Οι φίλοι και οι εχθροί του Παρθενώνα

O βαρβαρισμός οποιασδήποτε προελεύσεως προς τα αρχαία μνημεία και η θρησκοληψία καταγγέλεται από τον Κώστα Γαβρά σε επιστολή του, άκουσα σήμερα το πρωί σε δελτίο ειδήσεων, ενώ ήμουν καθ᾽ οδόν. Ο γνωστός σκηνοθέτης που κάνει περήφανη την Ελλάδα ανά την υφήλιο αναφερόταν στο ιερατείο και στην πρόσφατη περικοπή σκηνών ταινίας του που αξιοποιείται ως υλικό στο μάλλον ακαδημαϊκό φιλμ του Κ. Αρβανιτάκη Παρθενών, που προβάλλεται στο Μουσείο Ακρόπολης. Και το επιχείρημά του είναι πολύ σοβαρό. Ποιός μπορεί να ανεχτεί σήμερα λογοκρισία στην τέχνη; Και στο όνομα τίνος;

Η σκέψη έρχεται σχεδόν αυτόματα: Πώς μπορεί μια θρησκεία που επαγγέλεται την αγάπη από τον ιδρυτή της και θεό της, όταν αισθάνεται αντιπαλότητα αρχίζει να καταστρέφει, να βεβηλώνει, να μη σέβεται τον διαφορετικό στην πίστη; Δεν μπορώ παρά να συμφωνήσω με τον Γαβρά και με την άποψη ότι δεν μπορεί να ασκείται βία από εκείνους που πιστεύουν στη θυσία και στο μαρτύριο.

Και δεν μπορώ να αντιληφθώ γιατί η Ιερά Σύνοδος στον 21ο αιώνα θα πρέπει να ταυτιστεί με σκοτεινά κομμάτια της ιστορίας. Ή να απολογηθεί για εγκόσμιες πρακτικές που απάδουν του μηνύματος της Βασιλείας του Θεού, και της γενικότερης εκκλησιαστικής προοπτικής που δεν ταυτίζεται με ιστορικές δομές αλλά τις μεταμορφώνει ή, καλύτερα, τις υπερβαίνει. Για να μας πάει κάπου αλλού, εν τέλει, η Εκκλησία. Και να μας κάνει ελαφρύτερους. Χωρίς ιδεολογικά φορτία. Και κυρίως, χωρίς ψυχαναγκασμούς για λάθη τα οποία υποκριτικά αρνείται να τα δει και να τα καταγγείλει. Γιατί ο φανατισμός είναι λάθος και παθολογία…

Μα και τι να κάνει η Σύνοδος; Να μείνει με σταυρωμένα χέρια; Δεν είναι σπουδαίο που διαβάζουμε στο τελευταίο Δελτίο Τύπου που αποφασίζει «Να απευθυνθεί στην Ακαδημία Αθηνών και να γνωρίσει την πρόθεσή Της να χρηματοδοτήσει την έρευνα και συγγραφή μελέτης περί της συμβολής της Εκκλησίας στη διάσωση του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού (Μνημεία – Γραμματεία).»; Χμμμ Θα έλεγα να σιωπήσει. Και να τα ακούσει. Για να κάνει αυτοκριτική. Εάν, βέβαια, ενδιαφέρεται για τον άνθρωπο που θέλει να προσλάβει και όχι για ορισμένους υποτιθέμενους εκλεκτούς, ευσεβείς.

Οι καλοί και οι κακοί

Πέρα από τις δηλώσεις του Γαβρά περί λογοκρισίας που δεν μπορώ να διαφωνήσω, έχω αντιρρήσεις για το συγκεκριμένο φιλμ. Και οι αντιρρήσεις μου δεν είναι στο καλλιτεχνικό μέρος όσο στην τεκμηρίωσή του. Είδα το ταινιάκι που κόπηκε και ομολογώ ότι και ο Γαβράς δεν απέχει πολύ από τη λογική του άσπρου-μαύρου: οι κακοί χριστιανοί, οι εχθροί της αρχαιότητας, που καταστρέφουν. Και ξαναλέω, δεν διαφωνώ μαζί του, όπως είπα παραπάνω με την καταγγελία της βαρβαρότητας. Kαι προφανώς είναι σύμφωνος με αυτό και ο σκηνοθέτης Κ. Αρβανιτάκης που χρησιμοποιεί το υλικό του Γαβρά στη δική του εκδοχή, μια μάλλον περιγραφική αφήγηση των γεγονότων, φτιαγμένη για εκπαιδευτική τηλεόραση

Προβληματίζομαι με μια αρχαιολατρεία που συχνά εμποδίζει να δούμε την τοπική ιστορία, την εξέλιξη των πραγμάτων και τον πολιτισμό που ακολουθεί τις μεταβάσεις και τις κρίσεις των κοινωνιών.

