Monthly Archives: May 2010

Ο σουλτάνος που αγάπησε τον πατριάρχη

Η κυρία Αρβελέρ συνηθίζει να δηλώνει ότι τέτοια μέρα, 29 Μαΐου, οι φοιτητές της στο Παρίσι της έστελναν συλλυπητήρια τηλεγραφήματα. Την έχω ακούσει δύο φορές να το λέει, η μία τελευταία προχτἐς στους Οικονομέα-Καμπουράκη. Εύλογα, η κυρία Αρβελέρ, θα μπορούσε να αναρωτηθεί: τι γίνεται εδώ στην Ελλάδα; Σήμερα, εδώ, πολλοί περιμένουν να ακουστούν ονόματα πολιτικών και δημοσιογράφων που έλαβαν προσωπικές χορηγίες, άλλοι έζησαν ένα ξένοιαστο Σάββατο στη θάλασσα, τα μικρά και οι γιουροφάν συλλαβίζουν το Όπα, με μάτια και αυτιά στραμμένα στον μουσικό διαγωνισμό.

Ένας περαστικός ανώνυμος από εδώ μου απηύθυνε έναν χαιρετισμό από το Λονδίνο και θυμήθηκε ότι σήμερα είναι η επέτειος της άλωσης της Πόλης. Σκεφτόμουν κι εγώ τη μέρα με ανάμικτα συναισθήματα. Αισθάνομαι ότι πρέπει να παίρνουμε τα πράγματα από την αρχή, για να δούμε εάν μας λένε κάτι σήμερα. Πέρα από ιδεολογήματα, πατριδοκαπηλείες και φανατισμούς. Και έτσι, σταθμεύω σε ἐνα γεγονός εξαιρετικής σημασίας.

Αποφάσισα αντί για θρήνους, μοιρολόγια και άλλα πένθιμα να διαβάσω τι έγινε λίγο μετά το πέρασμα από τη βυζαντινή εξουσία στην οθωμανική κυριαρχία, από τον αυτοκράτορα στον σουλτάνο. Δεν θέλω να κάνω ερμηνείες αφού μία εξαιρετική πηγή για την εποχή, η Ιστορία Πολιτική Κωνσταντινουπόλεως, είναι τόσο ξεκάθαρη στην πληροφόρηση, και μας δίνει από πρώτο χέρι την εκτίμηση που είχε ο πρώτος σουλτάνος στον πρώτο πατριάρχη του μεταβυζαντινού Ελληνισμού, τον Γεώργιο Κουρτέση, που είναι γνωστός ως Γεννάδιος Β´ Σχολάριος (1403-1472). Toν καιρό της άλωσης, όπως θα πει και ο Ράνσιμαν, ο Γεννάδιος ήταν πασίγνωστος και αξιοσέβαστος για την ακλόνητη ακεραιότητα και εντιμότητά του.

Να θυμίσω πως το καθεστώς που καθιερώνεται την επαύριο της άλωσης από τον Μωάμεθ Β´ ίσχυε μέχρι τον 19ο αιώνα.

Είμαστε στην κρίσιμη στιγμή που η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει χωριστεί από το κράτος, και μοιάζει ορφανή, αφού ήταν υποτελής στον τουρκικό ζυγό.

