Monthly Archives: December 2010

Επανεκκίνηση της κοινωνίας

Mε την υπενθύμιση για την τραγικότητα της ανθρώπινης ελευθερίας και μια ενθάρρυνση για το αύριο ο Νίκος Ξυδάκης χαιρετάει τον παλαιό χρόνο μέσα από τις γραμμές της Καθημερινής. Ναι, η δημιουργία είναι το ζητούμενο μέσα από την κατάρρευση και τη στενοχώρια που έχουμε βιώσει όλοι τον τελευταίο χρόνο, όπως και οι υπερβάσεις που μπορούμε να κάνουμε για να προχωρήσουμε χωρίς να πέσουμε στην αστοχία της απελπισίας και στην αυτοκαταστροφική στασιμότητα. Έχουμε πολλά κι ας φαίνεται πως μας κλέβουν τις ζωές, κι ας αισθανόμαστε ότι έχουμε ορφανέψει. Καθαρό βλέμμα χρειαζόμαστε και αναστοχασμό. Και πείσμα! Ποτέ παραίτηση! Διαβάζω:

Η χρονιά που φεύγει μάς αφήνει πιο αδύναμους, ζαρωμένους, τρομαγμένους. Αλλά και πιο πλούσιους. Η ανατροπή των στερεότυπων είναι κέρδος, η αφύπνιση είναι πλούτος, η ανανοηματοδότηση κέρδος κι αυτή. Εφόσον ασφαλώς μπορέσουμε να αντιληφθούμε την κρίση ως ρήγμα στο παλαιό σώμα και ως τρόπο νέας συνέχισης, εφόσον αντιληφθούμε το ρήγμα ως ευκαιρία αναγέννησης. Και εφόσον νιώσουμε βαθιά μέσα μας την ανάγκη για ανανεωμένη επαναφορά σε βασικές αξίες: αλληλεγγύη, συλλογικότητα, προάσπιση του κοινού καλού.

Μια επανεκκίνηση της κοινωνίας, λοιπόν. Που θα είναι οδυνηρή όμως: η επανεκκίνηση θα τελεσθεί επί των ερειπίων του παλαιού. Ακριβώς αυτά τα ερείπια πρέπει να είναι το πρώτο μέλημα: πώς θα είναι λιγότερα, αφενός, πώς θα τα αξιοποιήσουμε, αφετέρου. Πώς θα πάρουμε στα χέρια μας προσεκτικά τα όστρακα, τα θραύσματα, για να τα συντηρήσουμε, να τα συγκολλήσουμε, να ανατάξουμε ό,τι αξίζει να σωθεί: το σχήμα των προσώπων. Σαν αρχαιολόγοι του μέλλοντός μας, σαν ιστορικοί άνθρωποι, σαν κληρονόμοι βαριάς κληρονομιάς, σαν τυχεροί κάτοικοι τόπου ευλογημένου, ταγμένοι να συνομιλούμε με νεκρούς, με φαντάσματα εμφυλίων, ακούγοντας διαρκώς φωνές ποιητών και φιλοσόφων, πολεμιστών και ταξιδευτών, γνωρίζοντας διαρκώς ότι το ποτάμι δεν γυρνάει πίσω, μ’ εμάς ή χωρίς εμάς.

Ας πάρουμε απόφαση λοιπόν ότι το ποτάμι θα μας περιέχει, θα μας φέρει προς τους νέους καιρούς· κι ας επιπλεύσουμε, σώοι, ανάμεσα σε κορμούς και πτώματα. Επιπλέοντας, ας υφαίνουμε το μέλλον μες στο παρόν. Το σοκ του παρόντος δεν πρέπει να θολώνει την κρίση μας, να αμβλύνει την ιστορική όραση – είπαμε: είμαστε ιστορικοί άνθρωποι. Το ξαναδιάβασμα της Ιστορίας δεν υπαγορεύει τι να κάνουμε, αλλά τουλάχιστον μάς λέει ότι μια-δυο γενιές πριν από μας οι άνθρωποι επλήγησαν από τρομερές καταστροφές και παρ’ όλα αυτά σηκώθηκαν, ανασυγκολλήθηκαν, επανεκκίνησαν, δημιούργησαν. Η παρούσα περιπέτεια του ελληνικού λαού δεν είναι η πιο τρομερή. Ο περασμένος αιώνας άλλαξε και εμπλούτισε τον πληθυσμό, τη συνείδησή του, έφερε καταστροφές και λιμούς, πολέμους και εμφυλίους, ηρωισμούς και υπερβάσεις, ταπεινώσεις. Ο παρών αιώνας μας ξαναβάζει επιτακτικό, επείγον, το ερώτημα: ποιοι είμαστε; Πώς συνεχίζουμε;