Ο Γαβράς είναι καλλιτέχνης και δραματοποίησε ένα ιστορικό γεγονός. Αλλά πόση επιστημονική αλήθεια κρύβει η  επίμαχη ατάκα στην ταινία του Κωνσταντίνου Αρβανιτάκη «οι νέες αντιλήψεις για την τέχνη που επικράτησαν αργότερα κατά την παλαιοχριστιανική εποχή οδήγησαν στην καταστροφή πολλών έργων τέχνης σε ολόκληρο τον ελληνικό κόσμο. Πολλά από τα γλυπτά του Παρθενώνα δεν αποτέλεσαν εξαίρεση.», όπου χρησιμοποιήθηκε ως οπτικό υλικό σκηνές από τη δουλειά του Γαβρά Ο Παρθενών εν μέσω των αιώνων με τους βυζαντινούς να γκρεμίζουν τις μετόπες και τα αγάλματα;

Η μετόπη αρ. 32 στη βόρεια πλευρά του Παρθενώνα παραπέμπει στον ευαγγελισμό της Μαρίας στο πλαίσιο της intepretatio christiana.

Η μετόπη αρ. 32 στη βόρεια πλευρά του Παρθενώνα, που παριστάνει, μάλλον, την Ήβη όρθια αριστερά και την Ήρα καθισμένη, παραπέμπει στον ευαγγελισμό της Μαρίας στο πλαίσιο της interpretatio Christiana.

Οι νέες αντιλήψεις περί τέχνης στον χριστιανικό κόσμο περιστρέφονταν γύρω από τους νέους τρόπους που θα μπορούσε να εκφραστεί η προσωπική εμπειρία με τον Θεό, η αναζήτηση μιας νέας γλώσσας, και σίγουρα δεν ήταν ο φανατισμός και η κάθε λογής βαρβαρότητα στο όνομα της ευσέβειας. Θεωρώ λοιπόν ισοπεδωτική την άποψη αυτή γιατί είναι γνωστό ότι από πολύ νωρίς η Κωνσταντινούπολη, από τον τέταρτο αιώνα ήταν ένα υπαίθριο μουσείο, ίσως το σημαντικότερο στην Ευρώπη με τη συλλογή των αρχαίων κομματιών που υπήρχαν, και μάλιστα στον ιππόδρομο. Εξάλλου, ο συγκρητισμός παγανιστικών και χριστιανικών θεμάτων στην τέχνη είναι ένα ιδιαίτερα αξιομνημόνευτο φαινόμενο. Και δεν μπορεί η καταδικαστέα πρακτική των οργισμένων χριστιανών να στιγματίζει τη βυζαντινή χιλιετία.

Επιπλέον, η αλλαγή χρήσης ενός χώρου για πρακτικούς λόγους δεν σημαίνει ούτε καταστροφή του ούτε ασέβεια. Αντίθετα, συνήθως σημαίνει διάσωση από τη φυσική φθορά και επιβίωση σε πείσμα του χρόνου.

Ο χριστιανικὀς Παρθενώνας

Επειδή όμως το θέμα μας είναι η Ακρόπολη και τα μνημεία της με κορυφαίο τον Παρθενώνα, αμέσως θέτω τα εξής ερωτήματα, πρώτα στον εαυτό μου:

  1. Πότε μετατράπηκε ο Παρθενώνας σε χριστιανικό ναό; Και πότε ο χριστιανικός ναός έγινε ο καθεδρικός της πόλης της Αθήνας;
  2. Πότε ακριβώς η Παρθένος Αθηνά μεταμορφώθηκε σε Παρθένο Παναγία;

Ψάχνοντας το ζήτημα, διαπίστωσα ότι καμιά πηγή δεν μας δίνει σχετική και ακριβή πληροφόρηση, αλλά υπολογίζεται ότι στα χρόνια του Ιουστινιανού ο Παρθενώνας μάλλον είχε γίνει χριστιανικός ναός. Χίλια χρόνια μετά, τ0 1460, ο ναός μετατράπηκε σε οθωμανικό τζαμί.