Καὶ ὡσὰν τὸν ἔκαμαν πατριάρχην, τὸν ἐπῆραν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ κληρικοὶ καὶ οἱ πρῶτοι τοῦ λαοῦ, καὶ ὑπῆγε, καὶ ἐπροσκύνησε τὸν αὐτὸν σουλτάνον. Καὶ ἐκεῖ ἠρώτησε τοὺς κληρικοὺς ὅτι τί συνήθειαν εἶχαν οἱ βασιλεῖς τῶν Ρωμαίων, ὄταν ἔκαμναν πατριάρχην, Καὶ τοῦτοι τῷ ἀπεκρίθησαν καὶ εἶπαν ὅτι, ὅταν ἤθελε γένει πατριάρχης, τοῦ ἐχάριζε καπάσιον ἐνδυμιὸν μὲ τὸν καμουχᾶν, καὶ μανδῆ μὲ τοὺς ποταμούς, καὶ ἄλογον ἄσπρον, καὶ ἐκαβαλίκευεν αὐτό, καὶ ὑπήγενε γύρωθεν τῆς πόλεως, καὶ εὐλόγει αὐτήν, καὶ ἔδιδέ του ὁ βασιλεὺς μὲ τὸ χέρι του τὸ δικανίκι. Καὶ ἔτζη ἔλαβεν ὁ σουλτάνος μὲ τὸ χέρι του τὸ δικανίκι, καὶ τὸ ἔδωκεν εἰς τὸ χέρι τοῦ πατριάρχου. Καὶ ὥρισε, καὶ ἔγιναν ὅλα ἐκεῖνα ὁποὺ εἴπαμε, τὰ ὁποῖα εἶχαν οἱ πατριάρχαι εὐεργεσίαν ἀπὸ τοὺς βασιλεῖς. Ἠγάπησε δὲ πολλὰ τὸν πατριάρχην ὁ σουλτάνος, ἔσοντας νὰ μάθῃ ὅτι ἦτον σοφώτατος καὶ εὐλαβὴς ἄνδρας. (MPG 160, 315–316)

Ο σουλτάνος είναι μόλις 22 ετών, αφού το 1451 που ενθρονίστηκε ήταν 19. Θα έμοιαζε σαν να είναι γιος του Γεννάδιου που τότε έκλεινε τα 51. Ο νέος πατριάρχης παίρνει τον δρόμο για τον ετοιμόροπο ναό των Αγίων Αποστόλων. Αργότερα θα εγκατασταθεί στην Παμμακάριστο. Η Αγία Σοφία είχε ήδη μετατραπεί σε μουσουλμανικό τέμενος.

Η διήγηση περιλαμβάνει ακόμη μία συνάντηση. Ο σουλτάνος «ὑπῆγε σωματικῶς εἰς τὸ πατριαρχεῖον, εἰς τὸν ναὸν τῆς Παμμακαρίστου, καὶ ἐμβῆκε μέσα εἰς τὸ παρεκκλήσιον  καὶ ὡμίλησε καὶ διελέγχθη μετ᾽ αὐτοῦ τοῦ πατριάρχου, κυροῦ Γενναδίου.»

Η συνάντηση του Μωάμεθ Β´ και του πατριάρχη Γεννάδιου Β´. Ψηφιδωτό, 18ος αιώνα. Κωνσταντινούπολη, Πατριαρχικός οίκος.

Ο σουλτάνος ζήτησε να μάθει ποια ήταν ακριβώς η πίστη των Χριστιανών. Στη συνέχεια ο Γεννάδιος σε 20 σημεῖα παραδίδει μία Ἔκθεση πίστεως, η οποία μεταφράστηκε στην «τουρκοαραβόγλωσσα» και ποὺ καταλήγει ὅτι στη διάρκεια του χρόνου δὲν κατίσχυσαν οι αντίθετοι πολύθεοι αλλά «ἐνίκησεν ἡ πίστις, καὶ διαμένει μέχρι τοῦ νῦν».

Ὁ δὲ σουλτάνος ἀκούσας ταῦτα τοῦ πατριάρχου, ἅπερ ἐγγράφως τοῦ ἔδωκε, ἐθαύμασε μεγάλως εἰς τὴν θεολογίαν καὶ σοφίαν αὐτοῦ, καὶ ἐπληροφορήθη τὴν πᾶσαν ἀλήθειαν περὶ τῆς πίστεως τῶν Χριστιανῶν, ὅτι ἔναι ἀληθινή, καὶ τὰ μυστήρια τῆς πίστεως αὐτῶν ἀληθινὰ καὶ θαυματουργά, καὶ κανένα δόλος δὲν ἔναι εἰς αὐτά, ἀμὴ καθαρὰ καὶ λαμπρότερα ὑπὲρ τὰ χρυσάφη. Ἀγάπησε δὲ πολλὰ τὸ γένος τῶν Χριστιανῶν, καὶ ἔβλεπε καλῶς. Καὶ ὁρισμὸν ἔδωκε, καὶ ἔκαμε καὶ μεγάλας φοβέρας εἰς ἐκείνους ὁποὺ νὰ πηράζουν ἢ διαβάλλουν τινὰ τῶν Χριστιανῶν, νὰ παιδεύονται βαρέως. Καὶ οὐχὶ μόνον ὁ σουλτάνος ἀγάπα τοὺς Χριστιανούς, ἀμὴ καὶ ὅλοι οἰ μουσουλμάνοι ἕνεκεν τοῦ ὁρισμοῦ τοῦ ἀφεντός. Εἶχε δὲ ὁ σουλτάνος μεγάλην χαρὰν καὶ εὐφροσύνην, ἔσοντας νὰ γένῃ τοιούτου γένους αὐθέντης καὶ βασιλέας.  (MPG 160, 317)

