Daily Archives: Monday, August 16, 2010

Για μια στέγη αστέγων

Στην Πάρο, διαβάζουμε, ανήμερα της Παναγίας, με οικοδεσπότη τον υπουργό εσωτερικών, συνομιλεί ο αρχιεπίσκοπος με τον πρωθυπουργό για θέματα κοινού ενδιαφέροντος. Για πρωτοβουλίες που αφορούν το κοινωνικό έργο. Τους βλέπουμε και σε φωτογραφία να κουβεντιάζουν αντικρυστά σε ένα τραπέζι. Είναι μία είδηση που προσφέρεται για κατανάλωση από τα μέσα. Άραγε μπορεί να είναι κάτι περισσότερο;

Ο αρχιεπίσκοπος

Περιπλανώμενη φτώχεια

Η Αθήνα μοιάζει με μία μεσαιωνική πόλη που ο καθένας επιδεικνύει αυτό που είναι: στο Κολωνάκι και κάτω τα Prada συνεχίζουν να φοριούνται προς τέρψιν των νεοπλούτων ή των αφίλητων μεγαλοκόριτσων. Από την πλατεία το cabrio θα κατηφορίσει στα νότια, προς Γλυφάδα και Βουλιαγμένη. Πιο κάτω, από την Ακαδημίας οι άθλιοι των Αθηνών θα εκλιπαρούν να τους λυπηθούμε με μωρά ζαλισμένα από τον ήλιο, με κομμένα χέρια, με κομμένα πόδια, γριές τσιγγάνες ξαπλωμένες στην άσφαλτο ή παιδιά που επαιτούν με θράσος. Συνήθισα πλέον. Αλλά δεν ηρεμώ. Βλέπω και άλλους που είναι σε ελεεινή κατάσταση. Βρώμικοι και νηστικοί. Άστεγοι και κάποτε νικημένοι από την τύχη τους. Γέροντες που μου σπαράζουν την καρδιά. Περιφερόμενοι ίσκιοι, κάποτε επικίνδυνοι για τη δημόσια υγεία. Υπάρχει φτώχεια στην Αθήνα. Περιπλανώμενη ή στάσιμη σε στέκια.

Βλέπω τώρα τη φωτογραφία από την Πάρο και σκέπτομαι πως ο αρχιεπίσκοπος δεν έχει την αγωνία του πολιτικού να επανεκλεγεί. Είναι ισόβιος. Αυτό του δίνει το καταπληκτικό πλεονέκτημα να μην προβάλει εντυπώσεις με κομματική υστεροβουλία αλλά έργα ουσίας. Και για μένα έργα ουσίας είναι να βρεθούν τρόποι να διακονηθεί ο άνθρωπος που είναι σε ανάγκη. Και πνευματικά και υλικά. Δεν μπορώ να τα διαχωρίσω αυτά τα δύο. Ο πλησίον που είναι στα χάλια του. Aυτός που κυριολεκτικά πεινάει και κυριολεκτικά διψάει.

Η φιλανθρωπία εκτρέπεται;

Στην αρχιεπισκοπή Αθηνών υπάρχει τομέας της Χριστιανικής Αλληλεγγύης που παρέχει βοήθεια σε άτομα που πένονται. Έχει και αριθμούς. Λέει ότι φροντίζει 73.000 άτομα ετησίως. Προσφέρει φαγητό, είδη ένδυσης, έχει στέγες γερόντων και κατακοίτων. Προσωπικά, δεν με ενοχλεί αυτή η προβολή. Αλλά, νομίζω ότι η δυναμική της Εκκλησίας είναι πολύ μεγαλύτερη. Ναι, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος του αφηρημένου, μια προσφορά που δεν έχει σχέση με εκκλησία, θα σκεφθούν κάποιοι που βλέπουν τον πειρασμό να εκτραπεί η εκκλησιαστική φιλανθρωπία σε μία δράση, σαν να πρόκειται για κρατική πρόνοια. Σωστό. Αλλά και λάθος. Πουθενά το μοίρασμα δεν προϋποθέτει μια γνώση του άλλου. Αυτό που εννοώ δεν είναι να μιμηθεί η Εκκλησία το ελληνικό κράτος αλλά το αντίθετο: το κράτος να εμπνευσθεί από την εκκλησιαστική πρακτική. Μακάρι, να υπήρχε στην Ελλάδα η πρόνοια που υπάρχει σε άλλες χώρες. Και μακάρι να λειτουργούσε η γειτονιά. Εδώ, δεν γνωρίζονται οι άνθρωποι σε μια πολυκατοικία. Ξένοι μεταξύ ξένων.