Η αλήθεια είναι ότι οι μαρτυρίες για τη μεσαιωνική Αθήνα, πριν από τον δωδέκατο αιώνα είναι πάρα πολύ αραιές. Μόνο μετά τον δωδέκατο αιώνα η Παναγία Αθηνιώτισσα ή Δέσποινα των Αθηνών έχει αντικαταστήσει την Αθηνά.  Η μετάβαση από τον παγανισμό στον χριστιανισμό είναι ένα ζήτημα το οποίο δεν έχει εξαντληθεί δεδομένου ότι η αρχαιολατρεία του 19ου αιώνα και το όραμα της αποκατάστασης των αρχαίων στην κλασική τους δόξα, θυσίασε τις μεταγενέστερες φάσεις ως υποδεέστερες του αρχαίου μεγαλείου.

Σχέδιο της Αθήνας από τον π. Babin πριν τον βομβαρδισμό του Παρθενώνα από τον Μοροζίνι. Ο Ιησουΐτης πατέρας Ιάκωβος Παύλος Babin έζησε τον 17ο αιώνα στην Εύβοια και ήταν από τους πρωτοπόρους που μελέτησαν τα αρχαία μνημεία της Αττικής. Τα κείμενά του δημοσιεύθηκαν το 1674 και 1675 από τον Ιάκωβο Spon.

Σχέδιο της τουρκοκρατούμενης Αθήνας από τον π. Babin πριν τον βομβαρδισμό του Παρθενώνα από τον Μοροζίνι. Ο Ιησουΐτης πατέρας Ιάκωβος Παύλος Babin έζησε τον 17ο αιώνα στην Εύβοια και ήταν από τους πρωτοπόρους που μελέτησαν τα αρχαία μνημεία της Αττικής. Θεωρούσε τον Παρθενώνα «αριστούργημα των εξοχοτέρων της Ακροπόλεως αρχιτεκτόνων» και έχει περιγράψει το οθωμανικό τέμενος που είχε μετατραπεί η παλαιότερη εκκλησία στην οποία επιβίωναν τοιχογραφίες. Τα κείμενά του δημοσιεύθηκαν το 1674 και 1675 από τον Ιάκωβο Spon και επηρέασαν την κίνηση των Ευρωπαίων ταξιδιωτὠν προς την Ελλάδα.

Και ήταν μόνο οι χριστιανοί που έβλαψαν το μνημείο; Η απάντηση είναι όχι. Σε ένα χρονολόγιο καταστροφών του Παρθενώνα των ιερών του και των επεμβάσεων στον ιστορικό πυρήνα της αρχαίας Αθήνας θα πρέπει να βάλουμε:

  • 480 π.Χ. Καταστροφή ιερού από Πέρσες. Οι Πέρσες πυρπόλησαν την Ακρόπολη και κατέστρεψαν τα αφιερώματα. Οι Αθηναίοι έθαψαν τα συντρίμμια και ό,τι απόμεινε σε φυσικές κοιλότητες ή τα επαναχρησιμοποίησαν σε οχυρώσεις τειχών. Πολλά από τα κομμάτια αυτά βρέθηκαν σε ανασκαφές τον 19ο αιώνα και εκτίθενται στο Μουσείο Ακρόπολης.
  • 267 Οι Έρουλοι κατεβαίνουν από τη Μαύρη Θάλασσα και λεηλατούν την Αθήνα. Την ίδια χρονιά καταστρέφεται ο σηκός του Παρθενώνα και η στέγη από φωτιά.
  • 396 Αλάριχος και ο στρατός των Βησιγότθων φθάνει στην πόλη. Οι καταστροφές της επίθεσης δεν είναι εξακριβωμένες. Στο τέλος, όμως, του τέταρτου αιώνα ο Συνέσιος ο Κυρηναίος θρηνεί για την πόλη που έχει να επιδείξει μόνο ονομασίες τόπων παρά κάτι πολύ μεγάλο. Κάπου εδώ, μετά το 350, τοποθετείται και το τέλος της γιορτής των Παναθηναίων.
  • 582 Οι Γότθοι λεηλατούν την πόλη.
  • 8ος αι. Απολάξευση μετοπών μάλλον από χριστιανούς
  • 1687 Τη νύχτα 26 προς 27 Σεπτεμβρίου, στη διάρκεια της πολιορκίας της Αθήνας από τον Φραγκίσκο Μοροζίνι, μια βόμβα πέφτει στην πυρίτιδα του τζαμιού, καταστρέφονται τα πυρομαχικά των Τούρκων κι ανατινάζεται το κεντρικό μνημείο.
  • 1802 Τα συνεργεία του Έλγιν αποσπούν τα μάρμαρα του Παρθενώνα.

