Monthly Archives: March 2012

Rethink Athens

Να ξανασκεφτούμε την Αθήνα μας προτρέπει το Ίδρυμα Ωνάση με την παρέμβασή του στο κέντρο με βασικό άξονα την οδό Πανεπιστημίου. Τρεις είναι οι στόχοι του έργου:

  • Το κέντρο της πόλης να είναι τόπος προορισμού για τον πολίτη και όχι χώρος διέλευσης αυτοκινήτων
  • Η λειτουργική, αισθητική και περιβαλλοντική αναβάθμιση του κέντρου
  • Η ενίσχυση των εμπορικών, διοικητικών και οικονομικών λειτουργιών της πόλης

Ουσιαστικά μιλάμε για έναν αρχιτεκτονικό διαγωνισμό που θα είναι ευρωπαϊκός. Στην προετοιμασία συμμετέχουν αρμόδια υπουργεία (Περιβάλλοντος, Μεταφορών), ο Δήμος της Αθήνας και άλλοι φορείς.

Στόχος είναι η Πανεπιστημίου να γίνει φιλική στον πεζό και στον ποδηλάτη, ενώ το τραμ θα διέρχεται από εκεί ως μέσο μαζικής μεταφοράς, προεκτείνοντας τη γραμμή από το Σύνταγμα έως τα Πατήσια (δεν βρήκα να διευκρινίζεται πού ακριβώς θα τελειώνει). Έτσι, η Πανεπιστημίου θα ενώσει τα μεγάλα μουσεία ενώ η Ακαδημίας αλλάζει κατεύθυνση ως πύλη καθόδου των αυτοκινήτων που κατεβαίνουν από τη Βασ. Σοφίας. Διατηρείται η Σταδίου ως άνοδος, ενώ η Αγίου Κωνσταντίνου άνοδος, ώστε να διοχετεύονται τα αυτοκίνητα προς την Γ´ Σεπτεμβρίου. Όλα αυτά σημαίνουν και ένα νέο σχεδιασμό του δικτύου συγκοινωνιών στο κέντρο.

Η πρωτοτυπία στη διαδικασία του διαγωνισμού είναι ότι δίνεται η ευκαιρία για μια δημόσια συζήτηση στο ευρύ κοινό μέσα από τον ιστότοπο που έχει δημιουργηθεί ειδικά και μέσω των κοινωνικών δικτύων.

Μέσα από τον ιστότοπο θα γίνονται και οι εγγραφές των ενδιαφερομένων που θα θέτουν υποψηφιότητα. Νά, πώς περιγράφεται σύντομα το έργο:

Ο αρχιτεκτονικός διαγωνισμός θέτει το θέμα της ποιότητας ζωής στην καθημερινότητά μας και μέσα από αυτόν θα προκληθεί ενδιαφέρον, ώστε να καλλιεργηθεί δημόσια συζήτηση για τις νέες συνθήκες που θα αναζωογονήσουν με ελκυστικό και βιώσιμο τρόπο το Κέντρο της Αθήνας. Είναι ο καταλύτης που θα προκαλέσει τοποθετήσεις για όλα τα ζητήματα και δημιουργική ζύμωση απόψεων των πολιτών, των εμπλεκόμενων ειδικών, αρχιτεκτόνων, καλλιτεχνών, πνευματικών ανθρώπων, οικονομολόγων και άλλων, για νέες αναζητήσεις πάνω στον παλιό καμβά της πόλης. Στόχος της μελέτης που θα προκριθεί είναι οι ουσιαστικές αλλαγές στην εικόνα, τη δομή και τη λειτουργία του κέντρου, επιλύοντας τα θέματα που αφορούν στην καθημερινότητα και αναβαθμίζοντας την πόλη ώστε να γίνει φιλική, ελκυστική για να ανταγωνιστεί τις Ευρωπαϊκές Μητροπόλεις. Η ασφάλεια, η ενίσχυση της επιχειρηματικότητας, η εγκατάσταση και επιστροφή της κατοικίας, η ανάδειξη του πολιτιστικού μας πλούτου και η πνοή ποιότητας και ζωής σε κάθε πτυχή της καθημερινότητας, θα αποτελούν βάση της μελέτης. Η Αθήνα θα μεταμορφωθεί σε ζωντανή πόλη όλο το 24ωρο.

