Category Archives: ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ

Η γυμνότης είναι αδίκημα; Με αφορμή τη λιτανεία χαράς στη Θεσσαλονίκη.

Βλέπω τον επίσκοπο Θεσσαλονίκης να φρίττει και να μιλάει για ευπρέπεια, σεμνότητα, για ντυμένους επαίτες που τον πλησιάζουν, αξιοπρεπείς. Καταφθάνει στην πόρτα του σπιτιού το μίασμα και θέλει να προφυλάξει την πόλη. Όλα αυτά σε αντίθεση με το gay parade της Θεσσαλονίκης του Ιουνίου 2013, την ειρηνική λιτανεία χαράς και έκφρασης μιας ταυτότητας: είμαστε αυτό που είμαστε, είναι καλό και μας αρέσει. Ένα πάρτυ δίχως σοβαροφάνεια και με σαφή πολιτική διάσταση, όσο και εάν εμπορευματοποιείται ή δεν συμφωνούμε όλοι για την αισθητική του. Oι ιδιωτικές ζωές των συμμετεχόντων αποκαλύπτονται στο φως, με αυτοσαρκασμό, παιχνιδιάρικα, σατιρικά, αλλά και στρατευμένα, όχι για να προκαλέσουν οργή, αλλά για να διεκδικήσουν χώρο στη δημόσια καθημερινότητα και στην κοινωνική και πολιτική σφαίρα. Και έχουν δικαίωμα να το κάνουν αυτό, εάν ακόμη έχουμε δημοκρατική ελευθερία, όπου μπορείς να δηλώσεις τα προσωπικά σου πιστεύω.

Gay pride, Θεσσαλονίκη 2012

Gay pride, Θεσσαλονίκη 2012

Θα περίμενε κανείς να ακούσει τον σεβασμιώτατο Άνθιμο να μιλάει για αγάπη, όσο και εάν μια γιορτή ανθρώπων (που θεωρεί αμαρτωλούς) του προκαλεί απέχθεια. Όμως, εδώ διακρίνεται μια εξαιρετική ευκαιρία να αντιπαρατεθεί στον δήμαρχο, να βγει στα μαζικά μέσα της επικαιρότητας, να παίξει τον ρόλο του φύλακα της ηθικής τάξης. Το όπλο του είναι η απειλή: οι υπογραφές 19.500 ανθρώπων που δεν «εγγυώνται τί θα γίνει» τάχα στην πόλη εάν θα γίνει η παρέλαση. Και, μάλιστα, ζητἀει ματαίωση των εκδηλώσεων. Όσο και αν μιλάει ο ίδιος στο δελτίο τύπου της μητρόπολης « δὲν θὰ συστήσω ποτὲ συγκρούσεις καὶ τραυματισμοὺς ἐντὸς τῆς κοινωνίας μας», εν τούτοις είναι επιθετικός και απορριπτικός. Και στο τέλος γίνεται γραφικός μιλώντας για καρναβάλια και επιστροφή στη φυσιολογική ζωή.

Και γω όση ώρα άκουγα το κήρυγμα του Ανθίμου, ταυτόχρονα, σκεφτόμουν τη γυμνότητα του Ιησού στον σταυρό. Βασανισμένος από το μαρτύριο, λίγο πριν ξεψυχήσει να συγχωρεί εκείνους που τον δίωξαν και τον καταδίκασαν στον ατιμωτικό θάνατο. Αν η γυμνότης ήταν αδίκημα ο Ιησούς θα απεικονιζόταν πάντοτε ενδεδυμένος ευπρεπώς.

Αναλογίζεται, άραγε, ο μητροπολίτης πόσους πληγώνει που είναι πιστοί και τον σέβονται ως πατέρα, πόσους συνανθρώπους μας παγιδεύει στη μοναξιά ή πόσους μπορεί να απομακρύνει από την Εκκλησία, όταν ο λόγος του φορτίζεται για να γίνει ενοχικός και καταδικαστικός, διακρίνοντας τους ανθρώπους με κριτήριο την ερωτική τους επιθυμία; Για μια επιθυμία που σε βρίσκει εκεί που δεν το περιμένεις προς ένα πλάσμα του ιδίου φύλου και που δεν εξαντλείται στον σεξουαλικό πόθο. Αυτό, δηλαδή, που συμβαίνει στον καθένα μας που ποθεί έναν άλλο, ανεξάρτητα από φύλο. Για κάτι, εν τέλει, που είναι πολύ βαθύτερο και ουσιαστικότερο: η αγάπη για έναν άνθρωπο που ενδεχομένως μπορεί να οδηγήσει και σε σεξουαλική συνεύρεση. Ή για μια αγάπη που δεν θα έχει ποτέ σαρκική επαφή, αλλά θα περιοριστεί στην πνευματική σχέση.

