Monthly Archives: March 2010

ἐν καιρῷ τῆς ἐργασίας ρεμβόμενος

Ημίφως, κατάνυξη, περισυλλογή. Οι εκκλησίες του κέντρου της Αθήνας έχουν κόσμο. Από την Κυριακή το βραδάκι, και χτες Μεγάλη Δευτέρα ο αέρας πλημμυρίζει μαζί με τα αρώματα από τις νερατζιές και τις λεμονιές από ήχους με λόγια που επιμένουν στην ομολογία της προσωπικής αδυναμίας, λες και όλα σε ωθούν να γίνεις ανθρωπινότερος, να γίνουν ρωγμές στην πανοπλία που φοράμε, να μαλακώσει η ψυχή για να δούμε τον Άλλον, δηλαδή τον άνθρωπο. Να δούμε ότι υπάρχει, τουλάχιστον, ακόμη ένας σαν κι εμάς, που μπορεί να είναι και σε πάρα πολύ χειρότερη θέση από εμάς. Και να κάνουμε κάτι για αυτόν. Αλλά δεν κάνουμε τίποτα. Συνεχίζουμε να παραμένουμε παγεροί και μοιρολατρικά αδιάφοροι. Και αυτό ομολούμε στις ακολουθίες των ημερών. Νυστάζουμε, τεμπελιάζουμε, είμαστε ασταθείς. Είναι σα να μη βλέπουμε τον Νυμφίο που έρχεται σε μας και για μας. Χάνουμε τον προσανατολισμό μέσα στην ονειροπόληση. Δεν βλέπουμε τον στόχο γιατί δεν έχουμε στόχο. Η επίγνωση αυτή δεν είναι ούτε αυτομαστίγωμα ούτε ευσεβισμός. Είναι η ομολογία ότι δεν μπορούμε να βασιστούμε αποκλειστικά σε εμάς. Όταν μάλιστα ο θάνατος είναι η κοινή πανανθρώπινη μοίρα.

Και για αυτό με συναρπάζει η ιδέα της διαχείρισης του κόσμου που τραγουδήθηκε εχτές το βρἀδυ στους ναούς της ορθοδοξίας. Είμαστε χρήστες των αγαθών και όχι ιδιοκτήτες τους. Είναι όλα χάρισμα. Όπως ο Νυμφίος Χριστός που έρχεται από αγάπη τρελή καταπάνω μας. Να μας κατακτήσει. Και ακριβώς για αυτό οφείλουμε να μοιραζόμαστε με τους άλλους το τάλαντόν μας. Όποιο και να είναι αυτό. Όσα έχουμε.

Δεῦτε πιστοί, ἐπεργασώμεθα προθύμως τῷ Δεσπότῃ·

νέμει γὰρ τοῖς δούλοις τὸν πλοῦτον,

καὶ ἀναλόγως ἕκαστος, πολυπλασιάσωμεν, τὸ τῆς χάριτος τάλαντον.

Ὁ μέν σοφίαν κομιείτω, δι’ ἔργων ἀγαθῶν.

Ὁ δὲ λειτουργίαν λαμπρότητος ἐπιτελείσθω,

κοινωνείτω δὲ τοῦ λόγου, πιστὸς τῷ ἀμυήτῳ,

καὶ σκορπιζέτω τὸν πλοῦτον, πένησιν ἄλλος·

οὕτω γὰρ τὸ δάνειον πολυπλασιάσομεν,

καὶ ὡς οἰκονόμοι πιστοὶ τῆς χάριτος, δεσποτικῆς χαρᾶς ἀξιωθῶμεν·

αὐτῆς ἡμᾶς καταξίωσον, Χριστὲ ὁ Θεός, ὡς φιλάνθρωπος. (Tροπάριο Μ. Τρίτης)