Ας δούμε γύρω: βουνά και θάλασσα, ολίγος κάμπος. Μαρμάρινα μέλη, ελιές, ναΐσκοι, αμπέλια, κήποι, πολίσματα – τέτοια πήραμε. Και πολιτείες αχόρταγες, αυτοκινητόδρομοι, μολ, τουριστική ανοχή, βενζίνες και καλώδια, κατάμεστα καφενεία – τέτοια αφήνουμε. Είμαστε όλα. Το ολίγο και το υπερβολικό, το ωραίο και το άσχημο. Παλαιοί και μοντέρνοι, υπερήφανοι και υποτελείς, έτοιμοι για θάνατο και έτοιμοι για ντροπιασμένη επιβίωση. Αναγκασμένοι όμως κάθε τόσο να επιλέγουμε, και να υπερασπιζόμαστε την εκάστοτε επιλογή: το κάλλος ή την ασχήμια, τη δυνατότητα ελευθερίας ή την υποταγή; Η ελευθερία και το κάλλος δεν είναι μοίρα, είναι επιλογή.

ΝΙΚΟΣ ΞΥΔΑΚΗΣ

Το συνυπογράφω!

Ο ταχυδρόμος χαμογέλασε

Τηρήθηκε η υπόσχεση που είχε δοθεί από το Υπουργείο Εργασίας για την πληρωμή της επιδότησης ενοικίου στους δικαιούχους που είχαν υποβάλει αίτηση το 2009. Με χαρά μαθαίνω πως άνθρωποι πολύ φτωχοί θα κάνουν γιορτές με το βοήθημα που δίνει ο ΟΕΚ και το έχει καθυστερήσει ένα χρόνο σχεδόν.  Υπενθυμίζεται πως η υπόσχεση είχε δοθεί πριν ένα μήνα μετά από μία σύσκεψη για την κοινωνική πολιτική.

Με ενδιαφέρον αναμένεται η εξαγγελία σχετικά με τη  «δημοσιοποίηση των προγραμμάτων από το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Ιανουαρίου και την επανέναρξή τους από την 1η Φεβρουαρίου 2011» που θα αναφέρονται στο κοινωνικό πρόσωπο του κράτους. Όπως ακόμη περιμένουμε να μάθουμε περισσότερα για όσους χρωστούν στον ΟΕΚ και δεν έχουν καταβάλει τις οφειλές τους. Ας ελπίσουμε πως η επιδότηση θα παραμείνει σαν πρακτική αφού την εισπράττουν όσοι αποδεδειγμένα έχουν πάρα πολύ χαμηλά εισοδήματα και έχουν πληρώσει τις σχετικές εισφορές.

Ανάπλαση της πλατείας Θεάτρου: Μία ελπίδα γεννήθηκε

Ελπίδα για το μέλλον της Αθήνας. Σήμερα, εγκαινιάστηκε η έκθεση με τις προτάσεις για τον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό προσχεδίων με θέμα «Ανάπλαση της περιοχής πλατείας Θεάτρου». Η πλατεία βρίσκεται στην καρδιά του ιστορικού κέντρου. Θυμάμαι την Κληματαριά, ένα ταβερνάκι, στη γειτονιά αυτή που παλιά έμοιαζε με ένα καταφύγιο στη μεγαλούπολη. Όταν έγινε κέντρο τοξικομανών με εικόνες ντροπής και εξευτελισμού πίσω από το ιστορικό κτίσμα του Δημαρχείου  είχα παγώσει από τα ανθρώπινα ερείπια που περιφέρονταν.

Σήμερα, που ξαναεπισκέφθηκα τη γειτονιά το σμήνος των μαύρων ιερειών του έρωτα είχε εξαφανισθεί, κάποιοι έψαχναν τα στιβασμένα σκουπίδια στη Σωκράτους-Ευριπίδου και οι πιο ζωντανοί ήταν οι Κινέζοι που ξεφόρτωναν σβέλτα εμπορεύματα από δύο γιγαντιαίες νταλίκες.