Μέσα από την ιστορία αυτή ο σουλτάνος καθορίζει την πολιτική του ταυτότητα: εμφανίζεται ως διάδοχος των βυζαντινών αυτοκρατόρων και με τον σεβασμό που δείχνει προς τον πρώτο πατριάρχη μετά την άλωση, ουσιαστικά αναγνωρίζει ως σώμα την κοινότητα των Ορθοδόξων Χριστιανών. Αυτή η κοινότητα θα εκπροσωπείται νομικά ενώπιον της οθωμανικής εξουσίας με τον Πατριάρχη και θα μπορεί να λατρεύει ελεύθερα τον Θεό στους ναούς που δεν είχαν γίνει τζαμιά. Ο Πατριάρχης στους αιώνες που θα ακολουθήσουν θα είναι και εκκλησιαστικός και πολιτικός ηγέτης.

Τα πράγματα, παρά τα προνόμια που δόθηκαν στον πατριάρχη, ήταν εξαιρετικά δύσκολα για τη ζωή των Ορθοδόξων. Ωστόσο, άντεξαν, μέσα από δοκιμασίες, μαρτύρια, εξισλαμισμούς. Οι υποτελείς κράτησαν τη γλώσσα τους, την εκκλησιαστική τους ταυτότητα, μία συνείδηση που πολύ γρήγορα και πριν από τον διαφωτισμό του 18ου αιώνα, τους έδινε ένα νόημα που τους έδενε με τον αρχαίο κόσμο, ενώ δεν παύει να εκφράζεται το παράπονο για το μοιραίο των Ελλήνων, και για τη «σκληροκαρδία της τύχης» που το γένος είναι πλέον στερημένο και γυμνό από παιδεία.

Τι απέγινε άραγε ο Γεννάδιος, ο πρώην υπέρμαχος της ένωσης των Εκκλησιών (είχε συνοδεύσει τον Ιωάννη 8ο Παλαιολόγο στη σύνοδος Φερράρας-Φλωρεντίας, 1438), ο μετέπειτα ανθενωτικός και επίσημος συνομιλητής του σουλτάνου;

Σύμφωνα με την Ιστορία Πολιτική ο Γεννάδιος παρέμεινε στον θρόνο για 5 χρόνια. Αλλά η ζωή δεν ήταν ανέφελη «από τα πολλά και μεγάλα σκάνδαλα». Αποφάσισε να φύγει, παρά τις παρακλήσεις κλήρου και λαού. Έγραψε την παραίτησή του, μάζεψε τα πραγματάκια του και βρήκε καταφύγιο στο μοναστήρι του θείου Προδρόμου εις τας Σέρρας. Εκεί έζησε σε ησυχία, διάβασμα, γράψιμο και προσευχή. Θα έκανε διαλείμματα για να φροντίσει το κηπάκι του και να ταΐσει τα γατιά του.  Εκεί εκοιμήθη ειρηνικώς. Ο Θεός να τον ξεκουράζει.

Η αρχαία Ερέτρια στην Αθήνα

Με πολύ ενδιαφέρον επισκέφθηκα την ολοκαίνουργια έκθεση Ερέτρια: Ματιές στην αρχαία πόλη, που παρουσιάζεται στο Εθνικό και Αρχαιολογικό Μουσείο (έως 26 Αυγούστου), στο ιστορικό κτήριο της οδού Πατησίων. Η ιδέα της έκθεσης είναι η ανασύνθεση της καθημερινότητας μιας πολύ σημαντικής πόλης-κράτους που η ιστορία της αρχίζει την τρίτη χιλιετία π.Χ., και στην οποία έχουν βρεθεί από τα παλαιότερα τεκμήρια της ελληνικής γραφής.