Μου αρέσει αυτή η ιδέα που είναι κόντρα σε κάθε έννοια εμπορευματοποίησης. Δεν μπορώ να ξεχάσω το μήνυμα της φτώχειας που ασπάστηκε ο άγιος Φραγκίσκος, οι ασκητές και αναχωρητές. Αυτός ο αόρατος εμψυχωτής σου λέει δώσε γιατί έχεις ευεργετηθεί. Άρχισε να μοιράζεσαι. Ξεκίνα. Δώσε γιατί χρωστάς όχι στον Θεό αλλά στον άνθρωπο. Δεν ζητά ούτε δηλώσεις, ούτε ομολογίες ούτε σωματική αγνότητα. Σου λέει πολλαπλασίασε τη χάρη που έλαβες και πρόσφερέ την χωρίς αντάλλαγμα και χωρίς διάκριση στον συνάνθρωπό σου. Και, πάλι, μη νοιώσεις σπουδαίος… Ωστόσο, εμείς, πάλι μεταθέτουμε στους άλλους διαρκώς τις ευθύνες. Ναι, η κυβέρνηση, τα κόμματα, ο αρχιεπίσκοπος, οι εκπρόσωποι των θεσμών έχουν ευθύνες. Πολλές και βαριές. Όπως κι εμείς. Πέρα από ενοχικά σύνδρομα πολλοί από μας μένουμε εκτός, μουδιασμένοι από φόβο ή νύστα γιατί θέλουμε να είμαστε τα θύματα ενός συστήματος παραμένοντας «εν καιρώ της εργασίας ρεμβόμενοι»…

ΚΑΛΟ ΠΑΣΧΑ ΣΕ ΟΛΟΥΣ ΜΑΣ!

Η ιερότητα του Έρωτα

είναι η γεύση που μου άφησε η επίσκεψη στην έκθεση Έρως. Από τη Θεογονία του Ησιόδου στην ύστερη αρχαιότητα. Και όταν λέω ιερότητα δεν εννοώ κάτι εξαϋλωμένο ή άσαρκο. Εννοώ τη σημασία που είχε αυτή για τους αρχαίους Έλληνες η δύναμη που βρίσκεται ως ενέργεια πίσω από κάθε δημιούργημα είτε είναι ο κόσμος και το σύμπαν είτε είναι η ποίηση.

Πάντα αδάμαστος ο Έρως, δεν μπόρεσε να εξημερωθεί από τον άνθρωπο, συνενώνει προς το τέλος της αρχαιότητας τα σύμβολα του Απόλλωνα και του Διόνυσου, λατρεύεται σε γυμνάσια και απεικονίζεται ως αθλητής, μεταμορφώνεται σε τελετουργό ή αναζητεί το κάλλος και την αθανασία. Ο Πλάτωνας διατύπωσε με μοναδικό τρόπο τη θέση του έρωτα στην ανθρώπινη ζωή ως δρόμος που οδηγεί στην ένωση με τη σοφία και το Συμπόσιον μέσα από τους διαλόγους του θα θέσει στο επίκεντρο το φαινόμενο του έρωτα σε οικεία συμφραζόμενα. Σε αυτόν αιχμαλωτίζονται οι πάντες, γήινοι και θεϊκά πλάσματα, οδηγεί με την ενέργεια που παράγει προς τη ζωή διεγείροντας και ανασταίνοντας κάθε μόριο φύσης.

Ο Έρωτας είναι ο εκφραστής της γονιμότητας όχι μόνο της σωματικής αλλά και της πνευματικής. Ως πρόσωπο ο Έρωτας συνδέεται με την Ψυχή και μετά από πολλά βάσανα και περιπέτειες θριαμβεύει η αγάπη τους στο τέλος με την αποθέωση της Ψυχής στον Όλυμπο. Άλλες φορές ο Έρωτας μετατρέπεται ως άγγελος θανάτου με κλειστά μάτια κρατώντας μια δάδα σβησμένη και ανεστραμμένη.

Το Μέγαρο Σταθάτου εξολοκλήρου και το ισόγειο του Μουσείου της οδού Νεοφύτου Δούκα (Πτέρυγα Ντόλλης Γουλανδρή)χρησιμοποιήθηκαν για να παρουσιαστούν 272 έργα που καλύπτουν μια χιλιετία, από τον 6ο προχριστιανικό αιώνα έως τον 4ο αιώνα μ.Χ.   Ο χώρος περιορισμένος αλλά η έξυπνη τοποθέτηση των αντικειμένων ανέδειξε τα νοήματα των εννέα ενοτήτων πάνω στις οποίες είχε δομηθεί η έκθεση:

α. Έρως και Αφροδίτη

Στην πρώτη ενότητα αναδεικνύεται το πλέγμα της σχέσης μεταξύ Έρωτα και Αφροδίτης. Ξεκινώντας από τη θαλάσσια γέννηση της θεάς, όπου η Αφροδίτη αναδύεται από τα νερά ή έρχεται στην επιφάνεια μέσα σε όστρακο, άλλες παραστάσεις δίνουν έμφαση στην τρυφερή σχέση μητέρας γιου με τα χάδια και την τρυφερότητα να κυριαρχεί, ο θηλασμός του νεογέννητου Έρωτα θυμίζει τις εικόνες με την Παναγία γαλακτοτροφούσα, ενώ η θέση του μικρού στην αγκαλιά δείχνει να προεικονίζει τον τύπο της βυζαντινής παράστασης της Οδηγήτριας και Βρεφοκρατούσας!

Η Αφροδίτη θηλάζει τον Έρωτα. Παράσταση από ερυθρόμορφη αρυβαλλοειδή λήκυθο, 360-340 π.Χ. (Εθνικό Αρχαιολ. Μουσείο Τάραντα).

Σε άλλα έργα ο Έρως εκπαιδεύεται και παίζει, είναι άτακτος και τον μαλώνει η μητέρα του. Άλλες φορές η Αφροδίτη κρατά ένα σανδάλι και ετοιμάζεται να τον κτυπήσει.

β. Ιδιότητες και δραστηριότητες του Έρωτα.

Ο Έρωτας αποδεσμεύεται από τη μητέρα του τον 6ο αιώνα και εμφανίζεται ως η δύναμη που γονιμοποιεί τη φύση. Άλλοτε ίπταται κρατώντας λωτό, άλλοτε ποτίζει άνθη, σε ορισμένες εικονογραφήσεις φέρει κέρας αφθονίας ή κρατά καρπούς. Άλλη ιδιότητα του Έρωτα είναι αυτή του αθλητή και του τελετουργού.

Ως κατ᾽ εξοχήν εκπρόσωπος της επιθυμίας της ερωτικής ένωσης απεικονίζεται ως τοξότης που σημαδεύει τους στόχους του: άντρες και γυναίκες, θεοί και άνθρωποι, οι πάντες υποκύπτουν στα βέλη του. Πρόκειται για την πλέον διαδεδομένη εικόνα του Έρωτα που συχνά αναπαράγεται σε αναγεννησιακούς πίνακες στις αγγελικές μορφές.

Μαρμάρινο άγαλμα του Έρωτα με τη μορφή τοξότη, 1ος-2ος αιώνας μ.Χ. (Παρίσι, Μουσείο Λούβρου)

Εδώ, στην ενότητα αυτή ανήκει ο ταφικός Έρως,  ο Φιλοσοφικός Έρως, καθώς και οι περιπέτειες του Έρωτος με την Ψυχή.

γ. Έρωτες και γάμοι θεών και ηρώων.

Στην ομάδα των έργων περιλαμβάνονται θέματα όπως οι έρωτες του Δία, ο μύθος του Άδωνη και της Αφροδίτης, ο γάμος της Ήρας με τον Δία, η ιστορία της Μήδειας και του Ιάσονα.

Ο αετός αρπάζει τον Γανυμήδη. Μαρμάρινο τραπεζοφόρο, 2ου αι. μ.Χ. (Αρχαιολ. Μουσείο Βέροιας).

δ. Έρωτες και γάμοι θνητών.

Σκηνή γάμου. Μια πομπή οκτώ ανθρώπων πορεύονται στην είσοδο του σπιτιού που βρίσκεται μια γυναίκα. Όλα είναι φροντισμένα για το γεγονός και ένα κλίμα ευφορίας με τους μουσικούς ανάμεσα στις μορφές επικρατεί στη σκηνή. Παράσταση από ερυθρόμορφη πυξίσα , 430-425 π.Χ. (Ἀρχαιολ. Μουσείο Θήβας).

ε. Έρωτες που άλλαξαν τον ρου της ιστορίας.

Όπως ο έρωτας του Αντώνιου και της Κλεοπάτρας.

στ. Αγοραίοι έρωτες.

Στην ενότητα ανήκουν σκηνές με πόρνες σε σκηνές καλλωπισμού και υποδοχής του πελάτη, συμπόσια ανδρικής ψυχαγωγίας με καλλιτέχνιδες που υπηρετούσαν και την Αφροδίτη, και σπάνιες τολμηρές παραστάσεις συνουσίας.