Αρχιτέκτονες: Ματθαίος Παπαβασιλείου, Βαλεντίνα Καρβουντζή. Συνεργάτες αρχιτέκτονες: Αγγελική Ζιούνα, Νατάσσα Χολή

Οι προτάσεις που διατυπώθηκαν ξεχώρισαν για τις διαφορετικές αναγνώσεις τους καθώς και τη σύνδεση που επιχειρούν με τον ευρύτερο πολεοδομικό ιστό, την απροσπέλαστη σήμερα πλατεία της Βαρβακείου Αγοράς, και τη σύνδεση με την οδό Μενάνδρου και τις άλλες γειτονιές της περιοχής.

Αρχιτέκτονες: Joao Prates Ruivo, Raquel Maria Oliveira. Ιστορικός αρχιτεκτονικής: Βασίλης Οικονομόπουλος

Ξεχώρισε η πρόταση με τον «κρυμμένο κήπο» που αναδεικνύει τα ιστορικά ίχνη της πλατείας και ενσωματώνει αναρριχώμενα φυτά στις προσόψεις των τριγύρω κτηρίων (1ο βραβείο, αρ. 22210), μια παρέμβαση με τη χρήση Αεροστάτου (μια κατασκευή κινητή) που συνδέει πόλη και πλατεία (2ο βραβείο 11011Α), και μια ιδέα που βασίζεται στην ανομοιογένεια του χώρου όπου στις οριζόντιες ζώνες χρησιμοποιούνται διαφορετικά υλικά για να προβληθεί και να τονιστεί αυτή η ποικιλομορφία (3ο βραβείο 10263).

Αρχιτέκτονες: Διονύσης Ζαχαριάς, Αλεξάνδρα Στράτου, Φίλιππος Φωτιάδης. Συμμετέχουν επίσης στην ομάδα μελέτης οι: Θεοδώρα Μουστάκη, Ηλίας Πίτσιος, Μαρίλια Τρωγάδα, Νικόλας Ευθυμιάδης, Σταύρος Βάντερβιλτ, Μέλανι Αλκίδη

Ιδιαίτερες συλλήψεις σε έναν χώρο δύσκολο που ορίζεται από διαφορετικά κτήρια: παιχνίδια με φως και σκιά, καταπράσινους τοίχους, αναβαθμοί και σκάμματα, χρήση του υδάτινου στοιχείου που ανακούφιζαν από τα υψηλά κτήρια, παγίδες αέρα που μετέφεραν φρέσκιες αέριες μάζες σε υπαίθριους χώρους. Η πλατεία Θεάτρου με τη Διπλάρειο Σχολή στο κέντρο μοιάζε με μια τεράστια αυλή. Συγκράτησα τις προτάσεις για επιστροφή στην κατοικία, ενώ τώρα τα διαμερίσματα παραμένουν άδεια ή μετατρέπονται σε αποθήκες και εκθεσιακούς χώρους.

Συμπέρασμα: Ιδέες υπάρχουν και γούστο διαθέτουν οι αρχιτέκτονές μας. Πολιτική χρειάζεται, πείσμα και στρατηγική για να δούμε τα όνειρα να γίνονται πράξη.

Σύνδεσμος: Ενοποίηση Αρχαιολογικών Χώρων Αθήνας

Τόπος έκθεσης: Διπλάρειος Σχολή

Πλατεία Θεάτρου 3

Ημέρες / ώρες
Μέχρι 4/1. Δευτ.-Παρ. 11 π.μ.-8 μ.μ. Είσοδος ελεύθερη

Στον Άγιο Παντελεήμονα: Μήνυμα καταλλαγής ή κοσμικό show;

Τα ηχεία στο προαύλιο μαρτυρούσαν ότι αναμενόταν πλήθος μεγάλο. Στην πραγματικότητα γύρω από τον ναό βρέθηκαν διασκορπισμένα άτομα οι οποίοι είχαν προσπαθήσει να εισέλθουν, αλλά έμειναν εκτός του νυμφώνος. Μερικοί θερμόαιμοι ανέβασαν τους τόνους κραυγάζοντας συνθήματα υβριστικά για τους επίσημους. Δεν ήταν πάνω από 20-30.