Ο ναρκισσισμός ελλοχεύει για τα πάντα

Ούτε το ζήτημα είναι να ψαρέψει πιστούς η Εκκλησία. Με τη φιλανθρωπία μπορεί να δημιουργήσεις υπηκόους, αλλά μπορεί και να γίνεις εσύ ο υπηρέτης του άλλου. Εάν η Εκκλησία προσφέρει, αυτό συμβαίνει γιατί δεν μπορεί να γίνει αλλιώς! Όχι γιατί είναι δυνατή, αλλά γιατί είναι φιλανθρωπία. Ούτε γιατί δικαιώνεται μέσα από την αγαθοεργία. Η παλιά νοοτροπία που ερχόταν από θρησκευτικές οργανὠσεις με τις κυρίες του φιλοπτώχου ταμείου έχει πεθάνει. Για την ακρίβεια έχει πεθάνει η φιλανθρωπία της βιτρίνας. Η Εκκλησία δεν χρειάζεται να ανταγωνιστεί κάτι. Χρειάζεται να ακούσει, να δει και να μοιραστεί με τον πλησίον. Υλικά και πνευματικά. Ψωμί και προσευχή. Νερό και πνευματικές εμπειρίες. Δεν χρειάζεται να ειπωθεί ότι «εγώ ενδιαφέρομαι για σένα». Φτάνει να ενδιαφερθεί. Και μετά ας το κρύψει. Ή ας το διαδηλώσει. Σε δίκτυα, δελτία τύπου και ραδιόφωνα. Δεν πειράζει. Θα έχει, όμως, απαλυνθεί ο πόνος τόσων που περιφέρονται και δεν έχουν πού να γείρουν την κεφαλή τους. Ας μη δαιμονοποιούμε την αγαθοεργία προς τους διπλανούς μας. Έτσι κι αλλιώς, ο ναρκισσισμός ελλοχεύει για τα πάντα: και σε όσους λένε ότι ασχολούνται με τα πνευματικά και σε όσους θεολογούν… ο πειρασμός της έπαρσης είναι πανταχού παρών.

Είπαμε, ο αρχιεπίσκοπος είναι ισόβιος, και δεν έχει εκλογές, όπως οι πολιτικοί.  Μακάρι να μπορέσει να συνεργαστεί και με τον πρωθυπουργό σε έργα που θα αναδείξουν την ανθρωπιά και όχι τις δημόσιες σχέσεις. Και ο αρχιεπίσκοπος έχει ανθρώπους κοντά του που μπορούν βρουν τους ειδικούς και να σχεδιάσουν τρόπους παρέμβασης μέσα από ενορίες ή και ανεξάρτητα μέσα από την αρχιεπισκοπή Αθηνών, τον χώρο διαποίμανσης του Ιερωνύμου. Χρειάζονται υποδείγματα εργασίας. Σε μικρή κλίμακα. Και να δοθεί χώρος στους λαϊκούς. Καμιά ενορία δεν είναι κτήμα του προϊσταμένου και των ιερέων της. Είναι χώρος σύναξης του λαού του Θεού. Μόνο που φαίνονται περισσότερο οι κληρικοί και οι λαϊκοί παραμένουν σε αδράνεια. Ας γίνει μια απλή στατιστική έρευνα με ερωτηματολόγια για το πόσοι είναι διαθέσιμοι να εργαστούν μέσα στην ενορία τους, σε έργα που αφορούν τον πλησίον.

