Monthly Archives: October 2009

H παραμυθία της Shirley!

Τώρα που χειμωνιάζει, και το κεφάλι μου βαραίνει με τις μαύρες ειδήσεις, ανήμερα της εθνικής εορτής του ΟΧΙ, ο νους μου θέλει λίγο να ξεφύγει από λέξεις, αριθμούς σελίδων και ειδικά fonts, και θέλει να ταξιδέψει για λίγο, να πει ναι, σε μια φωνή που ακούγεται χρόνια και εμφανίστηκε πριν από λίγες μέρες σε ένα ειδικό πρόγραμμα του BBC. Είναι η φωνή-φαινόμενο της Shirley Bassey, που με πάει σε παιδικά καλοκαίρια με σινεμά του James Bond, πατατάκια και μαύρο αναψυκτικό, ένα πατατάκι-μια ρουφηξιά, και ξεγνοιασιά μιας ηλικίας που χαμογελά με όσα στραβά και να συμβαίνουν στην καθημερινότητα. Εδώ, ο ήχος της Shirley αυθεντικός, ακόμη όπως και τότε, ειρωνικός και μυστήριος, με παίρνει και με ελαφραίνει.

 

Η Εκκλησία της Σουηδίας ευλογεί τους γάμους ομοφύλων

Με ψήφους 176 σε σύνολο 249 η Σύνοδος της Λουθηρανικής Εκκλησίας της Σουηδίας λέει το ναι από εχτές, 22 Οκτωβρίου, σε γάμους ομοφύλων ζευγαριών. Ενδιαφέρον είναι ότι η απόφαση αυτή έρχεται σχεδόν (;) συμπτωματικά μόλις κλείνουν τριάντα χρόνια από τον αποχαρακτηρισμό της ομοφυλοφιλίας ως ασθένειας στη σκανδιναβική χώρα.

Ουσιαστικά η σουηδική Εκκλησία ακολουθεί τον νόμο που ισχύει από την 1η Μαΐου 2009 που αναγνωρίζει τον γάμο μεταξύ προσώπων του ιδίου φύλου, και άφηνε στα ζευγάρια τη δυνατότητα να κάνουν πολιτικό γάμο ή να τελούν θρησκευτικό γάμο. H Σουηδία έρχεται πέμπτη στην Ευρώπη στη νομοθεσία για τον γάμο ομοφύλων. Προηγήθηκαν: Ολλανδία (2000), Βέλγιο (2003), Ισπανία (2005), Νορβηγία (2008). Ωστόσο είναι από τις πρώτες χώρες που δέχτηκαν δικαιώματα στη συμβίωση ομοφύλων (μέσα 1990) καθώς και την υιοθεσία παιδιών (2002).

Στη λογική της κατανόησης των νέων κοινωνικών συνθηκών που αφορούν τον γάμο συστήθηκε μια εκκλησιαστική επιτροπή η οποία διατύπωσε προτάσεις για να συζητηθούν στις συναντήσεις της Γενικής Συνόδου, 22-25 Σεπτεμβρίου και 20-23 Οκτωβρίου. Αποτέλεσμα: υπάρχουν βάσιμοι θεολογικοί λόγοι να αποδεχτεί η Εκκλησία της Σουηδίας τους γάμους ομοφύλων.

Η απόφαση κλείνει έναν κύκλο συναντήσεων, μελετών, συζητήσεων και ζυμώσεων που ξεκίνησαν στους κόλπους της σουηδικής Εκκλησίας από το 1972. Βασικό κέντρο αναφοράς η έννοια της συμβίωσης και της συγκατοίκησης που έχει αποκτήσει τα τελευταία τριάντα χρόνια σημασία παρόμοια με αυτή του γάμου και η παραδοχή ότι οι σχέσεις των ομοφύλων δεν είναι περιστασιακές αλλά μπορεί να είναι σταθερές και μακροχρόνιες. Όπως ακριβώς συμβαίνει με τις σχέσεις ετεροφύλων. Μία βεβαιότητα που έρχεται σε αντίθεση με το στερεότυπο του gay που είναι μανιασμένος με το σεξ ένα ον, που εάν δεν είναι γραφικό είναι υποταγμένο στη σωματική φιληδονία. Παράλληλα έγινε επεξεργασία στατιστικών στοιχείων για γάμους, διαζύγια, και διαβίωση παιδιών σε μονογονεϊκές οικογένειες, στοιχεία που οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι αυτό που λέμε σήμερα συμβίωση έχει πολλές και διαφορετικές μορφές και όταν υπάρχει πρόθεση γάμου σημαίνει μια συνειδητή μακρόχρονη δέσμευση.