Διαβάζω ένα πρόσφατο βιβλίο της Jenifer Neils για τον Παρθενώνα. Από εκεί αντλώ και τα στοιχεία που αναφέρω στη συνέχεια.

Ο Παρθενώνας ως χριστιανικός ναός. (Σχέδιο του Μανόλη Κορρέ. Πηγή: http://www.ekt.gr/parthenonfrieze/introduction/history.jsp?w=1680)

Ο Παρθενώνας ως χριστιανικός ναός. (Σχέδιο του Μανόλη Κορρέ. Πηγή: http://www.ekt.gr/parthenonfrieze/introduction/history.jsp?w=1680)

Η παράξενη σιωπή των κειμένων

Οι πληροφορίες που έχουμε για τη μετατροπή των αρχαίων ναών σε χριστιανικές εκκλησίες στην Αθήνα είναι σπάνιες. Επομένως πρέπει να βασιστεί κανείς στα αρχαιολογικά ευρήματα, σε θραύσματα μαρμάρων και άλλα ευρήματα (τάφοι, νομίσματα, γκράφιτι), και να τα ερμηνεύσει. Το Ηφαιστείο μετατρέπεται σε χριστιανικό ναό τέταρτο με πέμπτο αιώνα, ενώ λίγο αργότερα το Ερεχθείο τέλη έκτου, αρχές εβδόμου. Ένα ενδιαφέρον σημείο από τη σχετική έρευνα είναι ότι δεν χρησιμοποιήθηκαν άμεσα οι ναοί ως εκκλησίες, αλλά παρέμειναν για ένα διάστημα χωρίς να λειτουργούν. Η σιωπή των κειμένων μπορεί να ερμηνευθεί και ως μία αλλαγή σκέψης των ανθρώπων οι οποίοι είχαν καταγωγή από πολυθεϊστικές θρησκείες. Δεν μιλάμε για μια συμβολική νίκη των χριστιανών επί των παγανιστών. Εάν υπήρχε μία τέτοια πρόθεση για το υψηλότερο επίτευγμα της αρχαιοελληνικής τέχνης, τότε σίγουρα οι πηγές θα ήταν λαλίστατες. Η Neils χρησιμοποιεί ένα πολύ καλό παράδειγμα για να εννοήσουμε πώς μπορεί να ήταν ο Παρθενώνας στην ύστερη αρχαιότητα, όταν ήταν πλέον σε αχρηστία. Παρουσιάζει ως αναλογία τον Ιουδαϊκό ναό των Ιεροσολύμων που έμεινε ως κέλυφος μέχρι να μετατραπεί σε τζαμί. Και οι δύο εντυπωσιακοί ναοί ήταν σε περίβλεπτη θέση, επομένως μπορούσε κανείς να αισθανθεί έναν κόσμο που έσβηνε, με «τον θεό να έχει αναχωρήσει, πράγμα που πιστοποιείται από τους άδειους χώρους των ναών», όταν την ίδια στιγμή είχαν ανεγερθεί σε άλλα σημεία των πόλεων ναοί και βασιλικές που προσείλκυαν πιστούς και προσηλύτους. Στην Αθήνα, σύμφωνα με τον Νίκο Μοσχονά, στα μισά του πέμπτου αιώνα, γύρω από την Ακρόπολη και στη Αθήνα αριθμούνται 22 χριστιανικές εκκλησίες και τέσσερα χριστιανικά κοιμητήρια.