Και τί κάνει στα μάτια μας τον άντρα ή τη γυναίκα; την ετεροφυλοφιλία ή την ομοφυλοφυλία; Τα ρούχα ή το λίκνισμα των γοφών; Όλες αυτές οι κινήσεις και χειρονομίες που λειτουργούν κανονιστικά για την αντρική εικόνα σε αντίθεση, πρωταρχικά, με τη θηλυκότητα και κατ᾽  επέκταση με το κλασικό στερεότυπο του θηλυπρεπή άντρα. Έχει παραδοθεί, άραγε, κάτι από αυτά από τον Θεό; Η αγιοποίηση του ετεροφυλοφιλίας, όπως τη γνωρίζουμε σήμερα, βοηθάει στην κατανόηση του μυστηρίου Θεού; Ή μήπως οι ιδεολογίες που τις λαμβάνουμε ως ιερές μας παρασύρουν σε λαβυρίνθους χωρίς έξοδο; Σήμερα τόσο η ποικιλομορφία των αγαπητικών σχέσεων, όπως και οι σεξουαλικές ταυτότητες πληθαίνουν, όμως αυτό συνιστά εμπόδιο για τη συνάντηση με το Θεῖο και την Τριάδα ή μια πρωτόγνωρη δυνατότητα που μπορεί να απελευθερώσει;

Κουράζομαι να επαναλαμβάνω τα αυτονόητα. Και πόσο τερατώδες είναι να φτιάχνουμε έναν Θεό στα μέτρα μας, στις φοβίες μας και στα άγχη μας. Και αυτόν τον Θεό να τον ερμηνεύουμε ως δήθεν αυθεντίες μιλώντας για δεοντολογίες, καπηλευόμενοι τον ίδιο τον Χριστό. Ένα μόνο θα προσθέσω: οι Άγιος Σέργιος και Βάκχος, οι δύο ρωμαίοι φαντάροι και αχώριστοι φίλοι, που τιμά η ορθόδοξη Εκκλησία μας διαπομπεύθηκαν ντυμένοι με γυναικεία ρούχα από τους βασανιστές τους. Έτσι νόμιζαν ότι τους ταπείνωναν με ένα καρναβάλι, αλλά τα ενδύματα δεν υπήρξαν εμπόδιο για να αντικρίσουν οι μακάριοι τη Βασιλεία του Θεού. Το πνεύμα του Θεού δεν υπόκειται σε περιορισμούς και απαγορεύσεις: όπου θέλει ταξιδεύει και κατοικεί.

Αντιδράσεις κατά του pride στη γειτονική μας Βουλγαρία.

Αντιδράσεις κατά του pride στη γειτονική μας Βουλγαρία.

Και κάτι ακόμη: ο τόπος μας χρειάζεται μια άλλη ποιμαντική και έναν άλλο λόγο, στους αντίποδες της ηγεμονικής δύναμης του κάθε κληρικού ή θεολογούντος. Μια φωνή που να ενώνει και όχι να διχάζει, να φέρνει ζωή και όχι κατάθλιψη, δηλαδή θάνατο. Στο τραπέζι του Χριστού είναι καλεσμένοι όλοι. Και αυτός που αντιπροσωπεύει εις τύπον τον Ιησού είναι πατέρας όλων. Αντί να κατασκευάζουμε «επικίνδυνους εχθρούς» με τις ιδέες μας και τα στερεότυπα (βλ. την πρόσφατη απάνθρωπη και φαρμακερή ανακοίνωση από τον Χριστιανικό Ορθόδοξο Φιλανθρωπικό Σύλλογο Φίλων Ιερού Ησυχαστηρίου Παντοκράτορος Μελισσοχωρίου «Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς»), ας κάνουμε καμιά μετάνοια, ας δείξουμε λίγη ταπείνωση σταυρώνοντας τα χέρια και ας σκεφτούμε πάλι τί σημαίνει αλληλεγγύη, χάρις και έλεος αντί να δηλητηριάζουμε και να στοχεύουμε τους υποτιθέμενους αντιπάλους της παράδοσης. Και τι σημαίνει θεολογία ειλικρινής που μπορούμε να τη συναντούμε στις ζωές μας, πέρα από την υποκρισία, τη διαφύλαξη του καλού ονόματος στην κοινωνία, και μακριά από κανονιστικά σχήματα ερωτισμού.