Η αρχαία πόλη της Ερέτριας ανακαλύφθηκε λίγα χρόνια πριν την άλωση της Πόλης, το 1436. Η πρώτη συστηματική ανασκαφή έγινε από τον Χρήστο Τσούντα τον 19ο αιώνα για λογαριασμό της Αρχαιολογικής Εταιρείας, ενώ ο χώρος έχει ανασκαφεί και από την Αμερικάνικη σχολή.

Η έκθεση είναι μια σύμπραξη του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και της ΙΑ´ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, η οποία εποπτεύει τον αρχαιολογικό χώρο, ενώ η Ελβετική Αρχαιολογική Σχολή που ανασκάπτει την πόλη, επιδότησε την όλη οργάνωση. Εκτός από το Αρχαιολογικό Μουσείο, τα εκθέματα προέρχονται από τα Μουσεία Μπενάκη, Ερέτριας, της Χαλκίδας, της Ολυμπίας, της Σάμου, το Νομισματικό και το Μουσείο του Καπιτωλίου.

Η έκθεση ανοίγει με ένα πολύ πλούσιο χρονολόγιο για να περάσει αμέσως στην ιστορικὴ διαδρομὴ της πόλης, σταθμεύοντας στα γεωμετρικά χρόνια, εποχή που επικοινωνεί η Ερέτρια με την Ανατολή, αναπτύσσει εμπορικές σχέσεις και γίνεται γνωστό το ελληνικό αλφάβητο, στο δεύτερο μισό του 8ου αιώνα, με τις εγχάρακτες επιγραφές που βρέθηκαν στον ναό του Απόλλωνος, αλλά και σε μια αποικία των Ερετριέων στην Ιταλία, στις Πιθηκούσσες.

Στη συνέχεια η αφήγηση περνάει στη Δημόσια και στην Ιδιωτική Ζωή, με στάσεις στην Αγορά της πόλης, το κέντρο δηλαδή της εμπορικής και πολιτικής ζωής, που ορίζεται από μία πλατεία με κτήρια και στοά. Επισημαίνω ότι στην Ερέτρια έχει βρεθεί ένα εργαστήριο πορφύρας, που ήταν η χρωστική ουσία για το βάψιμο των πλέον ακριβών και πολυτελών υφασμάτων στην αρχαιότητα και στο Βυζάντιο.

Ξεχωριστές είναι οι ενότητες για το φύλο. Εδώ μαθαίνουμε πως οι νεαροί Ερετριείς, που τους ονόμαζαν εφήβους, στα 18 τους χρόνια υπηρετούσαν την πόλη τους για δύο χρόνια, και εκπαίδευονταν στην τέχνη του πολέμου. Έτσι αποκτούσαν πολιτικά δικαιώματα αφού εντάσσονταν πλέον στον πληθυσμό της πόλης.

Η στήλη με το ψήφισμα του Δήμου είναι αφιερωμένη στον Ιάσονα, σε ένα πρόσωπο που συνέβαλε στη ζωή της πόλης. Διαβάζω: «τὴν πᾶσαν φιλοτιμίαν ποιούμενος χάριν τῆς τῶν πολλῶν εὐνοίας». Το κείμενο της στήλης, νομίζω πως άξιζε να μεταφραστεί και στα αγγλικά για να πάρουν μια ιδέα οι ξένοι επισκέπτες τι σημαίνει αναγνώριση της προσσφοράς στη ζωή της κοινότητας.

Χώρος συνάντησης των ανδρών ήταν το Γυμνάσιο, όπου πέρα από άθληση πρόσφερε και παιδεία στη ρητορική και τη φιλοσοφία.

Στην Ερέτρια υπήρχε η συνήθεια να χαράσσουν σε στήλες τα ονόματα των πολιτών, με αποτέλεσμα να σώζονται γύρω στα 2.400 ονόματα ανδρών σε αυτούς τους μοναδικούς καταλόγους απογραφής.

Στον κόσμο της γυναίκας παρουσιάζεται η ζωή των γυναικών στο σπίτι, ὅταν γνέθουν ή υφαίνουν, αλλά και σε στιγμές που συνδέονται με την τελετή του γάμου, όπως αποτυπώνεται σε αγγεία και γαμικούς λέβητες. Εξαιρετικά είναι τα χρυσά κοσμήματα με ερωτιδείς και άλλα κοσμήματα από πολύτιμα μέταλλα.