Η απολάξευση των μετοπών

Φαίνεται ότι όσο λειτουργούσε ο Παρθενώνας ως αρχαίος ναός ο μοναδικός πλούτος των αρχαίων γλυπτών του δεν θα ικανοποιούσε την αισθητική ενός μέρους των χριστιανών αλλά θα προκαλούσε και θα σκανδάλιζε φανατικούς υποστηρικτές της χριστιανικής πίστης. Τον όγοδο αιώνα, την εποχή της εικονομαχίας στον βυζαντινό κόσμο, οι μετόπες του Παρθενώνα καταστράφηκαν σε τέτοιο βαθμό ώστε δεν είναι δυνατή η ανασύνθεσή τους. Μια παράσταση με την Ήρα και την Ήβη (μετόπη 32) που δεν πειράχτηκε μάλλον συνέβη γιατί ερμηνεύθηκε χριστιανικά και θεωρήθηκε ότι απεικονίζει τον Ευαγγελισμό. Αλλά διασώθηκε και η κενταυρομαχία της νότιας πλευράς, επειδή δεν ήταν τόσο ορατή στον κόσμο. Πάντως, η εποχή έχει ενδιαφέρον: Εάν, όντως, η απολάξευση των μετοπών έγινε την περίοδο της εικονομαχίας (και όχι νωρίτερα), μήπως οι εικονομάχοι είχαν ταυτιστεί με τον παλαιό κόσμο των εθνικών και ο Παρθενώνας πλήρωσε για αυτή την πεποίθηση;

Σε κάθε περίπτωση η όποια ιστορική πληροφορία ερμηνεύεται και τοποθετείται από τον καθένα με έναν μοναδικό τρόπο. Πόσο μάλλον ένας καλλιτέχνης που θέλει να αφηγηθεί ιστορικά γεγονότα έχει το δικαίωμα της προσωπικής του ματιάς και επεξεργασίας. Το όποιο αποτέλεσμα σε καμιά περίπτωση, όσο ενοχλητικό και να είναι, δεν μπορεί να οδηγήσει σε λογοκρισία του δημιουργήματος αλλά μόνο σε περισυλλογή και διάλογο. Καμιά φορά ίσως και να φέρει πολύ κοντἀ φίλους και εχθρούς της ελληνικής αρχαιότητας!

Προτάσεις για διάβασμα:

Νίκος Μοσχονάς, Η τοπογραφία της Αθήνας στη βυζαντινή και μεταβυζαντινή εποχή.

Άλκηστις Σπετσιέρη Χωρέμη, Τα γλυπτά του Παρθενώνα, Έφεσος, Αθήνα 2004.

Π. Τουρνικιώτης (επιμ.), Ο Παρθενώνας και η ακτινοβολία του στα νεώτερα χρόνια, Μέλισσα, Αθήνα 1994 (με συμβολές διαφόρων, βλ. κυρίως του Μανόλη Κορρέ για την ιστορία του μνημείου έως τον 19ο αιώνα).

Gian Pietro Brogiolo, Bryan Ward-Perkins, The idea and ideal of the town between late Antiquity and the early Middle Ages, Brill, 1999.

Averil Cameron, Judith Herrin, Constantinople in the early eighth century: the Parastaseis syntomoi chronikai : introduction, translation, and commentary, Brill Archive, 1984.

Alison Frantz, « From Paganism to Christianity in the Temples of Athens»,Dumbarton Oaks Papers 19 (1965), σ. 185-205.

Jenifer Neils, The Parthenon, Cambridge University Press, 2005.

Robert S. Nelson, Margaret Olin, Monuments and Memory, Made and Unmade, University of Chicago Press, 2003.


9 thoughts on “Οι φίλοι και οι εχθροί του Παρθενώνα

  1. Παναγιώτης Ανδριόπουλος

    Αγαπητέ μου ardalion,

    Σε ευχαριστώ θερμά για τον πολύτιμο προβληματισμό σου, τον οποίον και συμμερίζομαι απολύτως.
    Διό και σε αναδημοσιεύω μερικώς στην Ιδιωτική Οδό μου, παραπέμποντας στο ιστολόγιό σου για το σύνολον του κειμένου σου.

    http://panagiotisandriopoulos.blogspot.com/2009/07/blog-post_399.html

    Καλύ υπόλοιπο καλοκαίρι

  2. Misha

    Aγαπητέ Aardalion λάβε υπόψη στην αξιολόγηση σου και το κάτωθι απόσπασμα μιας ενδιαφέρουσας διαδικτυακής κουβέντας.