Ένα ακόμη συμπέρασμα της ειδικής επιτροπής είναι ότι τα βιβλικά χωρία που έχουν χρησιμοποιηθεί εναντίον της ομόφυλης συμβίωσης δεν συνιστούν μια βάση για την απόρριψη ομόφυλων προσωπικών σχέσεων. Το κριτήριο είναι το ευαγγελικό μήνυμα της αγάπης που μπορεί να χαρακτηρίζει τις ομόφυλες σχέσεις. Συνακόλουθο όλων αυτών των θέσεων ότι δεν αποκλείεται και η χειροτονία σε κάποιον που βρίσκεται μέσα σε μια ομόφυλη σχέση.

Σε μια αναδρομή για τις θέσεις της Βίβλου προς τον γάμο σημειώνεται πως ο Ιησούς ζούσε μόνος, χωρίς βιολογικά παιδιά, και δεν θεωρήθηκε ότι υπολειπόταν σε σχέση με τους εγγάμους της εποχής του. Επιπλέον τα βιβλικά εδάφια θα πρέπει να εξετάζονται με την επίγνωση των διαφορών που έχουν με τη σύγχρονη πραγματικότητα. Πέρα από το διαχρονικό μήνυμα υπάρχουν χωρία που αναφέρονται στην εποχή που γράφτηκαν και δεν μπορούν να ισχύουν σε όλα τα περιβάλλοντα. Έτσι δεν μπορούν να δώσουν απάντηση για τον γάμο ομοφύλων εδάφια από τη Βίβλο που αφορούν ένα άλλο ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο. Το τελικό ερώτημα που είχε να απαντήσει η Εκκλησία της Σουηδίας ήταν εάν ωφελούσε ή έβλαπτε η ευλογία του γάμου σχέσεων ομοφύλων.

To σημαντικό στην απόφαση αυτή είναι η αποενοχοποίηση της ομοφυλόφιλης επιθυμίας σε θεολογικά συμφραζόμενα και η αναγνώριση ενός γεγονότος πραγματικού: οι ανθρώπινες σχέσεις μπορεί να διαφοροποιούνται όσον αφορά το φύλο, αλλά οι ανάγκες των ζευγαριών παραμένουν οι ίδιες. Τα συμπεράσματα της Επιτροπής βασίζονται σε θεολογικές εκτιμήσεις που επιτρέπουν την ευλογία των ομόφυλων ζευγαριών και σίγουρα θα προκαλέσουν συζητήσεις στις άλλες ευρωπαϊκές Εκκλησίες. Ήδη διαβάζω για την απογοήτευση των Καθολικών και Ορθοδόξων στη Σουηδία για τη συνοδική απόφαση των Λουθηρανών.

Αναμφίβολα, πέρα από απαγορεύσεις και εντολές οι οποίες δεν τηρούνται στο πέρασμα των χρόνων (βλ. διαζύγιο), στη Βίβλο η μεγαλύτερη εντολή είναι η αγάπη. Επομένως και εδάφια που μιλούν για τη συμπληρωματικότητα (Ου καλόν είναι τον άνθρωπον μόνον) που προσφέρεται σε μια σχέση άντρα και γυναίκας μπορεί να ιδωθούν ότι σχετίζονται με τις ομόφυλες προσωπικές σχέσεις αφού και εκεί αυτό που προέχει είναι η άρση της ατομικότητας μέσα από την προσφερόμενη αμοιβαιότητα.

Πολλοί διαβάζοντας αυτές τις γραμμές θα σπεύσουν να χαρακτηρίσουν τους Λουθηρανούς ως αιρετικούς ή απλά ότι εκκοσμικεύουν το ευαγγέλιο και το φέρνουν στα μέτρα των ημερών. Εγώ βλέπω μια πολύ σοβαρή αντιμετώπιση σε θέματα που είναι άμεσα, ζωντανά, αγγίζουν πολύ μεγάλα κομμάτια της κοινωνίας μας και πολύ απλά στον τόπο μας είτε δεν συζητούνται στις πραγματικές τους διαστάσεις είτε αναζητούνται πατερικές ερμηνείες ή αλληγορικές εξηγήσεις που πολώνουν τις ανθρώπινες σχέσεις στιγματίζοντας συμπεριφορές που διαφοροποιούνται από κανονικότητες ετερόφυλων δεσμών.