Ενορία πέρα από δόγματα;

Επιστρέφω στις εικόνες εξαθλίωσης που γνωρίζουμε όσοι εναπομείναμε και ζούμε με καρτερία στο κέντρο της Αθήνας. Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν ανάγκη και είναι ορατοί. Πώς θα αντιδρούσαν άραγε εάν τους προσέγγιζε κάποιος και τους έλεγε ότι υπάρχει ένα καταφύγιο κάπου; Και εκεί μπορούν να βρουν προσωρινά στέγη; Το θέμα δεν είναι όσοι είναι άστεγοι να εξαφανιστούν δια μαγείας ή να κρυφτούν πίσω από την κουρτίνα αλλά να έχουν τα στοιχειώδη που χρειάζεται ο άνθρωπος για την αξιοπρέπειά του: νερό, ένα κομμάτι ψωμί και στέγη.

Σκέφτομαι έναν χώρο που θα τηρούνται οι κανόνες υγιεινής και καθαριότητας, ενώ ταυτόχρονα οι φιλοξενούμενοι θα αισθάνονται ασφάλεια. Ένας χώρος όπου θα απαγορεύεται η κατοχή και η χρήση ναρκωτικών ουσιών, αλλά και αλκοόλ, φυσικά και του καπνίσματος.

Και από εκεί, ένας προθάλαμος με ειδικούς ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς ή και άτομα πρώην άστεγα, που θα μπορούσαν να οδηγήσουν τους ανθρώπους αυτούς σε λύσεις που είναι δοκιμασμένες και αποτελεσματικές. Στο μυαλό μου στριφογυρίζουν οι εθισμένοι στα ναρκωτικά, οι αλκοολικοί και άλλοι που έχουν πιάσει πάτο. Αλλά θέλουν να ζήσουν. Θα μπορούσε να τους δοθούν λύσεις με έναν τρόπο δελεαστικά πειστικό; Κι εννοώ κοινότητες που εργάζονται με σκοπό τη θεραπεία. Θα μπορούσε να είναι μια ενορία που δεν περιορίζεται στους «δικούς μας», αλλά αγκαλιάζει κάθε έναν που έχει θέμα, πέρα από δόγμα και καταγωγή;

Το παράδειγμα της Κιβωτού

Στενοχωριέμαι γιατί μου φαίνομαι υπερκριτικός. Αλλά, στην πραγματικότητα θέλω να μοιραστώ ιδέες με τους αναγνώστες μου.

Στον ιστότοπο της αρχιεπισκοπής διαβάζω για 4.000 εθελοντές που δραστηριοποιούνται σε προγράμματα αλληλεγγύης. Αυτό είναι παρήγορο και είμαι βέβαιος ότι ο αριθμός μπορεί να μεγαλώσει.

Υπάρχουν πολλοί που είναι έτοιμοι να δουλέψουν για τον πλησίον. Το παράδειγμα της Κιβωτού του Κόσμου και της μεγάλης αγάπης που έχουν δείξει οι συμπολίτες μας, από κάθε κοινωνικό στρώμα και τάξη, είναι ένας δείκτης. Είναι κάτι που με κάνει υπερήφανο. Δεν το ζυγίζω ούτε το αξιολογώ με κριτήρια εκκοσμίκευσης. Αυτό που βλέπω είνο ότι εκεί οι άνθρωποι και η ψυχή του οργανισμού ο πατέρας Αντώνιος δείχνουν να γνωρίζουν τι σημαίνει ασχολούμαι με όσους έχουν ανάγκη. Πέρα από δουλειά γραφείου και διαβάσματα.

Οι ημερίδες είναι χρήσιμες όταν μάλιστα αφορούν τον κοινωνικό αποκλεισμό και είναι υπό την αιγίδα της Ιεράς Συνόδου. Αλλά χρειάζονται παραδείγματα. Μαθαίνω ότι στην Κιβωτό που ξεκίνησε από μια ομάδα παιδιών, σήμερα φροντίζονται 400 παιδιά, διαφόρων εθνικοτήτων και θρησκευτικών πίστεων. Η εμπειρία του ανθρώπου αυτού, του πατέρα Αντώνιου, πιστεύω πως θα είναι πολύτιμη και θα ανοίξει νέες προοπτικές στον κοινωνικό ρόλο που μπορεί να επιτελέσει η Εκκλησία της Ελλάδας σε επίπεδο ενοριακό, δηλαδή κοινοτικό.