Ανάγλυφη παράσταση με σκηνή ερωτικής συνεύρεσης από την πόλη της Ρόδου, 200-150 π.Χ.

ζ. Όμοιοι έρωτες.

Παραστάσεις ερωτοτροπιών με εραστές και νεαρούς ερωμένους αποδίδουν μια συνήθεια που είχε διαμορφωθεί σε παιδαγωγικό θεσμό: τα μικρά αγόρια ωρίμαζαν πνευματικά μέσα από τη σχέση που ανέπτυσσαν με έναν μεγαλύτερο άνδρα.

Παράσταση δύο νέων τυλιγμένων με ιμάτιο με το βλέμμα στραμμένο στα σώματά τους. Σκηνή μελανόμορφης ληκύθου από την Τανάγρα, 550-530 π.Χ. (Αθήνα, Εθνικό και Αρχαιολογικό Μουσείο)

Ο υποψήφιος εραστής πλησίαζε τον μικρό ερωμένο στην παλαίστρα και του πρόσφερε έναν πετεινό, σύμβολο της αξίας της αγωνιστικότητας. Στην ενότητα αυτοί ανήκουν και σκηνές ερωτικής συνεύρεσης εναγκαλισμένων ανδρών.

η. Βουκολικοί έρωτες

θ. Ιθυφαλλικές θεότητες και φαλλικά σύμβολα.

Εδώ ανήκουν οι Σειληνοί, Σάτυροι, ειδώλια με υπερμεγέθεις φαλλούς, μορφές του Πρίαπου, ο Ερμαφρόδιτος, αλλά και τελετές με μία πομπή όπου κυριαρχεί η μεταφορά ενός φαλλού. Ίσως το τολμηρότερο κομμάτι της έκθεσης είναι τα φαλλικά ομοιώματα, όπως ένας βωμίσκος (Αρχαιολ. Μουσείο Κομοτηνής, ένας φαλλός από τη Δήλο, και ένας ακόμη από τη Χαλκίδα.

Στο πλατωνικό Συμπόσιο σύμφωνα με τη διήγηση του Αριστοφάνη περιγράφεται ο αρχαίος άνθρωπος σαν ένα πλάσμα που είχε και τα δύο φύλα. Μαρμάρινο αγαλμάτιο Ερμαφρόδριτου της ύστερης ελληνιστικής περιόδου (Αρχαιολ. Μουσείο Κω).

Από τα πολύ ενδιαφέροντα εκθέματα είναι ένα φαλλόσχημο αγγείο από τη Ρόδο που μοιάζει πολύ με τα ομοιώματα που χρησιμοποιούνται στον Τύρναβο την Καθαρή Δευτέρα στον εορτασμό του Μπουρανί.

Από τα εντυπωσιακά εκθέματα είναι η πλάκα όπου απεικονίζονται δύο φαλλοί με φτερά και πόδια ζώου που φέρει την επιγραφή:

ΤΟΥΤΟ ΕΜΟΙ

ΚΑΙ ΤΟΥΤΟ ΣΟΙ

Πιθανόν το συγκεκριμένο αντικείμενο τοποθετημένο στην είσοδο του σπιτιού να λειτουργούσε προστατευτικά για τους ενοίκους του.

Μαρμάρινο ανάγλυφο, 1ος αι. π.Χ. (Αρχαιολ. Μουσείο Δήλου).

Φεύγοντας από την έκθεση μία είναι η αίσθηση: οι αρχαίοι τα είπαν όλα. Ή σχεδόν όλα. Και μιλώντας για τον Έρωτα εκφράστηκαν για το ανθρώπινο σώμα χωρίς ντροπή και ενοχές. Ψηλαφώντας τους μύθους τους η αιτιολόγηση που παρέχουν κινείται πέρα από αξιολογήσεις ηθικού τύπου. Χωρίς απαγορεύσεις.

Μία παρατήρηση που έχω να κάνω είναι ότι εκεί που επισημαίνεται ότι η γυναίκα στην οικογένεια προοριζόταν για τον τόκο νόμιμων τέκνων, φαίνεται να μην απασχολεί τους οργανωτές εάν η γυναίκα μέσα στον γάμο αναζητούσε αλλού την απόλαυση, αφού ο σύζυγός της απολάμβανε τον έρωτα στην αγοραία του έκφραση. Όπως, επίσης, από όσο θυμάμαι, απουσίαζε το θέμα του έρωτα μεταξύ γυναικών.