Το μεγάλο μάθημα των Λουθηρανών, που κατέχουν πολύ καλά τη βιβλική επιστήμη και θεολογία, είναι ότι μέσα από μια θεολογία του γάμου αναδεικνύεται ένας ευρύς χώρος για όλους στη μεγάλη θεανθρώπινη κοινότητα της Εκκλησίας. Δείχνουν έναν δρόμο συμφιλίωσης με το παρόν που πολύ δύσκολα μπορεί να ακολουθήσει μια ορθόδοξη Εκκλησία σε θεσμικό συνοδικό επίπεδο.

Κατά τα άλλα είναι αυτονόητο πως οι διακρίσεις των σχέσεων σε κανονικές ή μη, σε φυσικές ή παρά φύσιν, είναι ανθρώπινες κατασκευές που παλιά αποσκοπούσαν στον έλεγχο της σεξουαλικότητας, που δεν εξυπηρετούν πλέον τις κοινωνίες, παρά την αγωνία και τις εμμονές όσων επικίνδυνων προκαλούν δυστυχία σκορπίζοντας φοβίες και μίσος, επιμένοντας πεισματικά να θεωρούν εαυτούς ρυθμιστές της ζωής των άλλων ή μεσσίες που θα σώσουν το γένος από την καταστροφή.

Η γύμνια που δεν κρύβεται

Ούτε μια στιγμή δεν σκέφτηκα ότι ο Παπαϊωάννου θα δεχόταν να ντύσει τους γυμνούς στο Πουθενά, στα σημερινά εγκαίνεια του Εθνικού. Γιατί είναι εύλογο το πώς θα μπορούσε να ακύρωνε τη δουλειά του με μια λογοκρισία που δεν εξυπηρετεί κάποιον ανώτερο σκοπό, όπως ο σεβασμός στους πιστούς μιας άλλης θρησκείας που μας θυμίζει στην πρόσφατη δήλωσή του στο Βήμα:

»Είμαι γυμνιστής εδώ και 20 χρόνια και γνωρίζω καλά το γυμνό. Στη δουλειά μου δεν το χρησιμοποιώ ποτέ πολιτικά. Για μένα είναι κάτι τελείως φυσικό. Θυμάμαι τον προβληματισμό μας στην τελετή έναρξης της Ολυμπιάδας για το αν θα έπρεπε ή όχι να εμφανιστεί γυμνή η έγκυος γυναίκα στην πομπή. Από σεβασμό στις μουσουλμανικές χώρες* και στην παγκόσμια προβολή του θεάματος, αποφάσισα να μην το κάνουμε. Εδώ όμως πρόκειται για έργο τέχνης. Ο Δρομέας που έβρισκε εμπόδια στους παγκόσμιους πολέμους και έπεφτε, στην ίδια τελετή, είναι για μένα πολύ πιο σοβαρό θέμα από το γυμνό. Γι΄ αυτόκαι δεν ενέδωσα στις πιέσεις να απαλείψω τη σκηνή».

Υπήρξαν, λοιπόν, πιέσεις. Άραγε από ποιούς; Και γιατί;** Η αθωότητα του γυμνού που προβάλλεται από τις δουλειές του Παπαϊωάννου είναι δεδομένη, για όποιον γνωρίζει τις παραστάσεις του. Από την άλλη είναι αστείο να σκεφτεί και μόνο κανείς να αποκρύπτονται από επίσημους κρατικούς ή εκκλησιαστικούς λειτουργούς τα γυμνά σώματα των αρχαίων ή αναγεννησιακών γλυπτών. Όλη αυτή η ιστορία μου φαντάζει σαν τα εγκαίνεια ενός μουσείου αρχαιοτήτων και την αγωνία να καλυφθούν οι γυμνές μορφές αγαλμάτων ή αγγείων για λόγους αιδούς! Ιησούς Χριστός νικά…

Η σημερινή πρεμιέρα που έχει σαφώς πολιτική διάσταση με την παρουσία τόσων εκπροσώπων από το κράτος και άλλους δημόσιους θεσμούς προβλέπεται πολύ λαμπερή. Επιτέλους υπάρχει μια κρατική σκηνή, αντάξια του ελληνικού παρελθόντος μας. Σκηνή ανακαινισμένη και με κτιριακή επέκταση στο οικόπεδο του θεάτρου. Το πρόγραμμα προβλέπει ομιλίες, την παράσταση του Πουθενά και δεξίωση. Ο νέος υπουργός πολιτισμού θα έχει στη διάθεσή του ένα βήμα για να μιλήσει, ενδεχομένως, για τα σχέδιά του στα θεατρικά πράγματα. Σε κάθε περίπτωση είναι μια θαυμάσια ευκαιρία και μετά τις πρόσφατες τοποθετήσεις στη Βουλή του κ. Γερουλάνου, να φανεί το πρόσωπο της νέας κυβέρνησης στα θέματα πολιτισμού.

