Category Archives: ΜΟΥΣΙΚΗ

Δόμνα Σαμίου: Ένα κομμάτι μιας άλλης Ελλάδας

Μόλις μια εβδομάδα πριν πληροφορήθηκα ότι η Δόμνα είναι σε πολύ άσχημη κατάσταση. Και σήμερα έμαθα ότι αναχώρησε από τη ζωή. Την πρωτοάκουσα μαζί με τον Σαββόπουλο να τραγουδάει για τα τραγούδια τα ζαχαρωμένα ποὺ ταιριάζουν για σοκολατόπαιδα αλλά όχι για κείνην. Όπως αυτό το σαββοπουλικό τραγούδι έτσι και όσα τραγούδησε υπήρξαν μικρά δράματα της βιογραφίας της. Τα παραδοσιακά τραγούδια που έλεγε χρόνια τώρα λες και είναι συνθέσεις προορισμένες για τη φωνή της. Κι αυτό γιατί όσο γνωστά και να ήταν (βλ. «Τζιβαέρι») το έλεγε με τέτοιο τρόπο ώστε ήταν σαν να το ακούω για πρώτη φορά.

Η Σαμίου ανήκει στον Χορό με κορυφαίους μιας άλλης Ελλάδας. Ανοιχτή σε προσκλήσεις κι εξαιρετική επαγγελματίας χωρίς ωστόσο να συμβιβαστεί με την αγορά επέμεινε στο είδος που υπηρετούσε με πάθος και ερευνητικό ζήλο και με ένα αίσθημα αποστολής να διαδώσει και να μεταδώσει γνώση και εμπειρία. Με σταθερούς συνεργάτες μουσικούς όπως τα αδέλφια Κώστας και Νίκος Φιλιππίδης, εθνολόγους και ανθρωπολόγους, όπως η Μιράντα Τερζοπούλου, ένωσε διαφορετικές γενιές σε τραγούδια, συναυλίες, δισκογραφία.

Θέλω να τη θυμάμαι να μας χαμογελάει και να μας διδάσκει την ουσία της απλότητας. Πιστεύω ότι μαζί με τη Μπέλλου και τον Μπιθικώτση συναποτελούν την τριάδα των πλέον επικών φωνών της μουσικής μας στα τελευταία 40 χρόνια του 20ού αιώνα.

Με δάσκαλο τον σεβάσμιο Σίμωνα Καρρά αγωνίστηκε σε όλη τη ζωή της για το δημοτικό μας τραγούδι, έφερε στο προσκήνιο τα τολμηρά αποκριάτικα, μας έκανε να δακρύσουμε, να γελάσουμε, να στοχαστούμε. Και να χορέψουμε παρέες σε συρτούς και μπάλλους.  Μας έμαθε να μην ντρεπόμαστε για το μουσικό μας σώμα.

Ό,τι ἐκπροσωπεῖ σήμερα ο Λυκούργος Αγγελόπουλος στη βυζαντινὴ μουσικὴ ἀντιπροσώπευε η Δόμνα Σαμίου στην παραδοσιακή μας μουσική.

Ο Θεός να την αναπαύσει.

Ιστότοπος Δόμνας Σαμίου: http://www.domnasamiou.gr/

Και η ψυχή γλυκαίνεται… Στην Αγία Ειρήνη με τον Λυκούργο Αγγελόπουλο

Στην οδό Αιόλου. Ο ναός αυτός είναι μια κιβωτός στην πόλη. Είναι η πρώτη μητρόπολη της Αθήνας μετά την απελευθέρωση, που χρησιμοποιήθηκε από το παλάτι και τον βασιλιά Όθωνα. Στον χώρο της παλαιάς μεσαιωνικής εκκλησίας σχεδιάστηκε ένας νέος ναός συνδυάζοντας αρχιτεκτονικά στοιχεία της Αναγέννησης με βυζαντινές επιρροές από τον Λύσανδρο Καυταντζόγλου και εγκαινιάστηκε το 1850. Αυτά αφορούν την ιστορία. Δεν ξέρω τί θα συνέβαινε σήμερα, εκεί, εάν δεν υπήρχε ο Λυκούργος Αγγελόπουλος και ο πατέρας Θωμάς.

Και πρώτα, ο Λυκούργος Αγγελόπουλος. Βρίσκεται πολλά χρόνια στον δεξιό χορό. Άρχων πρωτοψάλτης της Μεγάλης Εκκλησίας τιμάει τη βυζαντινή και μεταβυζαντινή μουσική παράδοση με ένα ήθος αξεπέραστο. Και τον τιμούν οι πάμπολλοι μαθητές του που ψάλλουν στην Ελλάδα και στη διασπορά και καμαρώνουν για τον δάσκαλο. Ο Λυκούργος είναι δάσκαλος που ξέρει να δίνει τα μυστικά της μουσικής από παλιά σκονισμένα χειρόγραφα μεγάλων μαϊστόρων. Κάθε Κυριακή νέοι ψαλτάδες τον έχουν κορυφαίο άρχοντα στην Αγία Ειρήνη να τους οδηγεί σε άγνωστους μυστικούς δρόμους, σε αργόσυρτα και γοργά μέλη, σε ιλαρούς και χαροποιούς σκοπούς δοξολογίας του σύμπαντος κόσμου. Και η ψυχή γλυκαίνεται όταν ο Αγγελόπουλος διδάσκει Κουκουζέλη. Ο Αγγελόπουλος σήμερα είναι το κατ᾽ εξοχήν πρότυπο ψάλτη που ψάλλει με αντικειμενικότητα.