    http://www.tvxs.gr/r123445

    Η λεηλασία και καταστροφή των ελληνικών αρχαιοτήτων», που για τον Παρθενώνα αναφέρει τα εξης:
    «Ο Παρθενών, το θαυμαστότερο αρχαίο μνημείο, θα παραμείνει ακέραιο επί 21 περίπου αιώνες. Αλλά στις 26 Σεπτεμβρίου 1687, κατά την πολιορκία των οχυρωμένων στην Ακρόπολη Τούρκων από τους μισθοφόρους των Βενετών – με αρχιστράτηγο τον Μοροζίνι – βλήμα πυροβόλου διατρυπά τη στέγη του ναού όπου είχαν εναποθηκεύσει μεγάλες ποσότητες πυρομαχικών. Ο ναός καταρρέει»……… «Αμέσως μετά την έκρηξη κατέρρευσαν, μαζί με τη στέγη, έξι κίονες της νότιας πλευράς, οχτώ της βόρειας ενώ στην ανατολική απέμεινε μόνο ένας. Κατέπεσαν επίσης τα τρία πέμπτα των αναγλύφων της ζωφόρου. Οι κίονες παρέσυραν τα επιστύλια, τις μετόπες και τα τρίγλυφα. Ξέσπασε και πυρκαγιά που κράτησε 24 ώρες και ολοκλήρωσε την καταστροφή. Σύμφωνα με έκθεση της Αρχαιολογικής Εταιρίας (21 Μαΐου 1842) η βόμβα «ανήψε την πυρίτιδα και τρομερά έκρηξις εκλόνισε το αρχαίον οικοδόμημα μέχρι των θεμελίων αυτού και αμφότεραι οι πλευραί του, τοίχοι και στήλαι, κατέπεσαν και τα πλείστα των αναγλύφων της ζωφόρου και των μετοπών και αετωμάτων κατεκρημνίσθησαν και ετάφησαν υπό σωρόν ερειπίων». (Πρακτικά της ΣΤ’ γενικής συνεδριάσεως της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρίας, τη 12η Μαΐου 1846, σ. 146 κ.ε. Η αυτόπτης της καταστροφής Anna Akerhjem, συνοδός της συζύγου του otto Kunigsmark, διοικητή της πολιορκίας, έγραφε στο ημερολόγιό της «Ο κόσμος δεν θα ξαναδημιουργήσει τέτοιο αριστούργημα» (Diary and Letters)).»

  3. j95

    Εάν υπήρχε μία τέτοια πρόθεση για το υψηλότερο επίτευγμα της αρχαιοελληνικής τέχνης, τότε σίγουρα οι πηγές θα ήταν λαλίστατες.

    Οι πηγές δεν είχαν ιδέα ότι 1200 χρόνια αργότερα οι κλασικιστές θα θεωρούσαν αυτό σαν υψηλότερο επίτευγμα της αρχαιοελληνικής τέχνης.

  4. Π.Κ.

    Πολλή και αδιέξοδη κουβέντα εκ του μη όντος…

    Εννοείται, συμφωνώ μαζί σου, ανεπαισθήτως!!!

  5. ardalion Post author

    @ Παναγιώτης Ανδριόπουλος
    Αγαπητέ Παναγιώτη,
    Ευχαριστώ για τον σύνδεσμο και να ξέρεις ότι χαίρομαι για τη συμφωνία μας.

    @Misha
    Οι καταγραφές για την καταστροφή του Παρθενώνα με την ανατίναξη του 1687 μιλούν για ανυπολόγιστες ζημιές. Και από όσο ξέρω, τότε έγινε και η πρώτη μεγάλη κατάρρευση του κτηρίου (πέρα από στέγη). Το θέμα είναι να μην απομονώνονται κατά πως συμφέρει κάποιες από τις αλήθειες της ιστορίας για ερμηνείες που δεν είναι απλά προσωπικές (όπως π.χ. για έναν καλλιτέχνη) αλλά είναι θέσεις σε ιδεολογίες μεσσιανικού τύπου.