Όλα αυτά που σημειώνονται, τα τόσο όμορφα διατυπωμένα, δεν είναι απλώς θέμα πολεοδομικού σχεδιασμού και αισθητικών παρεμβάσεων αλλά είναι ζητήματα μιας συνολικότερης πολιτικής που θα βάζει τον κάτοικο, τον εργαζόμενο και τον επισκέπτη της πόλης ως προτεραιότητα και δεν θα θέλει να μακιγιάρει τα κακώς κείμενα και την εξαθλίωση που γνωρίζουμε από πρώτο χέρι όσοι κινούμαστε στους κεντρικούς δρόμους.

Αναμφίβολα, είναι αξιέπαινη η πρωτοβουλία και μια ελπίδα η αναγγελία (κι ας είναι παραμονές εκλογών) για έναν διαγωνισμό που θα έχει στο επίκεντρο ένα νέο πρόσωπο της καρδιάς της Ελλάδας, την Αθήνα. Η Αθήνα, σήμερα μοιάζει γερασμένη και κυρίως ντροπιασμένη από την κακοποίηση που έχει υποστεί. Ακόμα και σήμερα με δυσκολία μπορείς να περπατήσεις το κέντρο με έναν φιλοξενούμενο ή με ένα μικρό παιδί και να είσαι περήφανος με τις εικόνες που αντικρύζεις. Οι ίδιοι οι κάτοικοι που απέμειναν μοιάζουν σαν ακρίτες που φυλάνε ένα κάστρο και δεν το εγκαταλείπουν.

Διαγωνισμούς έχουμε δει ξανά στο παρελθόν. Η πλατεία Ομονοίας είναι η μεγάλη χαμένη από τον τελευταίο διαγωνισμό που έγινε για την ανάπλασή της δεν ολοκληρώθηκε ποτέ ως προς την υλοποίηση.

Εύχομαι όσα καλά σχεδιαστούν να γίνουν και το ζόμπι να γίνει μια πανέμορφη κόρη. Βέβαια, κάθε εγχείριση έχει ένα ποσοστό αποτυχίας. Μία πλαστική προσώπου μπορεί να έχει ολέθρια αποτελέσματα αντί της αισθητικής αναβάθμισης.

Τί ωραία που δείχνουν όλα στο βίντεο με την αναγγελία! Και είμαι βέβαιος πόσο ωραία θα είναι όλα στα σχέδια που θα προκριθούν. Άλλο όμως τα σχέδια και άλλο η υλοποίησή τους.  Μακάρι να γίνει κάτι καλό.

Iστότοπος: http://www.rethinkathens.org/

Ο ζωγράφος Α.Κ. δια χειρός Γεωργίου Χατζημιχάλη

Είδα την τελευταία δουλειά του Γιώργου Χατζημιχάλη στο Εθνικό Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης. Εκεί, στα υπόγεια του κτηρίου του Ωδείου Αθηνών είχε εγκατασταθεί το μυθιστόρημα με θέμα τον ζωγράφο Α.Κ. Ο χαρακτήρας του Χατζημιχάλη αυτοπαρουσιάζεται μέσα από τα έργα του, αφηγήσεις μιας ζωής που ξεκίνησε το 1924 και ολοκληρώθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1980. Δηλαδή, δύο χρόνια μετά τη μικρασιατική εκστρατεία και λίγο μετά την πολιτική αλλαγή με τον Ανδρέα Παπανδρέου. Θα μπορούσε, λοιπόν, να είναι ένα παιδί που γεννήθηκε από πρόσφυγες, που έρχεται στον κόσμο λίγο μετά την εγκατάσταση των γονιών του στην Ελλάδα. Θα μπορούσε να είναι γιος του Κόντογλου ή του Στρατή Δούκα που γεννήθηκαν το 1895.

Οι αφηγήσεις του Α.Κ. δια χειρός Γεωργίου Χατζημιχάλη συνιστούν μια ιστορία χωρίς λόγια αλλά αποκλειστικά με εικόνες και με υλικά μελάνι, κάρβουνο, χρώματα διαφόρων προέλευσεων, φωτογραφίες και βίντεο. Τα μέρη του μυθιστορήματος εἶναι πέντε κεφάλαια: 1) 1939-1951, 2) 1952-1961, 3) 1962-1969 4) 1970-1976 5) 1976-1985 (περίπου). Η τελευταία περίοδος του Α.Κ. είναι φάση ἐγκλεισμού στο σπίτι του.