Ο πατέρας Θωμάς είναι το δεύτερο πρόσωπο που καθορίζει τη φυσιογνωμία της ενορίας της Αγίας Ειρήνης. Με τη βαθειά φωνή μιλάει στην καρδιά τής σύναξης χωρίς υπερβολές στη λατρευτική τάξη και κυρίως, όταν κηρύττει, χωρίς να κολακεύει τους πιστούς, χωρίς να θρέφει την οργή ή τις ενοχές με το πρόσχημα του Θεού. Είναι απλός και αυτό περνάει άμεσα. Συγκρατώ τον λόγο του στους πρώτους Χαιρετισμούς. Πώς απογείωσε τους παρευρισκόμενους μιλώντας για τη φιλανθρωπία με σύγχρονους όρους.

Με δυο λόγια: η Αγία Ειρήνη είναι ένας εξαιρετικός προορισμός για παραμυθία και ψυχική τροφοδότηση τώρα που ξεκίνησε η Σαρακοστή. Οι πύλες της είναι ανοιχτές. Άσε τις προκαταλήψεις σου, άναψε ένα κεράκι, σκέψου έναν καλό λόγο και κάνε αυτόν τον λόγο ευχή…

Πενθεί ο κόσμος της βυζαντινής μουσικής

Έφυγε ο Βασίλης Νόνης από τη ματαιότητα του κόσμου. Ήταν ένας από τους ξεχωριστούς μαθητές του μεγάλου δασκάλου Σίμωνα Καρρά. Αντιγράφω από την ιστοσελίδα του:

Ο Βασίλειος Νόνης είναι παραδοσιακός ψάλτης με βαθύτατη και πολύχρονη θεωρητική και τεχνική κατάρτιση.
Θήτευσε περίπου 25 χρόνια κοντά στον Σίμωνα Καρά, τα μουσικολογικά συμπεράσματα του οποίου ενίσχυσε από την εμπειρία του κοντά στον Νίκο Στεφανίδη, που υπήρξε μαθητής του και συνεχιστής του στο κανονάκι, ίσως ο μόνος καταρτισμένος από διττή άποψη – θεωρητική και πρακτική. Αναμφισβήτητα όμως, ο μοναδικός που μπορεί να ερμηνεύσει στο όργανο αυτό οποιαδήποτε παρτιτούρα, γραμμένη είτε στην παρασημαντική είτε στο πεντάγραμμο,

Η πολύπλευρη αυτή γνώση διασταυρώθηκε με την μελέτη του ύφους των παλαιοτέρων ψαλτών (Μαυρόπουλος, Καμπανίδης, Παναγιωτίδης, Χατζησταμάτης, Μουτάογλου, Καραμάνης, Πρίγγος κλπ.) με τους περισσότερους από τους οποίους συμβίωσε, με τελευταίο και πλέον αξιόλογο όλων τον Θρ. Στανίτσα, που ήταν συνεργάτης του για πολλά χρόνια.

Αντίστοιχη ήταν και η ενασχόληση του με το Δημοτικό τραγούδι, καθώς διηύθυνε δική του ορχήστρα και χορωδία και εργάσθηκε επί 20 χρόνια στο ραδιόφωνο της ΕΡΤ, ως παραγωγός παρεμφερών εκπομπών. Είναι γνωστές οι έρευνες και η εμμονή του στην μη αλλοίωση του τοπικού ύφους, στην αισθητική της παραδοσιακής μουσικής και στον τρόπο ερμηνείας, που προσέδωσαν στην όλη του προσπάθεια αξιοσημείωτη καλλιτεχνική βαρύτητα.

Ο Νόνης ξεχώρισε ως ψάλτης που αναζητούσε την αυθεντικότητα στην ερμηνεία της βυζαντινής μουσικής, ως εξαίρετος δεξιοτέχνης στο κανονάκι και ως δάσκαλος της μουσικής. Δεν θα ξεχάσω ποτέ τη δουλειά του με τα όργανα και τα κρατήματα που με έχει συγκινήσει βαθιά και με έχει κάνει να αγαπήσω ακόμη πιο πολύ τη βυζαντινή μελωδία.

Αναζητώντας ένα ίχνος από τη δουλειά του στο διαδίκτυο ανακάλυψα τη φωνή του να ερμηνεύει έναν ύμνο από τη γιορτή των Εισοδίων σε μια ραδιοφωνική εκπομπή της Φεβρωνίας Ρεβύνθη, που τον αγαπούσε και τον πίστευε. Ο Θεός ας τον αναπαύσει!

Στο καλό, Αντίοχε…

Είμαι συγκλονισμένος, οργισμένος και ταραγμένος για την αιφνίδια αναχώρηση του Αντίοχου. Ήταν όμορφος, γελαστός. Και ταλαντούχος. Είχε πάθος με τον στίχο και το τραγούδι. Έψαχνε το φως και δεν άντεξε η καρδιά του. Και ήταν μόλις 24. Κρίμα! Αντίο, Αντίοχε. Φιλιά στον παππού, στη γιαγιά και στη μητέρα σου. Στο καλό! Εκεί, που είναι όλα μουσική! Kαι φως που δεν σβήνει ποτέ!