    @j95
    Ο Παρθενώνας και λόγω θέσης έστεκε ως σύμβολο ενός κόσμου και εφόσον οι «νικητές» χριστιανοί το χρησιμοποιούσαν ως λάφυρο για να προβάλλουν τη νέα θρησκεία μάλλον δεν θα περνούσε απαρατήρητο. Αλλά ποιοι χριστιανοί και σε τι τόπο; Πώς ήταν η Αθήνα τότε; Και πόσο μεγάλο ήταν το ενδιαφέρον της Κωνσταντινούπολης για μία πόλη που είχε κάποτε μια ιστορία αλλά πλέον ήταν συρρικνωμένη στο πλαίσιο μιας οχύρωσης που περιελάμβανε αρχαία αγορά και ακρόπολη;…

    Kαι καλώς ήλθες! Πέρασα από το ιστολόγιό σου και είδα αναρτήσεις από το 2004. Νιώθω δέος…

    @Π.Κ.
    Σε ευχαριστώ για το σταθερό σου ενδιαφέρον και τη συνοδοιπορία.

  6. Stefanos

    o κ. Γαβράς, άθελα του μάλλον, δίνει μία πρώτης τάξης ευκαιρία στους νεοπαγανιστές, αντιχρίστους και λοιπούς εχθρούς της εκκλησίας, κυριολεκτικά να ξεσαλώσουν. Κρίμα…

  7. ardalion Post author

    @Stefanos
    Αν ξεσαλώνουν οι μεν οι άλλοι τί κάνουν; Δίνουν τροφή στο ξεσάλωμα; Δεν είμαι βέβαιος εάν υπάρχουν εχθροί της Εκκλησίας, εκτός εκείνων που μιλούν εκ μέρους της, συντηρώντας νοοτροπίες που ευνοούν την απομάκρυνση, παρά τον διάλογο, δηλαδή τη συνάντηση…

    Καλώς ήλθες!