Τα πέντε τμήματα ισοδυναμούν με πέντε ηλικίες του ζωγράφου, από την εφηβεία έως τον θάνατο. Το πρώτο πορτραίτο που ανοίγει το μυθιστόρημα είναι ο ίδιος ο καλλιτέχνης στη νεανική ηλικία, μετέωρος σε μια εποχή που είναι σφραγισμένη από τη μεταξική δικτατορία, για να ωριμάσει στη διάρκεια της κατοχής και του εμφυλίου. Όταν πλέον είναι ενήλικος το 1951 βγαίνει από μία Ελλάδα σπαραγμένη που προσπαθεί να συνειδητοποιήσει τον εαυτό της και να σταθεί στα πόδια της. Τα πρόσωπα έχουν χαθεί στο σκοτάδι της βίας και των δεινών, ένας ηλεκτρικός λαμπτήρας έρχεται να φωτίσει ελάχιστα φιγούρες που βιώνουν την καταπίεση, τα βασανιστήρια, την εξορία. Άλλα πρόσωπα σκυμμένα από την εγκαρτέρηση είναι πλήρως σαβανωμένα, κάτοικοι τάφων. Τρόμος παντού. Στη δεύτερη ηλικία αποκαλύπτεται το έτερο σώμα μέσα από τη γυναίκα. Εδώ προσγράφεται η ελπίδα και η αισιοδοξία, αλλά και μία αίσθηση φθαρτότητας. Στην τρίτη ηλικία περιέχεται η περίοδος της δικτατορίας. Και πάλι ο ζωγράφος μας εκφράζεται με σκοτεινούς χώρους, τον γλόμπο, και το φως που δεν λείπει ποτέ, έστω κι αν είναι από μια μικρή χαραμάδα. Στην τετάρτη ηλικία τα υποφωτισμένα έργα αυξάνονται και ένα αίσθημα μελαγχολίας καταλαμβάνει τους χώρους. Ο ήρωας Α.Κ. δείχνει να ανακαλεί τη ζωή του, να εκτιμά και να αξιολογεί την πορεία του, να θέλει να πάρει αποφάσεις. Και παίρνει.

Σε μια σειρά από φωτογραφίες αιχμαλωτίζει τις κινήσεις του τέλους. Έχει βάλει σε κουτιά τα έργα του, και έχει αφήσει για πάντα την παλιά ζωή του. Κλείνεται στο σπίτι του χωρίς να βγει ποτέ από μέσα. Και εκεί δεν κάνει τίποτα άλλο πέρα από αυτό που ξέρει: ΖΩΓΡΑΦΙΖΕΙ. Δηλαδή, αντιστέκεται στον θάνατο. Σαν καρέ κινηματογραφικής ταινίας αποτυπώνει τον χώρο του εγκλεισμού του. Μικρές λεπτομέρειες φθοράς τις εξυψώνει και τις αφθαρτοποιεί. Ξύλινα παρκέ, ψηφίδες μωσαϊκών, σωλήνες μπάνιου, καλοριφέρ, διακόπτες, σύρτες, καλώδια, όλα πειραγμένα από τον χρόνο, την υγρασία, τη χρήση. Όλα αυτά γίνονται πολύτιμα εικονίσματα της ιστορίας μας. Μέσα σε αυτά κατοικεί η ύλη μας και η ψυχή μας.

Τώρα που το τελείωσα, δεν περίμενα ότι θα γράψω 475 λέξεις. Με την τελευταία 484. Και αυτό γιατί πριν λίγο διάβασα το υπέροχο κείμενο του Νίκου Ξυδάκη με τον τίτλο «Ανάμεσα στην ύλη και τη μεταφυσική» για την ίδια έκθεση και είπα δεν γράφω τίποτα, ούτε αράδα, τα λέει πολύ καλύτερα από εμένα. Νά, διαβάστε πώς κλείνει:

Ο βίος του Α.Κ. είναι η ζωγραφική στον 20ό αιώνα, οι αναζητήσεις και τα βάσανα των ζωγράφων, που παύουν να είναι αφηγητές του κόσμου και παρηγορητές των ανθρώπων, και γίνονται μοναχοδαρμένοι ήρωες, δημιουργοί των εαυτών τους. Κι είναι ακόμη μια σύνοψη του νεοελληνικού αστικού βίου, ένα τυραννισμένο χρονικό, φόρος τιμής στους δασκάλους των τεχνών, αλλά και φόρος τιμής στους σιωπηλούς ήρωες της ζωής, στους ανώνυμους, πλην όχι απρόσωπους, του ιστορικού πλήθους. Ο Α.Κ. δεν έχει ολόκληρο όνομα, κατάγεται από τους συνοπτικούς ήρωες του Κάφκα και του Καμύ, είναι υπαρξιακός ήρωας αλλά και ιστορικός άνθρωπος: πρωτοεκφράζεται στην αυγή του Δευτέρου Πολέμου, και σβήνει κατά τη δύση του Ψυχρού Πολέμου.

Εντοπίζω την ελληνικότητά του: τόση όση και η οικουμενικότητά του. Υπολογίζω το βάρος αυτού του μυθιστορήματος, του χρονικού, της παραβολής, στη σημερινή ιστορική σύμφραση: μου δείχνει τον Ελληνα του 21ου αιώνα, βασανισμένο, ραγισμένο, άτυχο, αλλά και βαθύ, πλούσιο, ποικίλο. Δεν εξωραΐζει, δεν νοσταλγεί, παρηγορεί κι εγκαρδιώνει, εξημερώνει. Ισως είναι ένα έργο που το γέννησε η κρίση: το άτομο τυραννισμένο από την ύπαρξη, ζωγραφισμένο στο κάδρο της ιστορικής διάρκειας. Σίγουρα ένα έργο που έτσι είχα ανάγκη να το εισπνεύσω, ζεστό, ψυχρό, οικείο, απόμακρο, αθηναϊκό, οικουμενικό, θραυσμένο, καθολικό, σαν τις ψηφίδες των μωσαϊκών και τις ραγισματιές στα σπίτια μας. Ανάμεσα στην ύλη και τη μεταφυσική της.

Τέλος πάντων, το εγώ μου δεν με άφησε να σιωπήσω. Ας είναι!

Δόμνα Σαμίου: Ένα κομμάτι μιας άλλης Ελλάδας

Μόλις μια εβδομάδα πριν πληροφορήθηκα ότι η Δόμνα είναι σε πολύ άσχημη κατάσταση. Και σήμερα έμαθα ότι αναχώρησε από τη ζωή. Την πρωτοάκουσα μαζί με τον Σαββόπουλο να τραγουδάει για τα τραγούδια τα ζαχαρωμένα ποὺ ταιριάζουν για σοκολατόπαιδα αλλά όχι για κείνην. Όπως αυτό το σαββοπουλικό τραγούδι έτσι και όσα τραγούδησε υπήρξαν μικρά δράματα της βιογραφίας της. Τα παραδοσιακά τραγούδια που έλεγε χρόνια τώρα λες και είναι συνθέσεις προορισμένες για τη φωνή της. Κι αυτό γιατί όσο γνωστά και να ήταν (βλ. «Τζιβαέρι») το έλεγε με τέτοιο τρόπο ώστε ήταν σαν να το ακούω για πρώτη φορά.

Η Σαμίου ανήκει στον Χορό με κορυφαίους μιας άλλης Ελλάδας. Ανοιχτή σε προσκλήσεις κι εξαιρετική επαγγελματίας χωρίς ωστόσο να συμβιβαστεί με την αγορά επέμεινε στο είδος που υπηρετούσε με πάθος και ερευνητικό ζήλο και με ένα αίσθημα αποστολής να διαδώσει και να μεταδώσει γνώση και εμπειρία. Με σταθερούς συνεργάτες μουσικούς όπως τα αδέλφια Κώστας και Νίκος Φιλιππίδης, εθνολόγους και ανθρωπολόγους, όπως η Μιράντα Τερζοπούλου, ένωσε διαφορετικές γενιές σε τραγούδια, συναυλίες, δισκογραφία.

Θέλω να τη θυμάμαι να μας χαμογελάει και να μας διδάσκει την ουσία της απλότητας. Πιστεύω ότι μαζί με τη Μπέλλου και τον Μπιθικώτση συναποτελούν την τριάδα των πλέον επικών φωνών της μουσικής μας στα τελευταία 40 χρόνια του 20ού αιώνα.