Μια κυρία περιποιημένη μου παραπονέθηκε πως δεν την άφησαν κι εκείνη να μπει. Αλλά θα ήθελε να έρθει και αύριο και μεθαύριο στο ναό. Όμως δεν θα έχει αστυνομία. Και έτσι θα προτιμήσει να μείνει σπίτι της. Φοβάται.

Τελικά, κατάφερα να περάσω τις καλά φρουρημένες θύρες και να ζήσω τη συναυλία στον Άγιο Παντελεήμονα. Πρώτη φορά μου τύχαινε να βλέπω τόση αστυνομία περιμετρικά και κυρίως μπροστά από τις πύλες χριστιστιανικού ναού. Συνθήματα επαναλαμβανόμενα σε διαστήματα του δεκάλεπτου εμπόδιζαν τη σωστή ακρόαση της μουσικής. Και έξω. Και μέσα. Το πρόγραμμα; Χριστιανοκεντρικό: Ύμνοι των Χριστουγέννων, το έργο του Μ. Αδάμη Εν χορδαίς, ένα απόσπασμα την κρεολή λειτουργία, Κορέλι (Concerto grosso των Χριστουγέννων) αλλά και Άξιον εστί των Ελύτη-Θεοδωράκη. Επιλογές που ταιριάζουν στο κλίμα των ημερών όταν αισθάνεσαι ότι σε αυτές τις μέρες που πλησιάζουν κάτι κυοφορείται μυστικά…

Ο ναός μετατράπηκε σε συναυλιακό χώρο για να εξυπηρετήσει το άνοιγμα του Μεγάρου Μουσικής προς τον λαό, αφού βρήκε σύμφωνη την αρχιεπισκοπή Αθηνών. Αλλά αμφιβάλω εάν πραγματώθηκαν οι προσδοκίες περί Αλληλεγγύης, Ανεκτικότητας και Κοινωνικής Σύγκλισης που διαβάσαμε στις αναγγελίες του γεγονότος. Προσωπικά σκέφθηκα ότι νά, δύο πρόσωπα που θεσμικά είναι υπεράνω κομμάτων επισκέπτονται την ταλαίπωρη περιοχή και βρήκαν τον μουσικό πολιτισμό ως γέφυρα για αυτή την κοινή τους εμφάνιση. Έτσι απλά και αυθόρμητα.

Είπα, ναί. Ένα χρόνο μετά τις εκλογές, και αφού δεν έχει αλλάξει τίποτα στις γειτονιές με τους βρώμικους σκοτεινούς δρόμους κάποιοι έρχονται να φέρουν ένα μήνυμα συμφιλίωσης. Και αυτό είναι καλό. Και πρέπει να υποστηριχθεί. Mε άλλα λόγια επικροτώ την παρουσία του αρχιεπισκόπου στην εκδήλωση, όπως και την εμφάνιση του σεβάσμιου Αλβανίας Αναστασίου.

Βλέπω τους δυο πρωταγωνιστές της βραδυάς να κάθονται σχεδόν στο κέντρο του ναού, στα όρια του ομφάλιου. Αυτά τα δύο πρόσωπα, Αρχιεπίσκοπος και Πρόεδρος είναι σα να λένε: και τώρα η σειρά σας, κύριοι που έχετε λόγο και εξουσία. Αμάν, κάντε κάτι. Ο κόσμος δεν αντέχει. Γιατί χωρίς πολιτική για την αναβάθμιση της περιοχής για να εξαλειφθεί η εγκληματικότητα με κατοίκους που θα αισθάνονται ασφάλεια παρόμοια εγχειρήματα θα περνάνε απαρατήρητα.

Αλλά εάν η μουσική είχε κάποια συμβολικότητα σε ποιους απευθυνόταν αυτή η συναυλία; Στους νέους, σύμφωνα με δελτία τύπου και δηλώσεις των αρμοδίων. Και ποιούς ακριβώς νέους; Εάν δούμε το πρόγραμμα και τις επιλογές με κριτήριο το θρήσκευμα φαίνεται πως απευθυνόταν σε Ορθόδοξους και Καθολικούς. Γιατί δεν μπορώ να φανταστώ ότι τα κορίτσια από τη Σομαλία που μπορεί να περιδιάβαιναν στην πλατεία θα καταλάβαιναν και πολλά από Κορέλι ή από την λειτουργία λάτιν που τραγούδησε ο Γ. Νταλάρας. Ίσως οι Ιρανοί που βρέθηκαν σε ένα παγκάκι να ένιωσαν κάτι από τα μελίσματα της χορωδίας που διηύθυνε δεξιοτεχνικά ο Αχιλλέας Χαλδαιάκης.