  8. expaganus

    Προσωπικά αγαπητέ Ardalion έχω απογοητευθεί πολύ από αυτή τη δουλειά του Κώστα Γαβρά. Οι ανακρίβειες και αποσιωπήσεις είναι υπερβολικά πολλές. Κατ’ αρχήν κανείς δεν ξέρει με σιγουριά ότι οι Χριστιανοί του 5-6ου αιώνα κατέστρεψαν τις μετόπες. Υπάρχουν θεωρίες και για εικονομάχους του 12ου αι. που δεν ήθελαν αρχαίες μορφές σε χριστιανικές εκκλησίες, για Λατίνους, για μουσουλμάνους κ.α. και οι ειδικοί δεν κόβουν το κεφάλι τους για το ποιος έκανε τι.
    Επιπλέον ο Μοροζίνι δεν βομβάρδισε μόνο… Για δείτε εδώ:
    “… Οι αξιωματικοί του Μοροζίνι, Βενετοί και ξένοι, πήραν μαζί τους όσα κομμάτια μεταφέρονταν εύκολα. Τεμάχια από τον Παρθενώνα ή άλλα μνημεία των Αθηνών που βρίσκονται σήμερα σε ιδιωτικές συλλογές και μουσεία της Ευρώπης, χωρίς να ξέρει κανείς πώς, είναι πιθανόν να μεταφέρθηκαν την εποχή αυτή από στρατιώτες της στρατιάς του Μοροζίνι. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι του γραμματέως του Μοροζίνι Σαν Γκάλλο, ο οποίος πήρε μαζί του το κεφάλι του γυναικείου αγάλματος που έπεσε από το δυτικό αέτωμα κατά την αποτυχημένη απόπειρα των Βενετών και κατατεμαχίστηκε. … Ένας άλλος Βενετός αξιωματικός πήρε τμήμα της ζωφόρου όπου διακρίνονται δύο ιππείς της πομπής και το κεφάλι ενός αλόγου. Σήμερα βρίσκονται στο Μουσείο της Ιστορίας της Τέχνης στη Βιέννη. Ένας Δανός αξιωματικός ονόματι Χάρτμαντ πήρε δύο κεφαλές από μία από τις νότιες μετόπες. Σήμερα βρίσκονται στο Εθνικό Μουσείο της Κοπεγχάγης. … ο δρόμος της διαρπαγής είχε ήδη ανοίξει. Ο Παρθενών πριν καταστραφεί ήταν τέμενος μουσουλμανικής λατρείας. Οι Τούρκοι δεν επέτρεπαν την απόσπαση και του παραμικρού λίθου από κτήριο θρησκευτικής σημασίας. Μόνον διότι συνετρίβη από τις βόμβες του Μοροζίνι και εγκαταλείφθηκε ως άχρηστο ερείπιο μπόρεσε αργότερα ο Έλγιν να πάρει άδεια να αποσπάσει ορισμένα τεμάχια και, κάνοντας κατάχρηση του φιρμανιού, να προβεί στην τέλεια λεηλασία του ερειπωμένου Παρθενώνα.»
    Για δείτε κι αυτό:
    Παράλληλα ο τρόπος που παρουσιάζεται η μετατροπή του κτιρίου σε χριστιανικό ναό στο βίντεο – ως καταστροφή – συνοδεύεται από την επιβλητική παρουσία τεράστιου χρυσωπού σταυρού. Απ’ όσο γνωρίζω δεν μαρτυρείται από κάποια πηγή η τοποθέτηση τέτοιου τεράστιου σταυρού στον Παρθενώνα, ούτε καν η τοποθέτηση του οποιουδήποτε σταυρού, έστω λιγότερο επιβλητικού. Ίσως η εμφάνισή του στο βίντεο προκύπτει από το διάταγμα του Θεοδοσίου του Β΄, το οποίο όριζε τον τρόπο εξαγνισμού των ειδωλολατρικών ναών πριν μετατραπούν σε χριστιανικές εκκλησίες. Ίσως επίσης ο σκηνοθέτης τον παρουσιάζει για να δείξει χωρίς λόγια στους θεατές ότι οι καταστροφείς που παρακολουθούσαν στα προηγούμενα δευτερόλεπτα ήταν – σύμφωνα και με τα ίδια τα λόγια του κ. Γαβρά – «παλαιοχριστιανοί, εκπρόσωποι, πολλές φορές και επίσημοι, μιας θρησκείας». Αν ενυπάρχει και αυτός ο δεύτερος σκοπός, δηλαδή η επισήμανση της ταυτότητας του καταστροφέα, τότε είναι απορίας άξιον γιατί δεν βλέπουμε να εμφανίζεται κάποιο σύμβολο της Βενετίας κατά την παρουσίαση του κανονιοβολισμού από τον Μοροζίνι, ή κάποια αγγλική σημαία κατά την παρουσίαση της λεηλασίας από τον Έλγιν, παρότι ο ένας ήταν επίσημος εκπρόσωπος της Βενετίας, και ο άλλος της Αγγλίας. Τελικά, το μόνο σύμβολο που μένει στο μυαλό του θεατή από την οπτική παρουσίαση, είναι ο σταυρός που δηλώνει τους χριστιανούς, και μάλιστα τους πρώτους. Έτσι αυτή η παρουσιαζόμενη καταστροφή, ασχέτως με το αν συμφωνούμε ή όχι με τον σκηνοθέτη για το πότε και πώς και από ποιους διαπράχθηκε, «κλέβει την παράσταση» στο μυαλό του θεατή από τις επόμενες παρουσιαζόμενες καταστροφές, που δεν έχουν ένα οπτικό σύμβολο να τις θυμίζει… Είναι άραγε αυτός ο πιο κατάλληλος τρόπος να προσελκύσουμε την προσοχή στα αρχαία που κλάπηκαν στους μεταγενέστερους χρόνους από το μνημείο μας, και τα οποία θέλουμε πίσω;”

    Για να μη γράφω σεντόνια, δείτε περισσότερα εδώ: http://www.antibaro.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=5234:0809-epistolh-mouseio&catid=71:letters&Itemid=144

  9. ardalion Post author

    @ expaganus

    Γεινικά, όπως το λες, υπάρχουν θεωρίες. Το μόνο βέβαιο είναι η αλλαγή χρήσης από χριστιανούς που έγινε στα αρχαία κτίσματα, αλλά και σε αγάλματα. Και ευτυχώς, σώθηκαν… Για να είμαστε όμως και δίκαιοι, χρειάζεται να βλέπουμε και να εκτιμούμε ανακρίβειες ή θεωρίες που έχουν κατασκευαστεί και από την άλλη πλευρά… π.χ. το μίσος για κάθε τι δυτικό κλπ. κλπ…

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s