Ἐνδύεσθαι

Τί σημαίνει ενδύομαι; Τι μηνύματα μεταφέρει η στολή; Τι ρόλο έχει παίξει το ρούχο στην πολιτική προπαγάνδα; Νά, τρία ερωτήματα που αναδύονται αμέσως στην έκθεση Ενδύεσθαι. Για ένα μουσείο πολιτισμού του ενδύματος που εγκαινιάστηκε στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς.

Ρούχα από παλαιότερες εποχές που φτάνουν έως το 2010 παρουσιάζονται στην έκθεση.

Για τους περισσότερους Έλληνες η φουστανέλλα, τα τσαρούχια και τα φέσια ανήκουν πλέον στα εμβλήματα που έχουν σημαδέψει τον ελληνικό μύθο, όπως ταξιδεύει από τον 19ο αιώνα και φτάνει μέχρι τις μέρες μας. Σημαιάκια, στολές Αμαλίας, πουκάμισα και ζωνάρια, πουτούρια και βρακιά, βλέμματα με αγωνία σε μάτια πανέξυπνα, χεράκια που δείχνουν τη σημαία, έναν δρόμο που πάει πίσω για να μας κάνει να αισθανθούμε ότι ανήκουμε κάπου. Όπως σήμερα το τζην ή το τατουάζ δηλώνουν ομάδες, τάξεις ή απλώς μια μόδα.

Όλες οι σχολικές μας γιορτές με τα τσολιαδάκια και τις καραγκούνες παρά τη γραφικότητά τους μας ένωσαν, ο δάσκαλος μας έμαθε να συλλαβίζουμε τον ύμνο, μας έμαθε να νιώθουμε υπερηφάνεια που ήμασταν ελληνάκια. Σήμερα, 25 Μαρτίου, θυμήθηκα με συγκίνηση εκείνες τις μέρες που ήταν για όλους μας κάτι ξεχωριστό. Για τη δική μας προσωπική ιστορία και ταυτότητα. Μήπως και αυτή δεν είναι εξίσου, αν όχι σημαντικότερη, από κάθε εθνική ιστορία;

Εδώ, στην έκθεση που ξεκίνησε την Τρίτη που μας πέρασε, μυρίζει ύφασμα από την είσοδο, παρουσιάζεται η ιστορία του ελληνικού ενδύματος (για την ακρίβεια ενδύματα που φορέθηκαν στην Ελλάδα) τηρώντας μια χρονολογική σειρά, ενώ ταυτόχρονα υπάρχουν θεματικές ενότητες με κριτήριο την ηλικία, το φύλο, τη χρήση ή τους επώνυμους σχεδιαστές. Έτσι θαυμάζεις την φορεσιά της Επισκοπής από τη Μακεδονία πλάι στη φορεσιά από την Αντινοόπολη, δίπλα σε αφρικανικά χιτώνια ή ινδικά πλουμιστά φορέματα και λίγο πιο πέρα ενδύματα που υπογράφουν καλλιτέχνες όπως Mariano Fortuny, Jeanne Lanvin, Christian Dior, Jean-Paul Gaultier, Issey Miyake κ.ά., αλλά και άλλα με υπογραφές Ελλήνων με διεθνή ακτινοβολία, όπως των Γιάννη Ευαγγελίδη, Jean Dessès, του James Galanos, Γιάννη Τσεκλένη, Σοφίας Κοκοσαλάκη.

Τα ενδύματα προσφέρονται για διαφημιστικές καμπάνιες και προεκλογικές εκστρατείες.

Θεατρικά κοστούμια συνυπάρχουν με αθλητικά ενδύματα και στολές ιππασίας. Παραπέρα νυφικά με στενούς κορσέδες και ειδικά επιθέματα που τόνιζαν τις γυναικείες περιφέρειες. Παλαιά φελόνια από την Κρήτη με κεντήματα αντικρίζουν μαγιώ της μπελ επόκ, ενώ στη γωνία αστράφτουν τα γοβάκια της παλαιάς καλής κοινωνίας. Στο τέλος είναι πολύ απτό αυτό που συνοψίζει η ψυχή της έκθεσης Νανά Παπαντωνίου: «Τα ελληνικά ρούχα δεν είναι μόνο σιγκούνια και τοπικές φορεσιές μιας Ελλάδας που δεν υπάρχει πια. Οι Ελληνίδες φόρεσαν και άλλα ρούχα, ξένων και Ελλήνων δημιουργών».