Μόνο που τα φώτα θα είναι τόσο δυνατά και λαμπερά, οι προβολείς της Αγίου Κωνσταντίνου θα έχουν εστιάσει πάνω στην πρόσοψη και σε μερικές λεπτομέρειες στη Μενάνδρου και τη Κουμουνδούρου, και τα μάτια θα θαυμάζουν και θα ξαναθαυμάζουν το εκπληκτικό κτίσμα του Τσίλλερ, τους ερωτιδείς που αποκαλύπτουν τη χρωματική τους ένταση στην οροφή της αίθουσας, ενώ απέναντι μέσα στο σκοτάδι θα στέκει σιωπηλός ο περικαλλής ναός του Αγίου Κωνσταντίνου.

Μάλλον σήμερα θα γίνει μια πολύ καλή επιχείρηση για τον εξωραϊσμό του περιβάλλοντος χώρου. Μορφές απωθητικές, καταπληγιασμένες, άνθρωποι ταλαίπωροι ή απλά αλήτες, που μέχρι χτες τη νύχτα στοίχειωναν τα στενάκια και τα σκαλάκια των γύρω κτισμάτων σήμερα βράδυ μάλλον δεν θα συναντήσουμε. Όλα θα είναι σε μια τάξη, όσο κρατήσουν τα εγκαίνεια.

Και ο περικαλλής ναός του Αγίου Κωνσταντίνου θα στέκει άφωνος και ανήμπορος φορώντας τα κουρέλια του από τις υποσχέσεις των ανακαινίσεων του παρελθόντος. Αυτή η γὐμνια και η αιδώς πώς θα ντυθεί και πώς θα κρυφτεί;

*Μου αρέσει αυτή η υπενθύμιση για το σεβασμό προς τους μουσουλμάνους. Κάποια άλλη στιγμή θέλω να αναφερθώ και στον σεβασμό που οφείλεται και σε άλλους πιστούς για τους οποίους θεωρούμε σαν αυτονόητο δικαίωμα να εξευτελίζονται τα ιερά και τα όσιά τους.
** Ερωτήματα μάλλον χωρίς νόημα (σήμερα 25 Οκτωβρίου), αφού όλη η ιστορία, και μετά τις νεώτερες δηλώσεις του Παπαϊωάννου ήταν ράδιο αρβύλα, που διαδόθηκε από τα μαζικά μέσα, κυρἰως με τη μέθοδο της αντιγραφής και επικόλλησης.

Στο Πουθενά και στο Τίποτα

Ξάφνιασε το κοινό των εγκαινίων του Εθνικού ο Δημήτρης Παπαϊωάννου όταν στην παράσταση της Τετάρτης ενώθηκαν επάνω στη σκηνή οι χορευτές με τους θεατές της δεύτερης παράστασης. Μέσα από διαδρόμους οδηγήθηκαν όλοι ανύποπτοι προς την υποτιθέμενη είσοδο, και ξαφνικά βρέθηκαν σε έναν κύκλο γύρω από έναν χορευτή που ζητούσε να κάνουν ησυχία. Ανάβουν τα φώτα της πλατείας. Από εκεί ξεχωρίζουν τα κεφάλια των καθισμένων που χειροκροτούν στο φινάλε, ενώ η καθρέπτινη αυλαία πέφτει. Ο κόσμος πάνω στη σκηνή σχολιάζει έκπληκτος το εντυπωσιακό εύρημα…