Ο κατάλογος περιλαμβάνει πρωτότυπα κείμενα (τα εισαγωγικά με τις υπογραφές των Ιωάννη Τουράτσογλου, Βασίλη Κάλφα, Δημήτρη Μποσνάκη, Αθανασίας Ψάλτη, Μαρίας Νασιούλα και Pier Giovanni Guzzo) και εξαιρετική εικονογράφηση (από όπου και οι εικόνες εδώ), νομίζω ότι είναι τόμος αναφοράς, αφού τεκμηριώνει συστηματικά τα εκθέματα και βοηθάει στην παραπέρα εντρύφηση.

Πρόκειται για μία έκθεση που αφορά όλους μας, όχι μόνο ειδικούς, γιατί μας δίνει κλειδιά να ξεκλειδώσουμε πτυχές της ποίησης, της τέχνης, αλλά κυρίως μιας εμπειρίας μοναδικής και πανανθρώπινης.

Πρέπει να υπογραμμίσω ότι η έκθεση είναι εξαιρετικά πρωτότυπη (βασίστηκε σε μια ιδέα του Νικολάου Χρ. Σταμπολίδη, διευθυντή του Μουσείου Κυκλαδικής τέχνης), επομένως εξαγώγιμη στην παγκόσμια αγορά πολιτισμού, με μια σύμπραξη μουσείων (εκτός από Ελλάδα) της Κύπρου, Ιταλίας, Γαλλίας, για την οποία μπορούμε να αισθανόμαστε υπερηφάνεια.

Η έκθεση διαρκεί έως τις 5 Απριλίου 2010.

Σύνδεσμος έκθεσης: Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης

Ἐνδύεσθαι

Τί σημαίνει ενδύομαι; Τι μηνύματα μεταφέρει η στολή; Τι ρόλο έχει παίξει το ρούχο στην πολιτική προπαγάνδα; Νά, τρία ερωτήματα που αναδύονται αμέσως στην έκθεση Ενδύεσθαι. Για ένα μουσείο πολιτισμού του ενδύματος που εγκαινιάστηκε στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς.

Ρούχα από παλαιότερες εποχές που φτάνουν έως το 2010 παρουσιάζονται στην έκθεση.

Για τους περισσότερους Έλληνες η φουστανέλλα, τα τσαρούχια και τα φέσια ανήκουν πλέον στα εμβλήματα που έχουν σημαδέψει τον ελληνικό μύθο, όπως ταξιδεύει από τον 19ο αιώνα και φτάνει μέχρι τις μέρες μας. Σημαιάκια, στολές Αμαλίας, πουκάμισα και ζωνάρια, πουτούρια και βρακιά, βλέμματα με αγωνία σε μάτια πανέξυπνα, χεράκια που δείχνουν τη σημαία, έναν δρόμο που πάει πίσω για να μας κάνει να αισθανθούμε ότι ανήκουμε κάπου. Όπως σήμερα το τζην ή το τατουάζ δηλώνουν ομάδες, τάξεις ή απλώς μια μόδα.

Όλες οι σχολικές μας γιορτές με τα τσολιαδάκια και τις καραγκούνες παρά τη γραφικότητά τους μας ένωσαν, ο δάσκαλος μας έμαθε να συλλαβίζουμε τον ύμνο, μας έμαθε να νιώθουμε υπερηφάνεια που ήμασταν ελληνάκια. Σήμερα, 25 Μαρτίου, θυμήθηκα με συγκίνηση εκείνες τις μέρες που ήταν για όλους μας κάτι ξεχωριστό. Για τη δική μας προσωπική ιστορία και ταυτότητα. Μήπως και αυτή δεν είναι εξίσου, αν όχι σημαντικότερη, από κάθε εθνική ιστορία;