Σύνδεσμος: http://thessalonikipride.gr/

Advertisements

«Ορθοδοξία και συναφειακή θεολογία. Εναύσματα από την εκκλησιαστική Παράδοση»

Διεθνές Συνέδριο 23-26 Μαΐου 2013
(Cluj-Napoca, Ρουμανία)

   Το απόγευμα της 23ης Μαΐου ξεκίνησαν οι εργασίες του Διεθνούς Θεολογικού Συνεδρίου με τίτλο «Ορθοδοξία και συναφειακή θεολογία. Εναύσματα απο την εκκλησιαστική Παράδοση» στην Cluj-Napoca, της Ρουμανίας. Επιφανείς Ορθόδοξοι θεολόγοι απ’ όλον τον κόσμο συγκεντρώθηκαν για να συζητήσουν μέσα από την προοπτική της πατερικής θεολογίας τις προκλήσεις που φέρνει η συναφειακότητα για το μέλλον της Ορθόδοξης θεολογίας. Το Συνέδριο διοργανώθηκε από την Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών του Βόλου σε συνεργασία με το Ρουμανικό Ινστιτούτο Δι-ορθόδοξων, Δι-ομολογιακών και Δια-θρησκευτικών Σπουδών (INTER, Cluj-Napoca, Ρουμανία), το Πρόγραμμα Ορθοδόξων Χριστιανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Fordham (Νέα Υόρκη, Η.Π.Α.), την Έδρα Ορθόδοξης θεολογίας του Πανεπιστημίου του Münster (Γερμανία), το Χριστιανικό Πολιτιστικό Κέντρο Βελιγραδίου/ Κέντρο για τη Μελέτη του Πολιτισμού και του Χριστιανισμού (Βελιγράδι, Σερβία), το Βιβλικό Θεολογικό Ινστιτούτο του Αγίου Ανδρέα (Μόσχα, Ρωσία) και το Ευρωπαϊκό Φόρουμ Ορθοδόξων Θεολογικών Σχολών (EFOST, Βρυξέλλες) με την υποστήριξη της Ορθόδοξης Μητρόπολης του Cluj και της Σχολής Ορθόδοξης θεολογίας του Πανεπιστημίου Babes – Bolyai (Cluj-Napoca, Ρουμανία).
O Καθηγητής Mihaela Lutas, ως εκπρόσωπος της Σχολής Ορθόδοξης θεολογίας του Πανεπιστημίου Babes – Bolyai που φιλοξένησε το συνέδριο, αφού καλωσόρισε τους συνέδρους, επεσήμανε τη σπουδαιότητα του θεολογικού αυτού γεγονότος. Η Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου του Babes – Bolyai, διαθέτει τέσσερις επιμέρους θεολογικές σχολές, την Ορθόδοξη, την Ρωμαιοκαθολική, την Ελληνόρρυθμη Καθολική, και την Προτεσταντική, προσφέροντας έτσι ένα πρόγραμμα σπουδών με ανοικτούς ορίζοντες. Στη συνέχεια ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου, Καθηγητής  Ioan Chirila υπογράμμισε τη σημασία της θεματικής του συνεδρίου, όπως επίσης και την πανορθόδοξη σπουδαιότητά του. Ο Μητροπολίτης του Cluj Ανδρέας από την πλευρά του, στον σύντομο χαιρετισμό του διατύπωσε ορισμένες σκέψεις σχετικά με την σπουδαιότητα της συναφειακότητας, τονίζοντας οτι εαν η Εκκλησία δεν είναι συναφειακή, δεν μπορεί να είναι πιστή στον Ιησού Χριστό, ο οποίος είναι «Ιησούς Χριστός εχθές και σήμερον ο αυτός και εις τους αιώνας» (Εβρ.13:8). Ο Radu Preda, (Διευθυντής του Ρουμανικού Ινστιτούτου Δι-ορθόδοξων, Δι-ομολογιακών και Δια-θρησκευτικών Σπουδών (INTER, Cluj-Napoca), Ρουμανία και Αναπληρωτής Καθηγητής Κοινωνικής Θεολογίας στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Babes – Bolyai, έκανε στη συνέχεια μια σύντομη εισαγωγή στη θεματολογία του Συνεδρίου, σημειώνοντας ότι «η Ορθοδοξία διαθέτει ένα μήνυμα, αλλά εξακολουθεί να στερείται της (κατάλληλης) γλώσσας. Προκειμένου να μάθει αυτή τη γλώσσα, η Ορθοδοξία οφείλει να συνειδητοποιήσει σε βάθος την προβληματική και τις προσδοκίες της νεωτερικότητας».
Εἰκόνα

