θανάτου». Αλλά και στο τέλος ο Άδμητος και ο Ηρακλής συγκρούονται για την Άλκηστη. Πάλι με τον λόγο του Χουρμουζιάδη: «ο σφετεριστής του Προλόγου ερχόταν να διεκδικήσει το τρόπαιό του – ο προστάτης αρνιόταν να το παραδώσει. Ο νικητής του επιλόγου έρχεται να παραδώσει το τρόπαιό του – ο προστατευόμενος αρνείται να το δεχθεί. Και στις δύο περιπτώσεις η γνώση ανήκει στα ενεργητικά πρόσωπα: σε εκείνον που προστατεύει και σε εκείνον που νικά». (Ευριπίδης σατυρικός, στιγμή, Αθήνα 1986, σ. 90-1)

Η Άλκηστη, ο Ηρακλής και ο κέρβερος. Νωπογραφία από την κατακόμβη της Via Latina, στη Ρώμη (4ος αιώνας μ.Χ.). Το θέμα με την ανάσταση της νεκρής μαγνήτισε το ενδιαφέρον των χριστιανών καλλιτεχνών ως προεικόνιση της νίκης του θανάτου από τον Ιησού.

Η Άλκηστη, ο Ηρακλής και ο κέρβερος. Νωπογραφία από την κατακόμβη της Via Latina, στη Ρώμη (4ος αιώνας μ.Χ.). Το θέμα με την ανάσταση της νεκρής μαγνήτισε το ενδιαφέρον των χριστιανών καλλιτεχνών ως προεικόνιση της νίκης του θανάτου από τον Ιησού.

Ο Πλάτωνας λέει ότι οι θεοί θαμπώθηκαν από τη θυσία της Άλκηστης και της επέτρεψαν να ζήσει. Είναι δεδομένο ότι πίσω από την κωμικότητα του έργου και την ιλαρότητα του τέλους κρύβονται  ερωτήματα για το παράλογο που μας αφορούν. Γιατί ο Ευριπίδης φιλοσοφεί σε κάθε του φράση, χωρίς να καταλήγει σε εύκολα συμπεράσματα.

Περιμένω να δω αυτή την παιχνιδιάρικη τραγωδία με τη Μαρία Σκουλά, τον Χρήστο Λούλη, τον Αργύρη Ξάφη και τον Κώστα Μπερικόπουλο με μια θετική διάθεση βγαίνοντας από μια φάση διαβάσματος, παραπομπών και σημειώσεων. Μια φάση ατέλειωτη αλλά ευτυχώς, σχεδόν πάντα, ευχάριστη.

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ: ΕΘΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s