Ο πολιούχος της πόλης ήταν ο Απόλλων που έφερε την επωνυμία Δαφνηφόρος. Ο ναός του είναι κοντά στην αγορά της πόλης και ξεκίνησε να κτίζεται τον 8ο αιώνα, ενώ ίσως καταστράφηκε από τους Πέρσες το 490 και στη συνέχεια κατά τη ρωμαϊκή περίοδο ενδεχομένως ολοκληρώθηκε η καταστροφή και να μεταφέρθηκαν γλυπτά στην πόλη. Κάποια ίχνη μαρτυρούν την πιθανή χρήση του χώρου ως χριστιανικού ναού. Από το δυτικό αέτωμα έχουν σωθεί γλυπτά με ξεχωριστό το σύμπλεγμα Θησέα και Αντιόπης.

Εκεί κοντά υπάρχει ο Βόρειος Χώρος Θυσιών και σε αποθέτη βρέθηκαν πολλά αναθήματα του 8ου και 7ου αιώνα που συνδέουν τον βωμὀ με τη λατρεία της Αρτέμιδος.

Στη λατρευτική ζωή της πόλης ανήκουν και τα Θεσμοφόρια, γυναικεία γιορτή της φύσης και της γονιμότητας προς τιμή της Δήμητρας, που τελούντο το Φθινόπωρο σε τρεις μέρες. Κατά την Άνοδο, οι γυναίκες έφερναν στην επιφάνεια ομοιώματα φαλλών και φιδιών που είχαν κρύψει στη γη. Στη Νηστεία τιμούσαν την Περσεφόνη και στην Καλλιγένεια η μέρα ήταν αφιερωμένη στην Δήμητρα και στην καλλιτεκνία (γέννηση όμορφων παιδιών).

Ακόμη, έχει βρεθεί το Σεβαστείο, χώρος λατρείας των ρωμαίων αυτοκρατόρων, καθώς και ιερός της Ίσιδας, που μας πηγαίνει στην ύστερη αρχαιότητα και σε θρησκείες που μπορούσαν να αναμιχθούν μεταξύ τους προσφέροντας μία ποικιλία σε ένα συγκρητιστικό πλαίσιο.

Στην ενότητα για τις ταφές παρουσιάζεται το νεκροταφείο της Ερέτριας και οι δύο τρόποι φροντίδας για τον νεκρό είτε με καύση (άντρες υψηλών κοινωνικών τάξεων) ή ταφή στη γη. Τα παιδάκια τα τοποθετούσαν σε μεγάλα αγγεία (εγχυτρισμός). Στη χριστιανική Ερέτρια οι τάφοι που έχουν βρεθεί είναι κοντά στο Ιερό του Απόλλωνα, καθώς και στην παλαιοχριστιανική της Αγίας Παρασκευής.

Από την ευφάνταση αναπαράσταση «ζωντανών» σκηνών του γλυπτού διακόσμου του ναού του Απόλλωνος.

Στην έκθεση ιδιαίτερη θέση έχει το πλούσιο εποπτικό υλικό (σχεδιασμός: Τάσος Μπέλλας) το οποίο με την έξυπνη χρήση της τεχνολογίας είναι εργαλείο στην κατανόηση της ιστορίας και του γεωγραφικού πλαισίου (ζωντανοί χάρτες με τις περιοχές που συνδέονται με την πόλη σε προβολές μεγάλων διαστάσεων), όσο και στην ανασύσταση του ιερού του Απόλλωνα. Στέκομαι στο τελευταίο γιατί η ευφυής σκηνοθεσία με την αποδόμηση των γλυπτών του αετώματος, τη μεμονωμένη προβολή και την τελική τους διάρθρωση στον ναό, προσφέρει ένα εξαιρετικό παράδειγμα εκπαιδευτικής προσέγγισης με χιούμορ και γοητεία που ανεβάζει τα στάνταρντς στη μουσειολογία και στην παρουσίαση εκθεμάτων. Εύγε στους δημιουργούς που είχαν την ιδέα και την υλοποίησαν σε έναν χώρο που δεν μας έχει συνηθίσει με παρόμοιες εκπλήξεις.