Κάπου εκεί ολοκληρώθηκε και η μαγεία. Μετά από το τέχνασμα της «εξαπάτησης» του κοινού η παράσταση κύλισε σαν μία πρόβα αυτοσχεδιασμών που μάλλον κούρασε, παρόλη τη μικρή διάρκεια. Αποκαλύφθηκαν οι κρυμμένοι μηχανισμοί της σκηνής, άνοιξαν τα τραμπουκέτα, κατέβηκαν τα στηρίγματα των σκηνικών. Μέσα σε γκρι τόνους από τα μέταλλα των εξοπλισμών κινήθηκαν οι χορευτές με απλά κοστούμια σε γήινα γκρι καφέ χρώματα. Ωστόσο όλη η παράσταση βασίστηκε μεν στις μηχανές της σκηνής και στην επιδεξιότητα των εκπληκτικών χορευτών να συνομιλήσουν μαζί τους, αλλά αυτό και μόνο δεν έδεσε σε μια ιστορία. Έλειπε ο μύθος που περίμενα να μοιραστώ με τους υπόλοιπους. Έμοιαζε όλο το πράγμα να μην οδηγεί και πουθενά και στην ουσία να μην είναι κάτι που προσφέρει συγκίνηση. Έχω δει σχεδόν τις περισσότερες παραστάσεις του Παπαϊωάννου, αλλά μόνο εδώ ένιωσα την απουσία οικείων αισθήσεων που σημαίνει έλλειψη αναγνωρισιμότητας όσων έβλεπα. Σχεδόν τα πάντα ξένα. Ίσως, υπερβολικά αφηρημένα. Έννοιες χωρίς υλικό αντίκρυσμα. Και πλέον στις μέρες μας η γυμνότητα του σώματος εάν δεν εντάσσεται κάπου είναι άδεια εικόνα. Το αποτέλεσμα: ενδιαφέρον πιο πολύ για σπουδαστές χορού, και φοιτητές ΤΕΦΑ.

Ξέρω ότι οι περισσότεροι θα γράψουν ύμνους για τον άνθρωπο που άλλαξε τον τρόπο του χορού στην Ελλάδα. Εγώ μιλώ σαν ένας κοινός θεατής που θέλει να γίνεται παιδί σε κάθε παράσταση που βλέπει. Να μην αναζητάει ερμηνείες εκ των υστέρων ούτε να διαβάζει απολογητικά υπομνήματα των δημιουργών για το τί ήθελαν να υποστηρίξουν. Και εδώ παιδί δεν έγινα.

Σκέπτομαι τι μπορώ να περιμένω πλέον από τον Παπαϊωάννου. Πόσο έχουν ανέβει οι προσδοκίες μου; Νομίζω ότι θα ήθελα να τον δω να μεταγράφει αρχαία δράματα, τραγωδία και κωμωδία. Ακόμη να συνεργάζεται με ξένους καλλιτέχνες και να δοκιμαστεί σε χώρες με παράδοση στον χορό. Να δοκιμάσει και να δοκιμαστεί σε νέες σκηνές, σε άλλους όρους, με άλλα ερεθίσματα και άλλες εμπειρίες. Και να είμαι εκεί να τον δω. Να ξαναγίνω παιδί. Και μαθαίνω ότι θα πάει για μερικούς μήνες στην Αμερική, κοντά στη Λώρη Άντερσον. Είμαι βέβαιος ότι μόνο καλό μπορεί να έχει μια τέτοια μετακίνηση.

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ: ΕΘΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ

TAYTOTHTA
Σύλληψη – Σκηνοθεσία Δημήτρης Παπαϊωάννου
Σκηνικός σχεδιασμός Ζάφος Ξαγοράρης
Μουσική σύνθεση – Ηχητικός σχεδιασμός Coti K.
Κοστούμια Θάνος Παπαστεργίου
Φωτισμοί Αλέκος Γιάνναρος
Βοηθός σκηνοθέτη – Διεύθυνση καλλιτεχνικής παραγωγής Τίνα Παπανικολάου
Διανομή:
Παίζουν: Θανάσης Ακοκκαλίδης, Νίκος Δραγώνας, Μανώλης Θεοδωράκης, Κωνσταντίνος Καρβουνιάρης, Γιώργος Καφετζόπουλος, Ευριπίδης Λασκαρίδης, Γιώργος Μάτσκαρης, Χρήστος Παπαδόπουλος, Σίμος Πατιερίδης, Βαγγελιώ Ράντου, Ηλίας Ραφαηλίδης, Διογένης Σκάλτσας, Συμεών Τσακίρης, Αltin Huta

Χορευτές: Προκόπης Αγαθοκλέους, Πάνος Αθανασόπουλος, Αντώνης Βάης, Κωνσταντίνος Μαραβέλιας, Γιάννης Μίχος, Μαρία Μπρέγιαννη, Ίλια Ντετσάβες-Πόγκα, Γιάννης Παπακαμμένος, Άρης Πλασκοβίτης, Καλλιόπη Σίμου, Σοφία Τσιαούση, Tadeu Liesenfeld