Η πλατεία είναι άδεια

αποψιλωμένη και απογυμνωμένη από κάθε δέντρο, θάμνο και πρασινάδα, εκτός από μια συστάδα που παρατηρώ τώρα στη φωτογραφία μου. Εδώ και έναν μήνα μετά από απόφαση του αντιδημάρχου της πόλης μας Γ. Ξεπαπαδάκου η πλατεία Ομονοίας επανήλθε στην αρχική της ασχήμια: όπως είχε αφεθεί προτού ολοκληρωθεί η υλοποίηση του τελευταίου αρχιτεκτονικού σχεδίου για την ανάπλασή της. Ο λόγος: τα ασφαλιστικά μέτρα που έγιναν προς τον Δήμο από το Μετρό με τα νερά που έτρεχαν και διαπερνούσαν την οροφή του υπογείου. Ο αντιδήμαρχος ακόμη δηλώνει για τα παρτέρια: «Δεν καταφέραμε να βρούμε λύση για να μην τα χρησιμοποιούν οι ναρκομανείς και οι αλλοδαποί ως τουαλέτες»!

Η Ομόνοια συνεχίζει να είναι πέρασμα, αλλά η πλατεία δεν έχει πλέον πρόσωπο. Μήπως ήρθε η στιγμή για αυτοκριτική και μετάνοια όσων συνδέονται με τις λήψεις των αποφάσεων, μήπως και περάσουμε στην ομόνοια και ομοψυχία για το συμφέρον των κατοίκων;

Θυμάμαι ότι λίγο πριν την αλλαγή του αιώνα υπήρχε μια αισιοδοξία για τη μεταμόρφωση της Ομόνοιας, και η πρόβλεψη ήταν πως το 1999 η πλατεία θα φορούσε τα καλά της για να υποδεχθεί το 2000, αφού η  Εταιρία Ενοποίηση Αρχαιολογικών Χώρων Α.Ε  «πρόταξε στο πρόγραμμά της τις διαμορφώσεις αυτών των πλατειών για να συγχρονιστεί με το έργο της «ΑΤΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ Α.Ε», δηλαδή οι πλατείες να είναι ολοκληρωμένες με την έναρξη της λειτουργίας του Μετρό τον Δεκέμβριο του 1999.»

Το βραβευμένο σχέδιο για την αναμόρφωση της πλατείας Ομονοίας που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ είχαν υπογράψει οι αρχιτέκτονες Αριάδνη Βοζάνη, Γρηγόρης Δεσύλας, Μαριαλένα Κατσίκα, Θεόδωρος Τσιατάς, τον Μάιο του 1999, μετά από πανευρωπαϊκό αρχιτεκτονικό διαγωνισμό.

Έχει ενδιαφέρον να δούμε πώς έβλεπαν τότε την πλατεία Ομονοίας οι εμπνευστές της νέας εικόνας της, μέσα από την Εταιρία Ενοποίησης Αρχαιολογικών Χώρων:

Η πρόταση σέβεται τον συγκεκριμένο χαρακτήρα που η ίδια η ζωή της πόλης, έχει προσδώσει στην κεντρική της πλατεία. Ο χαρακτήρας αυτός δεν συγκλίνει προς μια πλατεία στάσης και ανάπαυσης, ούτε και σε μια μνημειακή πλατεία. Το βασικότερο χαρακτηριστικό που διαπιστώνει κανείς είναι ότι αποτελεί περισσότερο ένα σημείο διέλευσης παρά στάσης για τον πεζό, ένα σημείο μετεπιβίβασης, ενώ παράλληλα γίνεται χώρος σύντομης στάσης, συγκέντρωσης, ανταλλαγής πληροφοριών. Ο έντονα επικοινωνιακός της χαρακτήρας είναι ίσως το βασικότερο από τα χαρακτηριστικά της, αυτό που την καθιστά σημείο αναφοράς και προ-σανατολισμού μέσα στην πόλη. Ένα από τα βασικότερα προβλήματά της, είναι η διαρκής κίνηση πεζών και τροχοφόρων που συγκεντρώνεται σήμερα περιφερειακά του κεντρικού τμήματος με το μεγαλύτερο μέρος αδιάβατο.

Ομολογώ πως όταν είχα διαβάσει το σκεπτικό της πρότασης είχα πειστεί για τον δυναμισμό που θα αποκτούσε η πλατεία, όπως ακριβώς φαίνεται στην βασική ιδέα για την ανάπλαση:

Η κεντρική ιδέα της πρότασης βασίζεται στην απόφαση η Πλατεία να αντιμετωπιστεί σαν μια ενιαία βατή επιφάνεια, μέρη της οποίας δημιουργούν χαμηλά κάθετα μέτωπα τα οποία ορίζουν περιοχές στάσης και κίνησης, αποκαλύπτουν φυγές και χαρακτηρίζουν τον χώρο με μια ποικιλία δυναμικών εντάσεων.