Σε γενικές γραμμές η έκθεση επιτέλεσε τον σκοπό της. Η εικόνα της αρχαίας πόλης είναι σαφής, επαρκής, με πλούσια τεκμηρίωση από τα ευρήματα και συχνά ευφάνταστη παρουσίαση. Η έκθεση δείχνει τη γόνιμη συνεργασία των Ελβετών και των Ελλήνων και είμαι βέβαιος ότι θα έχει επιτυχία όταν μεταφερθεί στην Ελβετία από τον Σεπτέμβριο του 2010 έως τον Ιανουάριο του 2011.

Μετά την έκθεση επισκέπτομαι στο διαδίκτυο την έκθεση. Δυστυχώς η πληροφόρηση είναι ελαχιστότατη. Πατάω το κουμπί για την αγγλική έκδοση. Φορτώνει η σελίδα και η απογοήτευση γράφεται με τις λέξεις

The description is not available.

Ψέματα. Υπάρχει ακόμη και η εξής φράση:

(From 26 of April until 25 of August 2010)

Δυστυχώς στο Αρχαιολογικό Μουσείο δεν υπήρχε πληροφοριακό υλικό που να συνοδεύσει την έκθεση και να το πάρεις μαζί σου. Ούτε δύο αράδες. Τίποτα! Και σε καμιά γλώσσα. Έμενες με τις εικόνες που είδες, και όσοι είχαν μηχανές (ελάχιστοι) με τις φωτογραφίες που τράβηξαν. Η τιμή του καταλόγου είναι στα 50 ευρώ και θα τον αγοράσει μάλλον ο ειδικός.

Όταν επισκέπτεσαι την αγγλική ιστοσελίδα του Αρχαιολογικού Μουσείου για την έκθεση για την Ερέτρια, βλέπεις ότι είναι ανύπαρκτο το γεγονός και σκέφτεσαι πως, προφανώς, η οργάνωση δεν απευθύνεται σε ξένους επισκέπτες.

Πόσο θα κόστιζε η παραγωγή ενός μικρού εντύπου κατατοπιστικού για την αρχαία Ερέτρια; Άραγε και στην Ελβετία δεν θα υπάρχει ούτε ένα δίπτυχο που να δίνει το στίγμα της έκθεσης; Μιλάμε για προώθηση του πολιτισμού ή και για τουρισμό και δεν υπήρχε κάτι που να υπομνήσει ότι αυτός ο τόπος είναι ακόμη και σήμερα επισκέψιμος. Η επιθυμία που γεννήθηκε σε μένα να πάω συγκεκριμένα στην Ερέτρια, να την περπατήσω, εκεί που ήταν ο Ιάσονας και εκεί που ετελούντο τα Θεσμοφόρια, είμαι βέβαιος ότι γεννήθηκε και σε άλλους επισκέπτες. Έλληνες και ξένους. Κρίμα, που μια τόσο ωραία έκθεση δεν αφήνει ένα έντυπο αποτύπωμα με μία προβολή της αρχαίας πόλης με ώρες επισκέψεως, συγκοινωνίες κλπ.

Και μετά λέμε να βοηθήσουμε τον τόπο μας θάβοντας μια προσπάθεια που έχει όλες τις προϋποθέσεις να γίνει ένας μαγνήτης επισκεπτών.

Σύνδεσμοι

Αρχαία πόλη της Ερέτριας.

Έκθεση: Ερέτρια. Ματιές σε μια αρχαία πόλη.

Ταυτότητα

Γενικός συντονισμός: Νικόλαος Καλτσάς

Ιδέα Σύλληψη: Chantal Martin Pruvot, Karl Reber, Thuerry Theurillat, Pierre Ducrey

Γενική επιμέλεια: Νικόλαος Καλτσάς, Μιμίκα Γιαννοπούλου, Sylvian Fachard, Αθανασία Ψάλτη

Άηχη έκρηξη

Όλον τον χειμώνα φόρτωνε, μπουμπούκιαζε, από τη βάση ώς την κορυφή, ασταμάτητα. Και  ήρθε η ώρα της έκρηξης. Λίγο η ζέστη, λίγο το καλοκαιράκι που εισβάλλει στην Άνοιξη και νά, η γαρδένια ιασμοειδής (Gardenia jasminoides) στην πόλη, στη βεράντα, δίπλα στο υπνοδωμάτιο, η πάντοτε πράσινη δίνει τα μυρωδάτα δώρα. Η υφή του άνθους είναι βελούδινη, το λευκό των φὐλλων δόξα στην αρχέγονη αγνότητα.