Με δάσκαλο τον σεβάσμιο Σίμωνα Καρρά αγωνίστηκε σε όλη τη ζωή της για το δημοτικό μας τραγούδι, έφερε στο προσκήνιο τα τολμηρά αποκριάτικα, μας έκανε να δακρύσουμε, να γελάσουμε, να στοχαστούμε. Και να χορέψουμε παρέες σε συρτούς και μπάλλους.  Μας έμαθε να μην ντρεπόμαστε για το μουσικό μας σώμα.

Ό,τι ἐκπροσωπεῖ σήμερα ο Λυκούργος Αγγελόπουλος στη βυζαντινὴ μουσικὴ ἀντιπροσώπευε η Δόμνα Σαμίου στην παραδοσιακή μας μουσική.

Ο Θεός να την αναπαύσει.

Ιστότοπος Δόμνας Σαμίου: http://www.domnasamiou.gr/

Και η ψυχή γλυκαίνεται… Στην Αγία Ειρήνη με τον Λυκούργο Αγγελόπουλο

Στην οδό Αιόλου. Ο ναός αυτός είναι μια κιβωτός στην πόλη. Είναι η πρώτη μητρόπολη της Αθήνας μετά την απελευθέρωση, που χρησιμοποιήθηκε από το παλάτι και τον βασιλιά Όθωνα. Στον χώρο της παλαιάς μεσαιωνικής εκκλησίας σχεδιάστηκε ένας νέος ναός συνδυάζοντας αρχιτεκτονικά στοιχεία της Αναγέννησης με βυζαντινές επιρροές από τον Λύσανδρο Καυταντζόγλου και εγκαινιάστηκε το 1850. Αυτά αφορούν την ιστορία. Δεν ξέρω τί θα συνέβαινε σήμερα, εκεί, εάν δεν υπήρχε ο Λυκούργος Αγγελόπουλος και ο πατέρας Θωμάς.

Και πρώτα, ο Λυκούργος Αγγελόπουλος. Βρίσκεται πολλά χρόνια στον δεξιό χορό. Άρχων πρωτοψάλτης της Μεγάλης Εκκλησίας τιμάει τη βυζαντινή και μεταβυζαντινή μουσική παράδοση με ένα ήθος αξεπέραστο. Και τον τιμούν οι πάμπολλοι μαθητές του που ψάλλουν στην Ελλάδα και στη διασπορά και καμαρώνουν για τον δάσκαλο. Ο Λυκούργος είναι δάσκαλος που ξέρει να δίνει τα μυστικά της μουσικής από παλιά σκονισμένα χειρόγραφα μεγάλων μαϊστόρων. Κάθε Κυριακή νέοι ψαλτάδες τον έχουν κορυφαίο άρχοντα στην Αγία Ειρήνη να τους οδηγεί σε άγνωστους μυστικούς δρόμους, σε αργόσυρτα και γοργά μέλη, σε ιλαρούς και χαροποιούς σκοπούς δοξολογίας του σύμπαντος κόσμου. Και η ψυχή γλυκαίνεται όταν ο Αγγελόπουλος διδάσκει Κουκουζέλη. Ο Αγγελόπουλος σήμερα είναι το κατ᾽ εξοχήν πρότυπο ψάλτη που ψάλλει με αντικειμενικότητα.

Ο πατέρας Θωμάς είναι το δεύτερο πρόσωπο που καθορίζει τη φυσιογνωμία της ενορίας της Αγίας Ειρήνης. Με τη βαθειά φωνή μιλάει στην καρδιά τής σύναξης χωρίς υπερβολές στη λατρευτική τάξη και κυρίως, όταν κηρύττει, χωρίς να κολακεύει τους πιστούς, χωρίς να θρέφει την οργή ή τις ενοχές με το πρόσχημα του Θεού. Είναι απλός και αυτό περνάει άμεσα. Συγκρατώ τον λόγο του στους πρώτους Χαιρετισμούς. Πώς απογείωσε τους παρευρισκόμενους μιλώντας για τη φιλανθρωπία με σύγχρονους όρους.

Με δυο λόγια: η Αγία Ειρήνη είναι ένας εξαιρετικός προορισμός για παραμυθία και ψυχική τροφοδότηση τώρα που ξεκίνησε η Σαρακοστή. Οι πύλες της είναι ανοιχτές. Άσε τις προκαταλήψεις σου, άναψε ένα κεράκι, σκέψου έναν καλό λόγο και κάνε αυτόν τον λόγο ευχή…