Επομένως δεν μπορώ να συμμεριστώ την άποψη που σχολιάζει: «Η πλατεία είναι πια γυμνή, όπως αποτυχημένα είχαν σχεδιάσει οι αρχιτέκτονες σε μια πόλη με 6 μήνες λιοπύρι και μ’ ένα δεδομένο προβληματικό μελίσσι τριγύρω. Και μπορεί η εικόνα να παραμένει ίδιο κακή αλλά το ότι ενεργοποιήθηκε κάποιος πάνω απ’ το ημιθανές κουφάρι μου προκαλεί μεγάλη χαρά». Η άποψη αυτή αναπαράγει το βασικό επιχείρημα που οδήγησε στην κατάργηση της αρχιτεκτονικής μελέτης: η πλατεία πρέπει να είναι κήπος, να έχει πράσινο και να ξεκουράζει. Ωστόσο, αυτό που βλέπουμε σήμερα είναι μια ημιτελής εικόνα, και όχι η τελική μορφή της πλατείας που αντικρίσαμε μόνο σε σχέδια και μακέτες. Και ούτε βέβαια η πλατεία Ομονοίας μπορεί να υποκαταστήσει το πράσινο που λείπει στην Αθήνα! Η προτεραιότητα εδώ τέθηκε στην προσβασιμότητά της από τους διαβάτες, ώστε να διευκολύνονται στο πέρασμά τους από δρόμο σε δρόμο.

Πλάκες Καρύστου

Δεν θυμάμαι τί είχε γίνει τό 1999. Αυτό που είναι πασιφανές σε δημοσιεύματα της εποχής είναι πως είχε ενοχλήσει το γεγονός ότι η πλατεία δεν ήταν κήπος. Το 2001 στο Βήμα δημοσιεύεται ότι τον Αύγουστο του ίδιου χρόνου θα γίνει επιτέλους η ανάπλαση, χωρίς αναφορά στις μελέτες: «Στην πλατεία Ομονοίας το κυκλικό σχήμα μετατρέπεται σε ένα παραλληλόγραμμο έτσι ώστε να μπορεί να τη διαβαίνει ο κάθε πολίτης και να αυξηθεί σημαντικά η επιφάνειά της».

Τέσσερα χρόνια μετά την προσδοκία της υλοποίησης της μελέτης, το 2003, σε δημοσίευμα του Δημήτρη Ρηγόπουλου «Aρχιτεκτονική χωρίς αρχιτέκτονες» εκτιμάται ότι ο αρχιτεκτονικός διαγωνισμός ήταν άχρηστος, καταγγέλονται σπατάλες, άνωθεν κυβερνητικές επεμβάσεις στα αρχιτεκτονικά σχέδια, και βγαίνει προς τα έξω μια διαμάχη αφού πρώτα ανακοινώθηκε πως «ορθογωνισμένες πλάκες Καρύστου ή Πηλίου, ενώ παράλληλα θα υπάρξουν νησίδες πρασίνου»,  επί της πλατείας Ομονοίας.

Η Ομόνοια το 2006. Το 2004 οι υπεύθυνοι έλεγαν πως στην τελική μορφή της πλατείας «υπάρχει πλήρες σύστημα άρδευσης και σε κάθε επιφάνεια πρασίνου πρόβλεψη αποστράγγισης-απορροής υδάτων». Τι ειρωνική ακούγεται αυτή η διατύπωση μετά τα πρόσφατα ασφαλιστικά μέτρα κατά του Δήμου για τα νερά που πέρασαν στα υπόγεια του μετρό!

Η ολοκλήρωση της αλλαγής που δεν έγινε ποτέ συνέβη το 2004, προφανώς ενόψει των Ολυμπιακών Αγώνων. Τότε, αποφασίστηκε μια «φυτοτεχνική παρέμβαση» στην πλατεία η οποία όπως διαβάζουμε «αλλάζει σημαντικά την εικόνα και το μικροκλίμα της περιοχής και ενώ δεν επεμβαίνει στα υπάρχοντα κατασκευαστικά στοιχεία εξασφαλίζει την άνετη επιβίωση του χλοοτάπητα, των θάμνων και των δένδρων σημαντικού μεγέθους που προέβλεψε η μελέτη. Υπάρχει πλήρες σύστημα άρδευσης και σε κάθε επιφάνεια πρασίνου πρόβλεψη αποστράγγισης-απορροής υδάτων». Επιπλέον, στην παραπάνω ανάρτηση της Εταιρείας Eνοποίησης Aρχαιολογικών Xώρων Aθήνας, σημειώνεται πως η πλατεία νοηματοδοτήθηκε (!) με αναφορές στις δέκα φυλές της Αθήνας: «Η ελιά είναι το σύμβολο της Αθήνας και της Αθηνάς. Οι 10 ελιές σημαίνουν τις 10 φυλές της Αθήνας και έχει δοθεί έμφαση στον βασικό άξονα οδού Γ´ Σεπτεμβρίου-οδού Αθηνάς-Ακρόπολης του αρχικού σχεδίου της πόλης των Αθηνών των Κλεάνθη και Σάουμπερτ.» Τώρα, ναι. Απόκτησε κύρος η απόφαση της τοποθέτησης γλαστρών με ελιές στην πολύπαθη πλατεία.