Η γαρδένια στη βεράντα έχει περιορισμένες απαιτήσεις και με την κατάλληλη φροντίδα προσφέρει απλόχερα τα δώρα της.

Παλιά, η γαρδένια ήταν ένα φυτό που το θεωρούσαν δύσκολο. Tο φύτευαν μέσα σε τενεκέδες που έπαιρναν από τους μπακάληδες, από δοχεία φέτας ή λαδιού. Eκεί έρριχναν καφέ, καρφιά, σκουριά, αντικείμενα που μπορούσαν να δώσουν σίδηρο, όπως έλεγαν στο φυτό. Όταν έβλεπα μεγάλα φυτά γαρδένιας ήταν αξιοθαύμαστα. Tα έβλεπα σπάνια γιατί λίγοι ήταν οι πείσμονες ή λίγοι είχαν τα χρήματα να αναζητήσουν τα κατάλληλα ενισχυτικά σε λίπανση ή τα δέοντα για αντιμετώπιση ασθενειών. Θυμάμαι και τα μωρά της γαρδένιας που ήταν κλαδάκια σε γλαστράκια με ένα ποτήρι από πάνω ώστε να δημιουργηθούν οι συνθήκες για να ριζοβολήσει το μικρό.

Από την εμπειρία μου η γαρδένια δεν αγαπάει τα στάσιμα νερά σε πιατάκια ή σε δοχεία που βάζουμε τη γλάστρα. Θέλει νερό το οποίο αφού ποτίσει το χώμα να μπορεί να φεύγει και να στραγγίζει το χώμα, ή αν το παρακολουθούμε συνέχεια να του δίνουμε τόσο νερό όσο είναι αναγκαίο, χωρίς να πλημμυρίζει.

Η υφή του άνθους της γαρδένιας είναι βελούδινη. Το άρωμα μεθάει τις αισθήσεις και είναι από τα πλέον αγαπημένα στο θυμίαμα. Άνθη σε διάφορα μεγέθη τυλιγμένα σε ασημόχαρτο πουλιούνται όταν πέφτει το φως από καφέ έως μπουζουκομάγαζα.

Η γαρδένια θέλει φως, όχι απευθείας το καλοκαίρι, αν και εδώ που την έχω τώρα έχει απευθείας ηλιακό φως κάποιες ώρες. Ωστόσο, μόλις πιάσουν οι μεγάλες ζέστες μία τέντα θα προστατέψει το φυτό από το φως που καίει και προκαλεί εγκαύματα. Κάτι που αρέσει στο φυτό είναι και το πλύσιμο των φύλλων με τεχνητή βροχή ώστε να καθαρίζουν οι πόροι και να αναδεικνύεται η γυαλάδα των φύλλων.

Αυτό που έχει μεγάλη ανάγκη η γαρδένια είναι η λίπανση με το κατάλληλο λίπασμα για το συγκεκριμένο φυτό και σίδηρο, ὠστε να προλάβουμε το κιτρίνισμα των φύλλων. Ταϊστε το φυτό κάθε 3 με 4 βδομάδες με λίπασμα που αγαπάνε τα ροδόδεντρα και οι αζαλέες.

Προληπτικά μπορεί να ψεκασθεί το φυτό για τα διάφορα έντομα και παράσιτα που μαγνητίζει ώστε να συνεχίζει να ζει χωρίς διαφοροποιήσεις σε φύλλα και άνθη.

Υιοθετήστε μια μικρή γαρδένια και δοκιμάστε την ακόμη και ως φυτό εσωτερικού χώρου, κοντά σε παράθυρο που να μπαίνει φως. Θα την αγαπήσετε και θα σας αγαπήσει.