Εδώ, στην έκθεση που ξεκίνησε την Τρίτη που μας πέρασε, μυρίζει ύφασμα από την είσοδο, παρουσιάζεται η ιστορία του ελληνικού ενδύματος (για την ακρίβεια ενδύματα που φορέθηκαν στην Ελλάδα) τηρώντας μια χρονολογική σειρά, ενώ ταυτόχρονα υπάρχουν θεματικές ενότητες με κριτήριο την ηλικία, το φύλο, τη χρήση ή τους επώνυμους σχεδιαστές. Έτσι θαυμάζεις την φορεσιά της Επισκοπής από τη Μακεδονία πλάι στη φορεσιά από την Αντινοόπολη, δίπλα σε αφρικανικά χιτώνια ή ινδικά πλουμιστά φορέματα και λίγο πιο πέρα ενδύματα που υπογράφουν καλλιτέχνες όπως Mariano Fortuny, Jeanne Lanvin, Christian Dior, Jean-Paul Gaultier, Issey Miyake κ.ά., αλλά και άλλα με υπογραφές Ελλήνων με διεθνή ακτινοβολία, όπως των Γιάννη Ευαγγελίδη, Jean Dessès, του James Galanos, Γιάννη Τσεκλένη, Σοφίας Κοκοσαλάκη.

Τα ενδύματα προσφέρονται για διαφημιστικές καμπάνιες και προεκλογικές εκστρατείες.

Θεατρικά κοστούμια συνυπάρχουν με αθλητικά ενδύματα και στολές ιππασίας. Παραπέρα νυφικά με στενούς κορσέδες και ειδικά επιθέματα που τόνιζαν τις γυναικείες περιφέρειες. Παλαιά φελόνια από την Κρήτη με κεντήματα αντικρίζουν μαγιώ της μπελ επόκ, ενώ στη γωνία αστράφτουν τα γοβάκια της παλαιάς καλής κοινωνίας. Στο τέλος είναι πολύ απτό αυτό που συνοψίζει η ψυχή της έκθεσης Νανά Παπαντωνίου: «Τα ελληνικά ρούχα δεν είναι μόνο σιγκούνια και τοπικές φορεσιές μιας Ελλάδας που δεν υπάρχει πια. Οι Ελληνίδες φόρεσαν και άλλα ρούχα, ξένων και Ελλήνων δημιουργών».

Η Ιωάννα Παπαντωνίου, η γνωστή σκηνογράφος, είναι η ιδρύτρια του Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος που εδρεύει στο Ναύπλιο. Είναι μια γυναίκα με έμπνευση, γνώση και όραμα για τον λαϊκό πολιτισμό. Η Παπαντωνίου έχει δουλέψει στο Λύκειο Ελληνίδων στην ιματιοθήκη που συγκροτήθηκε από τη δωρεά της βασίλισσας Όλγας και είναι η αυθεντία που διαθέτουμε σήμερα στην ελληνική παραδοσιακή φορεσιά. Είτε με επιτόπιες έρευνες είτε με μελέτη των ίδιων των κομματιών που αποτελούν το ελληνικό ένδυμα, η Παπαντωνίου μετά την Αγγελική Χατζημιχάλη έχει δημιουργήσει στον τόπο μας τον πυρήνα της σοβαρότερης ενασχόλησης με τον κόσμο του ενδύματος.

Η φορεσιά της επισκοπής με τα περίφημα κεντήματα προσφέρεται για σύγκριση με ενδύματα από τον 6ο αιώνα της Αντινοόπολης.

Στο πλαίσιο της έκθεσης θα πραγματοποιηθεί 9‐11 Απριλίου 2010, στο Μουσείο Μπενάκη, Κτήριο Οδού Πειραιώς, παγκόσμιο συνέδριο με τίτλο «Ενδύεσθαι». Ιστορικές, κοινωνιολογικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις. Το πλουσιότατο πρόγραμμα, μοναδικό για τα ελληνικά δεδομένα, δείχνει με σαφή τρόπο τις πλέον σύγχρονες προσεγγίσεις στο ένδυμα ως αντικείμενο πολιτισμού και τέχνης από την πλευρά της ανθρωπολογίας, την ιστορία και αρχαιολογία της μόδας,  τον προσδιορισμό του φύλου, αλλά και την ιδεολογία που φέρει η φορεσιά κλπ.