Στην περιοχή οι πολώσεις δεν είναι μεταξύ ετεροδόξων αλλά μεταξύ ετεροθρήσκων. Το ισλαμικό στοιχείο είναι αυτό που προβάλλει, όπως είδαμε και στις δημόσιες προσευχές πρόσφατα. Θα περίμενε λοιπόν κανείς να ακούσει μουσουλμανικά μουσικά μέλη να διαλέγονται με ευρωπαϊκές συνθέσεις (δυτικές και βυζαντινές), ως μια αντιπροσώπευση του ψηφιδωτού πολιτισμών που σχηματίζουν οι κάτοικοι στην περιοχή του κέντρου. Θυμίζω πως ανάλογες συναυλίες έχουν γίνει στο παρελθόν τόσο στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (2006) όσο και στην υπέροχη συνάντηση της Αγία Ειρήνης Κωνσταντινούπολης (2000) με τη συμμετοχή της εξαιρετικής Ελληνικής Βυζαντινής Χορωδίας του Λυκούργου Αγγελόπουλου και μουεζίνιδων Οθωμανών. Εκεί έγινε πραγματικός μουσικός διάλογος με έντονο το στοιχείο του αυτοσχεδιασμού… Μια συνάντηση πολιτισμού που θα σόκαρε πολλούς «υπερέλληνες» ή «ευσεβείς». Η διαφορά, βέβαια, είναι πως η Αγία Ειρήνη στη Βασιλεύουσα είναι ένας ναός που ποτέ δεν έγινε τζαμί και τώρα λειτουργεί ως μουσείο.

Εδώ, στον Άγιο Παντελεήμονα, ίσως τον μεγαλύτερο νεώτερο ναό των Βαλκανίων μέσα στην αίθουσα υπήρχε μια αμηχανία η οποία οφειλόταν τόσο στην καινοτόμο (θα έλεγα βίαιη) χρήση του λατρευτικού χώρου (από κάποιους θα ερμηνευθεί η συναυλία ως απόπειρα βεβήλωσης του χώρου), όσο και στην αίσθηση του εξωτερικού περιβάλλοντος με τα συνθήματα προκαλώντας ένταση και ερωτηματικά.

Ένα περιστέρι κάποια στιγμή σαν να ζωντάνεψε από μια τοιχογραφία, πέταξε στους θόλους του ναού και προσγειώθηκε κοντά στα πόδια του Προέδρου της Δημοκρατίας. Ο Πρόεδρος μειδίασε στη θέα του.

Θεωρώ πως αν και σαν ιδέα δεν ήταν άσχημη η εκδήλωση έπασχε στην υλοποίηση με την έλλειψη οργάνωσης αλλά και στην προβληματική σκοποθεσία. Τα πράγματα έδειχναν να έγιναν βιαστικά. Από την άλλη σκέπτομαι πως εάν το Μέγαρο (ταυτίζεται στη συνείδηση των πολλών με την κοσμική Αθήνα) θέλει πραγματικά να πλησιάσει τους νέους της περιοχής ας οργανώσει εκπαιδευτικά προγράμματα στα σχολεία των γειτονιών πάνω και κάτω από την οδό Αχαρνών αξιοποιώντας και τη μουσική σαν μέσον που ενώνει τους διαφορετικούς που δεν είναι βέβαια απλώς χριστιανοί, αλλά και μουσουλμάνοι, και ινδοί και βουδιστές.

Αλλά δεν θέλω να γκρινιάζω. Κλείνοντας αυτές τις άτακτες σκέψεις θέλω να πω ότι εάν η προσπάθεια αυτή δεν έχει συνέχεια θα παραμείνει στις συνειδήσεις των περισσότερων ως ένα κοσμικό show εντυπώσεων  που απέβλεπε στον περιστασιακό κατευνασμό των πολιτών που οργίζονται βλέποντας να τρέχουν οι αλλαγές καθημερινά και να τους ξεπερνούν…