Είναι η Δύση που χρωστάει στην Ελλάδα

Φράση του μεγάλου Γάλλου σκηνοθέτη Γκοντάρ, καλλιτέχνη που έχει σφραγίσει τον εικοστό αιώνα, με αφορμή το Φεστιβάλ Καννών και την παρουσία του εκεί. Ο Γκοντάρ επαναλαμβάνει όσα είναι κοινός τόπος στον πνευματικό κόσμο για τις οφειλές της νεώτερης Ευρώπης στον αρχαιοελληνικό πολιτισμό, συσχετίζοντας το χρέος αυτό με τη σημερινή δύσκολη πραγματικότητα. Έτσι ακόμα ένας Γάλλος μετά τον Κον Μπεντίτ έρχεται να προστεθεί σε μια συμμαχία που φαίνεται να συγκροτείται για την υπεράσπιστη της τιμής της Ελλάδας μας εκφράζοντας μια βαθειά ευγνωμοσύνη. Αντιγράφω από το www.in.gr:

Απουσία του Ζαν-Λικ Γκοντάρ προβλήθηκε η νέα του ταινία στο 63ο Φεστιβάλ των Καννών. Ο ίδιος δήλωσε ότι δεν θα πάει, τονίζοντας ότι «προβλήματα όπως το ελληνικό δεν μου επιτρέπουν να είμαι μαζί σας στις Κάννες». Μερικές μέρες νωρίτερα είχε εκφραστεί υπέρ της Ελλάδας, λέγοντας ότι «όλος ο κόσμος χρωστάει χρήματα σήμερα στην Ελλάδα».

Η ταινία του Γκοντάρ Film Socialisme προβλήθηκε τη Δευτέρα στο πλαίσιο του τμήματος «Ένα κάποιο βλέμμα».

Ο ίδιος αρνήθηκε τελευταία στιγμή να έρθει στις Κάννες, στέλνοντας ένα σημείωμα στον διευθυντή του φεστιβάλ, Τιερί Φρεμό, λέγοντας πως «ύστερα από προβλήματα όπως το ελληνικό δεν μπορούσα να είμαι μαζί σας στις Κάννες».

Παράλληλα, μιλώντας σε συνέντευξη με Γάλλο δημοσιογράφο, που δημοσιεύτηκε σε περιοδικό, ο Γκοντάρ αναφέρει τα ακόλουθα σχετικά με την ταινία του και τις απόψεις του για την Ελλάδα:

«Θα έπρεπε να ευχαριστήσουμε την Ελλάδα. Είναι η Δύση που χρωστάει στην Ελλάδα. Η φιλοσοφία, η δημοκρατία, η τραγωδία… Πάντα ξεχνάμε τη σχέση ανάμεσα στην τραγωδία και τη δημοκρατία. Χωρίς Σοφοκλή δεν θα υπήρχε Περικλής. Χωρίς τον Περικλή δεν θα υπήρχε Σοφοκλής.

» Ο τεχνολογικός κόσμος στον οποίο ζούμε τα χρωστά όλα στην Ελλάδα. Ποιος ανακάλυψε τη λογική; Ο Αριστοτέλης… Όλος ο κόσμος χρωστάει χρήματα σήμερα στον Ελλάδα. Θα μπορούσε να ζητήσει από το σημερινό κόσμο μας χιλιάδες εκατομμύρια για τα δικαιώματα του συγγραφέα και θα ήταν λογικό να της τα δώσουμε. Πάραυτα».

«Κατηγορούν τους Έλληνες ότι είναι και ψεύτες… Αυτό μου θυμίζει ένα παλιό συλλογισμό που είχα μάθει στο σχολείο. Ο Επαμεινώνδας είναι ψεύτης ή όλοι οι Έλληνες είναι ψεύτες, άρα ο Επαμεινώνδας είναι Έλληνας. Δεν έχουμε προχωρήσει καθόλου» είπε.

Όσον αφορά την ταινία του, αυτή βρίσκει την ευκαιρία να μιλήσει για το σύγχρονο κόσμο μας και τα πολιτικά, οικονομικά και ηθικά του προβλήματα με αφορμή μια κρουαζιέρα στη Μεσόγειο, με διάφορους σταθμούς από Νάπολη και Ελλάδα μέχρι Αίγυπτο.

Για τη συνέχεια του κειμένου κάντε κλικ εδώ: Δεν ταξίδεψε στις Κάννες ο Ζαν-Λικ Γκοντάρ, εκφράζοντας αλληλεγγύη προς την Ελλάδα.