Η παρθένος Μαρία στη χουρμαδιά

«Πώς θα έχω γιο, εφ᾽ όσον κανένα ανθρώπινο πλάσμα δεν μ᾽ έχει αγγίξει;», αναρωτιέται η παρθένος Μαρία στην αφήγηση του Κορανίου. Ενώ στο ιερό βιβλίο του Ισλάμ οι άγγελοι λένε στη Μαρία: «Ω Μαριάμ: ο ΑΛΛΑΧ σου αναγγέλλει ευχάριστα νέα μ᾽ έαν Λόγο Του, το όνομά του θα είναι Μεσσίας Ιησούς το παιδί της Μαριάμ, θα τύχει δε μεγάλης τιμής σε αυτό τον κόσμο και στο μελλοντικό» (Κοράνι, 3.45). Στην εικόνα ο Ευαγγελισμός της Μαρίας από μουσουλμανικό χειρόγραφο.

Είχε τοποθετήσει ένα προπέτασμα

(για να προφυλάξει τον εαυτόν της)

απ᾽ αυτούς. Τότε στείλαμε

σ᾽ αυτήν το πνεύμα μας

(έναν άγγελο) που

παρουσιάστηκε μπροστά της

-σαν ένα τέλειο ανθρώπινο πλάσμα.

Εκείνη είπε: «Αναζητώ

καταφύγιο, από σένα,

στον οικτίρμονα (ΑΛΛΑΧ) αν

(Τον) φοβάσαι (μη με πλησιάζεις)».

Εκείνος είπε: «Είμαι μόνο ένας

απεσταλμένος από τον Κύριό σου,

(να χαρίσω) σε σένα

ένα άγιο υιό».

Εκείνη είπε: «Πώς θα έχω γιο,

εφ᾽ όσον κανένα ανθρώπινο πλάσμα

δεν μ᾽ έχει αγγίξει,

κι ούτε είμαι ακόλαστη;»

Εκείνος είπε: «Έτσι (θα γίνει),

είπε ο Κύριός σου, αυτό

για Μένα είναι εύκολο.

Και (επιθυμία Μας είναι)

να τον προσδιορίσουμε σαν ένα

Θεϊκό Σημείο για τους ανθρώπους

και Έλεος από Μάς.

Είναι μια υπόθεση που

(έτσι) έχει θεσπιστεί.»

Έτσι τον σήκωσε (στη κοιλιά της)

-συνέλαβε- και αποσύρθηκε

μαζί του σ᾽ ένα απόμακρο μέρος.

Και την οδήγησαν οι πόνοι

του τοκετού στον κορμό

μιας χουρμαδιάς, και είπε

(μέσα στην αγωνία της):

«Αλλοίμονό μου! Μακάρι

να πέθαινα πριν απ᾽ αυτό

και να ήμουν ένα πράγμα

ξεχασμένο κι αόρατο»!

Αλλά (μια φωνή) την κάλεσε

από κάτω της (απ᾽ την χουρμαδιά):

«Μην λυπάσαι! γιατί

ο Κύριός σου έχει προβλέψει

ένα ποταμάκι κάτω από σένα».

«Και κούνησε -προς τη μεριά σου-

τον κορμό της χουρμαδιάς,

και θα πέσουν πάνω σου

φρέσκοι – ώριμοι χουρμάδες».

«Κι έτσι τρώγε και πίνε

και δρόσισε το μάτι (σου να ησυχάσεις)

Κι αν δεις κανένα ανθρώπινο

πλάσμα (και σε ρωτάει)

να του πεις. -Έχω, πραγματικά,

υποσχεθεί νηστεία

στο Φιλεύσπλαχνο (ΑΛΛΑΧ), κι έτσι

αυτή τη μέρα δεν θα μιλήσω

με κανέναν άνθρωπο».

Κοράνιο, Το Στάδιο «Μάριαμ», 19.17-26 (Από την έκδοση  της Μαριάννας Λάτση με ερμηνεία επιτροπής Αράβων Ελληνιστών, 1987)