Δέκα χρόνια μετά

Η μεγάλη επιτυχία της μελέτης στο κομμάτι που υλοποιήθηκε ήταν πως έκανε το σημείο τομής έξι οδών από round about, όπως ήταν εδώ και δεκαετίες με το γκαζόν και τα συντριβάνια, σε προσβάσιμη νησίδα. Ωστόσο, αυτό που γνωρίζουν όσοι ζουν και διέρχονται στην περιοχή είναι πως η πλατεία Ομονοίας μετατράπηκε όχι απλώς σε ένα καταφύγιο λούμπεν στοιχείων (πάντοτε τα περιθωριακά στοιχεία σύχναζαν στην περιοχή) αλλά σε έναν σκουπιδότοπο ψυχών, σε έναν ξενώνα αστέγων, σε ένα ανοιχτό ουρητήριο, σε ένα σταυροδρόμι διακίνησης και εμπορίας παντοίου είδους, σε έναν τόπο απρόσιτο για περαστικούς που κατεβαίνουν στην αγορά, για μητέρες που έχουν βγάλει βόλτα το μικρό τους, για ηλικιωμένους περίοικους που επιμένουν να μην εγκαταλείψουν τα πατρικά τους σπίτια. Και αυτό μέρα και νύχτα.

Δυστυχώς, δεν κατάφερα να δω ολοκληρωμένη την ιδέα των βραβευμένων αρχιτεκτόνων. Μια φορά, περνώνας με το αυτοκίνητο, είδα τα νερά να τρέχουν από την πλευρά της Γ´ Σεπτεμβρίου, δημιουργώντας έναν καταρράκτη. Και είχα συγκινηθεί γιατί σκέφτηκα πειραματίζονται με το υδάτινο στοιχείο και ήταν σα να πίστεψα πως θα υλοποιηθεί η αρχική πρόταση…

Σήμερα, 10 χρόνια μετά την μελέτη και την αισιοδοξία για την ανάπλαση της Ομόνοιας είμαστε στα ίδια. Ναί, οι προσόψεις των γύρω κτηρίων έχουν βελτιωθεί, αλλά η πλατεία παραμένει απόλυτα άθλια. Συνεχίζει να είναι πέρασμα, όπως ήταν πάντα, αλλά έχουν αλλάξει πολλά από τότε που τραγουδούσε η Ελευθερία τις ιστορίες της περιοχής… Αχ, και να είχε φωνή να μιλούσε η πλατεία…

Advertisements

One thought on “Η πλατεία είναι άδεια

  1. ΓΕΩΡΓΙΟΣ

    ΠΙΣΤΕΥΩ ΠΩΣ ΤΟ ΣΗΜΕΡΙΝΟ ΕΚΤΡΩΜΑ ΤΗΣ ΠΛΑΤΕΙΑΣ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΔΩΣΕΙ ΤΗΝ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ 1931 ΜΕ ΤΑ ΑΓΑΛΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΠΕΙΚΟΝΙΖΑΝ ΤΙΣ 8 ΑΠΟ ΤΙΣ 9 ΜΟΥΣΕΣ { Η 9Η ΔΕΝ ΤΟΠΟΘΕΤΗΘΗΚΕ ΤΟΤΕ ΕΠΙ ΔΗΜΑΡΧΙΑΣ ΣΠ.ΜΕΡΚΟΥΡΗ ΓΙΑ ΛΟΓΟΥΣ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΠΟΥ ΤΩΡΑ ΟΜΩΣ ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΤΟΠΟΘΕΤΗΘΕΙ ) ΠΡΟΣΑΡΜΟΣΜΕΝΑ ΟΛΑ ΒΕΒΑΙΑ ΠΛΕΟΝ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ. ΓΙΑΤΙ ΠΙΣΤΕΥΩ ΟΤΙ ΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΛΑΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΑΡΡΗΚΤΑ ΣΥΝΔΕΔΕΜΕΝΕΣ ΜΕ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΤΗΣ ΚΑΙ ΝΑ ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ! ΕΠΙΣΗΣ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ ΟΜΟΙΟΜΟΡΦΗ ΝΕΟΚΛΑΣΣΙΚΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΟΨΗ ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΠΟΚΤΗΣΟΥΝ ΚΑΙ ΤΑ ΠΕΡΙΞ ΑΥΤΗΣ ΚΤΙΡΙΑ ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΣΤΗΝ ΠΛΑΤΕΙΑ ΑΦΟΥ ΤΩΡΑ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙ ΠΛΗΡΗΣ ΑΝΟΜΟΙΟΡΦΙΑ Π.Χ. ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΙΑ ΤΟ ΜΠΑΓΚΕΙΟΝ ΚΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΗ ΤΟ ΧΟΝΤΟΣ ΣΕΝΤΕΡ !!! ΟΙ ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΕΣ ΚΙ ΑΝΑΔΟΧΟΙ ΑΡΚΕΙ ΝΑ ΔΟΥΝ ΤΗΝ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΕΚΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΝΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΑΡΜΟΣΟΥΝ ΣΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΤΗΣ ΤΕΤΡΑΓΩΝΗΣ ΠΛΕΟΝ ΠΛΑΤΕΙΑΣ !

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s