Από την πλατεία λαού στον περιστεριώνα της πλατείας Κοτζιά

Περνάς από το πλάι, από την οδό Αιόλου, προσέχεις λίγο τα αρχαία, τις ανοιχτές λεηλατημένες σαρκοφάγους, εδώ υπήρχαν 670 τάφοι «πλούσια κτερισμένοι» και τότε συνειδητοποιείς ότι εδώ, ο χώρος υπήρξε κάποτε τόπος ανθρώπων. Έστω και νεκρών. Γιατί όταν περνάς σήμερα από εδώ η πλατεία Κοτζιά είναι μια πλατεία με μηδενική ανθρώπινη παρουσία.

Πλατεία χωρίς μνήμη

Όταν διασχίζεις την πλατεία Κοτζιά το μόνο που δεν σκέπτεσαι είναι να διακόψεις την πορεία σου και να πάρεις μια ανάσα. Ακόμη και να δεις από απόσταση το θαυμάσιο αυστηρό νεοκλασικό κτίσμα του Δημαρχείου, της οδού Αθηνάς αρ. 61-63, που σχεδιάστηκε από τον αρχιτέκτονα Παναγιώτη Κάλκο (ολοκληρώθηκε το 1874) ή το εξαιρετικό κτήριο Μελά στη γωνία Αιόλου και Κρατίνου. Κανείς περαστικός δεν μπορεί να φανταστεί ότι εκεί έστεκε περήφανο το καύχημα της πόλης, το Δημοτικό Θέατρο, που σχεδίασε ο Ερνέστος Τσίλερ, και κατεδαφίστηκε στη διάρκεια της μεταξικής δικτατορίας από τον τότε δήμαρχο Κοτζιά. Το κτήριο είχε διασώσει σαν κιβωτός 150 οικογένειες μικρασιατών προσφύγων που είχαν εγκατασταθεί στην Αθήνα και τους δόθηκε το θέατρο ως κατοικία για τρία χρόνια. Η θέση που ισοπεδώθηκε το θέατρο φέρει τιμητικά το όνομα του ανθρώπου που έβγαλε την απόφαση της κατεδάφισης, επειδή το κτίσμα είχε πολλές ζημιές. Τότε ακόμη, η πλατεία αυτή, όπως και η πλατεία Ομονοίας ήταν στη συνείδηση των πολλών κήποι και όχι άδειοι χώροι.

Όπως αντικρίζω, σήμερα, την πλατεία Κοτζιά ή Εθνικής αντίστασης ή Λουδοβίκου ή Λαού, διαλέξτε όποια ονομασία της θέλετε, είναι μια πλατεία που δείχνει έμπρακτα την αποτυχία να λειτουργήσει ο χώρος σαν πλατεία αλλά και την περιφρόνηση προς τον άνθρωπο που είναι ο τελικός χρήστης της. Η πλατεία μοιάζει να μην έχει μνήμη αλλά να μην έχει και παρόν. Είναι ένα ένθετο στον χάρτη του ιστορικού κέντρου, άχρηστο για τον κάτοικο των γύρω περιοχών ή τον επισκέπτη. Η μόνη της χρησιμότητα εξαντλείται στο υπόγειο που προσφἐρει στάθμευση αυτοκινήτων. Αλλά εγώ δεν οδηγώ, περπατώ στην περιοχή και για αυτό θέλω να μιλήσω.

Το Δημοτικό Θέατρο της Αθήνας σχεδιάστηκε από τον Ερνέστο Τσίλερ. Τα δέντρα της πλατείας ήταν βασικό στοιχείο της αισθητικής της.

Τι είναι πλατεία;

Σκέπτομαι τη σημασία της λέξης: πλατεία σχηματίζεται στο σημείο τομής δύο ή περισσότερων δρόμων και προορίζεται σε χρήση από ανθρώπινα πλάσματα. Είναι ένας χώρος ακάλυπτος, αλλά σε κάθε περίπτωση που έχει διαμόρφωση, και βρίσκεται μέσα σε κατοικημένη περιοχή. Είτε αγροτικός είτε αστικός είναι ο χαρακτήρας της, ο μοναδικός σκοπός της πλατείας είναι να φιλοξενήσει ανθρώπους. Και αυτοί οι άνθρωποι να εκφραστούν συλλογικά αλλά και ατομικά. Να συναντηθούν και να συνομιλήσουν.  Η ατάκα από τους Μήτσους «πάμε πλατεία» δεν ήταν τίποτα άλλο παρά το αίτημα για μια συνάντηση σε έναν κοινό δημόσιο χώρο, μία απόδραση από το δωμάτιο και την ιδιωτικότηα. Στην Ελλάδα, βέβαια, μοιάζει σχεδόν φυσικό οι πλατείες να σχεδιάζονται χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ο άνθρωπος αλλά μοναδικό κριτήριο τίθεται μια αισθητική που συχνά μαρτυράει ή νεοπλουτισμό ή τσαπατσουλιά. Τότε η αναμόρφωση τίθεται στην υπηρεσία της υποβάθμισης.