Αντιγράφω σχετικά για το σκεπτικό της συνάντησης:

Στόχος του Συνεδρίου είναι η διερεύνηση των πολλών και διαφορετικών εκφάνσεων της ενδυμασίας τόσο από άποψη ιστορική και καλλιτεχνική όσο και ψυχολογική και κοινωνική.
Ως επιμέρους θεματικές του συνεδρίου έχουν ορισθεί οι ακόλουθες:
1. Ιστορία του ενδύματος
Ειδικές αναφορές στην ιστορία του ενδύματος, πηγές της ενδυματολογικής έρευνας.
2. Κοινωνιολογία του ενδύματος
Μόδα και ιδεολογία, ένδυμα και σημειολογία, ενδυματολογία και ταυτότητα, το ένδυμα ως διακριτικό στοιχείο ηλικίας, καταγωγής / προέλευσης, κοινωνικής τάξης, θρησκείας, σωματογραφία και σωματική μόδα (body art), κ.λπ.
3. Αναθεωρήσεις και νέες προσεγγίσεις
Θεωρητικές και εννοιολογικές τοποθετήσεις ως προς την ενδυματολογία, μεθοδολογικές προσεγγίσεις, διδακτική της ενδυματολογίας.

Η Παπαντωνίου με κάνει να νοιώθω περηφάνεια για τον τόπο μου. Σπούδασε στο Λονδίνο το ένδυμα, ερεύνησε το ρούχο όχι απλά ως αισθητικό επίτευγμα αλλά και ως τεχνική κατασκευή, και από πολύ νωρίς διαπίστωσε ότι στην Ελλάδα έλειπε ένας χώρος που να μελετάει ειδικά την ιστορία της φορεσιάς μέσα στον πολιτισμό που τη δημιουργεί και τη λανσάρει.

Η έκθεση αυτή τεκμηριώνει με έναν τρόπο που δεν χωρά αμφιβολία ότι το περιεχόμενο για ένα μουσείο πολιτισμού του ενδύματος υπάρχει. Όπως υπάρχουν και οι άνθρωποι που θα το σχεδιάσουν. Σειρά έχει να βρεθεί το κτήριο που θα το στεγάσει.

Τα εσώρουχα που μέχρι πρόσφατα ήταν σε χρήση στον τόπο μας είναι πανομοιότυπα με εκείνα που εμφανίζονται σε βυζαντινές και μεταβυζαντινές απεικονίσεις, όπως εδώ στο μαρτύριο των αγίων τεσσαράκοντα.

Σύνδεσμοι: Ιστότοπος συνεδρίουΜουσείο Μπενάκη

Το κρυφό σχολειό στην Πεντέλη: Ξεπερασμένο μάθημα κατηχητικού

Με λαχτάρα ανέβηκα πριν λίγες μέρες στην Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου Πεντέλης με την καταπληκτική παλαιά ιστόρηση αλλά και τη θαυμάσια νεότερη εικονογράφηση του Ράλλη Κοψίδη. Είχα χρόνια να προσκυνήσω, θυμάμαι μια συγκλονιστική Μεγάλη Παρασκευή μια περασμένη Άνοιξη, και κυρίως, στην πρόσφατη επίσκεψή μου είχα ζωντανή τη μνήμη του υπογείου χώρου, μιας σχεδόν κατακόμβης που σηματοδοτείται ως κρυφό σχολειό.

Καλώδια που κρέμονται και εικόνες κακότεχνες και άσχετες ασχημίζουν τον υποβλητικό, αρχιτεκτονικά, χώρο.

Η απογοήτευσή μου μετά την είσοδο στον χώρο ήταν μεγάλη με φανερά τα σημάδια της εγκατάλειψης. Δεν ξέρω πότε ακριβώς δόθηκε η μορφή που αντικρίζουμε σήμερα και ονομάζεται «κρυφό σχολειό», αλλά είναι φανερός ο ηθικοπλαστικός χαρακτήρας που αποπνέουν οι αίθουσες, ένα ξεπερασμένο μάθημα κατηχητικού, πληκτικό και ανιαρό. Η επίσκεψη μοιάζει με κάθοδο σε μνήμα όπου δεν έχει πετύχει η μουμιοποίηση…

Η Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου δεν είναι μια περίκλειστη μοναστική κοινότητα που ζει στις παρυφές των Αθηνών. Διάφορα έχουν γραφεί για τα οικονομικά της, όπου κατατάσσεται στις δέκα πλουσιότερες μονές. Πρόκειται για έναν χώρο που συνδέεται άμεσα με την Ιερά Σύνοδο, στο καθολικό έχουν γίνει πολλές πανηγυρικές λειτουργίες και στο παρελθόν έχει αξιοποιηθεί ως τόπος συνάντησης για διαβουλεύσεις πάνω σε  κρίσιμα ζητήματα της ελλαδικής εκκλησίας. Εκεί βρίσκεται και το Διορθόδοξο Κέντρο το οποίο είναι και ο σύνδεσμος μεταξύ της πανεπιστημιακής θεολογίας και της επίσημης (αν μου επιτρέπεται να πω) εκκλησίας.