Η Ιωάννα Παπαντωνίου, η γνωστή σκηνογράφος, είναι η ιδρύτρια του Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος που εδρεύει στο Ναύπλιο. Είναι μια γυναίκα με έμπνευση, γνώση και όραμα για τον λαϊκό πολιτισμό. Η Παπαντωνίου έχει δουλέψει στο Λύκειο Ελληνίδων στην ιματιοθήκη που συγκροτήθηκε από τη δωρεά της βασίλισσας Όλγας και είναι η αυθεντία που διαθέτουμε σήμερα στην ελληνική παραδοσιακή φορεσιά. Είτε με επιτόπιες έρευνες είτε με μελέτη των ίδιων των κομματιών που αποτελούν το ελληνικό ένδυμα, η Παπαντωνίου μετά την Αγγελική Χατζημιχάλη έχει δημιουργήσει στον τόπο μας τον πυρήνα της σοβαρότερης ενασχόλησης με τον κόσμο του ενδύματος.

Η φορεσιά της επισκοπής με τα περίφημα κεντήματα προσφέρεται για σύγκριση με ενδύματα από τον 6ο αιώνα της Αντινοόπολης.

Στο πλαίσιο της έκθεσης θα πραγματοποιηθεί 9‐11 Απριλίου 2010, στο Μουσείο Μπενάκη, Κτήριο Οδού Πειραιώς, παγκόσμιο συνέδριο με τίτλο «Ενδύεσθαι». Ιστορικές, κοινωνιολογικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις. Το πλουσιότατο πρόγραμμα, μοναδικό για τα ελληνικά δεδομένα, δείχνει με σαφή τρόπο τις πλέον σύγχρονες προσεγγίσεις στο ένδυμα ως αντικείμενο πολιτισμού και τέχνης από την πλευρά της ανθρωπολογίας, την ιστορία και αρχαιολογία της μόδας,  τον προσδιορισμό του φύλου, αλλά και την ιδεολογία που φέρει η φορεσιά κλπ.

Αντιγράφω σχετικά για το σκεπτικό της συνάντησης:

Στόχος του Συνεδρίου είναι η διερεύνηση των πολλών και διαφορετικών εκφάνσεων της ενδυμασίας τόσο από άποψη ιστορική και καλλιτεχνική όσο και ψυχολογική και κοινωνική.
Ως επιμέρους θεματικές του συνεδρίου έχουν ορισθεί οι ακόλουθες:
1. Ιστορία του ενδύματος
Ειδικές αναφορές στην ιστορία του ενδύματος, πηγές της ενδυματολογικής έρευνας.
2. Κοινωνιολογία του ενδύματος
Μόδα και ιδεολογία, ένδυμα και σημειολογία, ενδυματολογία και ταυτότητα, το ένδυμα ως διακριτικό στοιχείο ηλικίας, καταγωγής / προέλευσης, κοινωνικής τάξης, θρησκείας, σωματογραφία και σωματική μόδα (body art), κ.λπ.
3. Αναθεωρήσεις και νέες προσεγγίσεις
Θεωρητικές και εννοιολογικές τοποθετήσεις ως προς την ενδυματολογία, μεθοδολογικές προσεγγίσεις, διδακτική της ενδυματολογίας.

Η Παπαντωνίου με κάνει να νοιώθω περηφάνεια για τον τόπο μου. Σπούδασε στο Λονδίνο το ένδυμα, ερεύνησε το ρούχο όχι απλά ως αισθητικό επίτευγμα αλλά και ως τεχνική κατασκευή, και από πολύ νωρίς διαπίστωσε ότι στην Ελλάδα έλειπε ένας χώρος που να μελετάει ειδικά την ιστορία της φορεσιάς μέσα στον πολιτισμό που τη δημιουργεί και τη λανσάρει.

Η έκθεση αυτή τεκμηριώνει με έναν τρόπο που δεν χωρά αμφιβολία ότι το περιεχόμενο για ένα μουσείο πολιτισμού του ενδύματος υπάρχει. Όπως υπάρχουν και οι άνθρωποι που θα το σχεδιάσουν. Σειρά έχει να βρεθεί το κτήριο που θα το στεγάσει.

Τα εσώρουχα που μέχρι πρόσφατα ήταν σε χρήση στον τόπο μας είναι πανομοιότυπα με εκείνα που εμφανίζονται σε βυζαντινές και μεταβυζαντινές απεικονίσεις, όπως εδώ στο μαρτύριο των αγίων τεσσαράκοντα.

Σύνδεσμοι: Ιστότοπος συνεδρίουΜουσείο Μπενάκη

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s