Τεράστιος περιστεριώνας

Η πλατεία Κοτζιά αν δεν κάνω λάθος έχει ολοκληρωθεί στην τελευταία της μορφή πρίν το 2004. Στα μάτια μου είναι φτιαγμένη και προορισμένη ως προέκταση του Δημαρχείου, κάτι σαν την αυλή του. Η πλατεία ανήκει στο Δημαρχείο και όχι το αντίθετο. Είναι ένας χώρος που ανήκει σε έναν ιδιώτη και όχι ο χώρος που ανήκει στην ανθρώπινη κοινότητα, στα παιδιά, στους γέρους, στους ερωτευμένους, στις μητέρες με τα καροτσάκια ή απλά στους κουρασμένους περαστικούς. Η πλατεία Κοτζιά αποκτάει χρήση με ανθρώπους να περπατούν πάνω τους μόνο στις φιέστες που οργανώνει ο κάτοικος του απέναντι κτηρίου, ο Δήμαρχος. Τότε γίνεται το προαύλιο για συναυλίες στην αλλαγή του χρόνου. Σε ορισμένες ακόμη περιπτώσεις γίνεται ο χώρος συνάθροισης κομματικών σχηματισμών ή συντεχνιακών συγκεντρώσεων. Κάποτε πρασινίζει για μερικές μέρες με τους φυτωριούχους να πουλάν την πραμάτεια τους. Όλες αυτές όμως οι χρήσεις της πλατείας είναι έκτακτες. Η πλατεία παραμένει αφιλόξενη για τους καθημερινούς ταλαίπωρους διαβάτες που  πηγαίνουν στη γειτονική Βαρβάκειο αγορά ή στον ευρύτερο χώρο του ιστορικού κέντρου. Όταν τη βλέπεις από απέναντι μοιάζει ένας τεράστιος περιστεριώνας με τα πουλιά να έχουν κάνει κατάληψη στον μοναδικό σκιαζόμενο χώρο της πλατείας. Και όταν την περπατάς έρχεσαι αντιμέτωπος με ένα στρώμα των περιττωμάτων από τα πουλιά. Ίσως σκεφτεί κανείς πικρόχολα: καλύτερα ένοικοι πετούμενα στο τόσο κεντρικό φανερό σημείο της πόλης, παρά άνθρωποι βρώμικοι, άπλυτοι, κινούμενα ερείπια με τις σύριγγες να ξεχειλίζουν στην κωλότσεπη.

Μόνο τα περιστέρια ξεκουράζονται και δροσίζονται στην πλατεία Κοτζιά. Η πλατεία αυτή, αφιλόξενη και εχθρική για τους διαβάτες είναι ένα από τα πιο αντιπροσωπευτικά δείγματα της δημοτικής αρχής που αδιαφορεί για τους κατοίκους της Αθήνας.

Μόνο τα περιστέρια απολαμβάνουν την ελευθερία τους στην πλατεία. Οι άνθρωποι είναι διωγμένοι. Δεν υπάρχει ούτε παγκάκι ούτε ίσκιος.  Περπατήστε από την Ομόνοια ώς το Μοναστηράκι. Μετρήστε τους δημόσιους χώρους κατά μήκος της Αθηνάς που μπορείς να καθήσεις χωρίς να πληρώσεις ένα σουβλάκι ή έναν καφέ. Δεν υπάρχει κανείς. Κι αν υπάρχει ίσως ένας, στην αγορά των λαχανικών της Βαρβακείου, αυτός είναι παραδομένος σε χρήστες ναρκωτικών και άστεγους.

Η πλατεία Κοτζιά, κάποτε φημισμένη για το Δημοτικό της Θέατρο, είναι μια πλατεία ψυχρή που διώχνει αντί να ελκύει, είναι ένα παράδειγμα προς αποφυγή για χρήσεις δημόσιων χώρων που αντί να εξυπηρετούν τον άνθρωπο και τις ανάγκες του, απλώς μαρτυρούν τον κυνισμό και την σκληρότητα του Δημάρχου της πόλης. Είναι μια πλατεία η οποία με τη σημερινή της λειτουργία συντελεί στην ακόμα μεγαλύτερη υποβάθμιση του ιστορικού κέντρου. Και για την υποβάθμιση αυτή η ευθύνη ανήκει αποκλειστικά σε όσους διαχειρίζονται την τύχη της, όσους δηλαδή ψηφίζουμε για να μας εκπροσωπήσουν. Αλλά και σε εμάς που ζούμε αυτή την πόλη, γκρινιάζουμε αλλά δεν διεκδικούμε τα αυτονόητα: μια πλατεία να επιτελεί τον σκοπό της, να είναι φιλόξενη στον καθένα που την περπατάει, να είναι σταθμός και όαση αναψυχής.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s