Η σκηνή αυτή με τις κούκλες είναι και η μόνη που παραπέμπει σε μια σχολική τάξη τότε στα χρόνια της σκλαβιάς. Ωστόσο, σε πρώτο πλάνο είναι το εικονοστάσι με την κουρελιασμένη ποδιά και εμφανή τα σημάδια της σκόνης. Όμως οι Ορθόδοξοι, όσο φτωχοί και να είναι πάντα φροντίζουν, τουλάχιστον, η τιμώμενη εικόνα και το προσκυνητάρι της να λάμπουν από καθαριότητα.

Αλλού απεικονίζονται σε σχέδια οι ιστορίες από τη Βίβλο με μια σειρά από πορτραίτα βιβλικών μορφών σα να θέλουν να γεμίσουν τον χώρο ή απλά να διδάξουν σε μικρά παιδιά παλαιότερης δεκαετίας τις διηγήσεις της Αγίας Γραφής. Δυστυχώς, χωρίς έμπνευση, και κυρίως χωρίς σχέση με το θέμα που θέλει να είναι το κρυφό σχολειό.

Οι εικόνες που εκτίθενται δίνουν την εντύπωση ότι έχουν μεταφερθεί από αλλού, ίσως από κάποια έκθεση ενορίας (;) με θέμα την Αγία Γραφή,

Μεταξύ άλλων μαθαίνουμε για τους κέδρους του Λιβάνου και τον σάκκο του πένθους! Έλεος!

Ο χώρος που λειτουργεί το λεγόμενο κρυφό σχολειό είναι εξαίρετος αρχιτεκτονικά. Ωστόσο, στην παρακμιακή κατάσταση που βρίσκεται σήμερα δεν ανταποκρίνεται σε καμιά ανάγκη των επισκεπτών. Ούτε καν ως επίσκεψη στο πλαίσιο εορτασμού της 25ης Μαρτίου.

Η πρώτη σκέψη και η τελευταία που μου έμεινε αναχωρώντας μελαγχολικά από εκεί ήταν μία: να κλείσει ὠστε να σχεδιαστεί από την αρχή ως πνευματικός χώρος που συζητάει το θέμα της παιδείας την περίοδο της οθωμανικής αυτοκρατορίας, αν όχι γενικότερα στον ελλαδικό χώρο, μπορεί να εστιάσει ειδικότερα στην Αθήνα και τις γύρω περιοχές. Και επιστήμονες υπάρχουν και άλλοι ειδικοί που μπορούν να δουλέψουν συστηματικά αλλά και με φαντασία για την ανάδειξη της εκπαίδευσης των ελληνόφωνων ορθόδοξων και της συμβολής της εκκλησίας. Πέρα από το στερεότυπο του καλόγερου που διδάσκει τα μικρά στο ημίφως, που βλέπουμε μέσα στις αράχνες και τη μυρωδιά από τη μούχλα στα υπόγεια της Ιεράς Μονής.

Από παρόμοιους χώρους που διαχειρίζονται μοναστήρια περιμένουμε μαθήματα πολιτισμού και όχι μαθήματα κακογουστιάς!

«Χειρόγραφο του παλίμψηστου κώδικος Εφραίμ του Σύρου» γράφει η πινακίδα επάνω από την προθήκη. Και, μάλιστα, δίνει τη χρονολογία του: «Είναι των αρχών του ε´ αιώνος». Καλά είναι δυνατόν να φυλάσσεται εκεί ένα τέτοιο χειρόγραφο; Η απάντηση. λογικά, είναι όχι, αφού η θέση του θα ήταν σε μια βιβλιοθήκη. Και τότε γιατί δεν έχει σημειωθεί ότι πρόκειται για ένα αντίγραφο;