Στην πρώτη συνεδρία του Συνεδρίου ο π. Calinic Berger, (Δρ. Θεολογίας και ιερέας της Ρουμανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στις Η.Π.Α). ανέπτυξε το θέμα «Συναφειακή θεολογία, το ‘Πατερικό φρόνημα’ και η Τριαδολογία του π. Δημητρίου Στανιλοάε». Ο ομιλητής διέκρινε ανάμεσα στις δυο έννοιες του όρου «συναφειακή», από την μια μεριά την όψη της ιστορικο-κριτικής μελέτης των πατερικών κειμένων και από την άλλη την προσπάθεια της θεολογίας να εκφράσει τις αλήθειες της χριστιανικής πίστης με έναν τρόπο ουσιαστικό σε συγκριμένες κοινωνικές, γλωσσικές ή πολιτισμικές περιστάσεις, σημειώνοντας ότι η πρόκληση για την ορθόδοξη θεολογία είναι τόσο η αφομοίωση της πατερικής γνώσης όσο και η εφαρμογή της με έναν ζωντανό και μεταμορφωτικό τρόπο στην υπαρξιακή κατάσταση του μοντέρνου κόσμου. Ο εισηγητής παρουσίασε στη συνέχεια τρία βασικά συστατικά στοιχεία, τα οποία σύμφωνα με τη θεώρησή του συγκροτούν την έννοια του «φρονήματος των Πατέρων»: την ανάγκη για τη ζώσα εμπειρία του Θεού (τόσο την καταφατική όσο και την αποφατική), μια προσέγγιση της Παράδοσης ως δημιουργικότητα σε συνέχεια, και την κεντρικότητα της αγίας Γραφής στην ευσέβεια και τη θεολογική σκέψη. Στην προοπτική αυτή εξέτασε την θεολογική μεθοδολογία του π. Δημητρίου Στανιλοάε, όπως αυτή χρησιμοποιήθηκε στην τριαδολογία του, ως ένα παράδειγμα της νεο-πατερικής σύνθεσής του.

Ο Αριστοτέλης Παπανικολάου (Καθηγητής, Συν-Ιδρυτής Διευθυντής του Κέντρου Ορθοδόξων Χριστιανικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο του Fordham, Νέα Υόρκη-Η.Π.Α.) παρουσίασε το θέμα «Πρόσωπο, Αρετές και Πόλεμος». Με αφετηρία τη σκέψη του Μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη Ζηζιούλα, ανέπτυξε μια ορθόδοξη θεολογία του προσώπου, την οποία συσχέτισε με την αρετές, όπως κατανοούνται από τον Μαξίμο τον Ομολογητή, ως ένα είδος μαθητείας στο πως να αγαπάει κάποιος, αναδεικνύοντας τη σπουδαιότητα αυτής της θεολογίας του προσώπου σε σχέση προς την ηθική του πολέμου.

Στην πρώτη πρωινή συνεδρία της δεύτερης μέρας του Συνεδρίου (24 Μαίου), ο Διάκονος Paul Gavrilyuk, (Καθηγητής, Πανεπιστήμιο St Thomas, Minnesota – Η.Π.Α.) μίλησε με θέμα «Το επιστημολογικό περίγραμμα της Νεο-πατερικής θεολογίας του π. Γεωργίου Φλωρόφσκυ», όπου διερεύνησε τις επιστημολογικές συντεταγμένες του θεολογικού έργου του Ρώσου θεολόγου. Ο ομιλητής αρχικά επεχείρησε να συστηματοποιήσει τον τρόπο που ο Φλωρόφσκυ προσεγγίζει τα θεολογικά πρότυπα και τις πηγές του, όπως λ.χ. τη θεία Αποκάλυψη, την εκκλησιαστική εμπειρία, την αγία Γραφή και την Παράδοση. Σύμφωνα με τον εισηγητή, οι επιστημολογικές προκείμενες του Φλωρόφσκυ εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τον Alexei Khomiakov. Στην προοπτική αυτή σημείωσε ότι ο τρόπος που αντιμετωπίζει ο Φλωρόφσκυ την θρησκευτική γνώση αποτελούσε μια μορφή κοινωνικής επιστημολογίας, η οποία θα μπορούσε να περιγραφεί ως «η εκκλησιακή επιστημολογία της καθολικής μεταμόρφωσης».

Ο π. Radu Bordeianu, (Αναπληρωτής Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Duquesne, Πρόεδρος του Ορθόδοξου Θεολογικού Συνδέσμου της Αμερικής – OTSA, Η.Π.Α.), ανέπτυξε το θέμα «Το Άγιο Πνεύμα καθιστά την Εκκλησία συναφειακή. Διαφορετικότητα, ενότητα, Χαρίσματα και Θεσμός, ήδη και όχι ακόμη», όπου σημείωσε ότι στο πλαίσιο της διασταύρωσης της Πνευματολογίας με την Εκκλησιολογία, η ορθόδοξη θεολογία μπορεί να καταστεί συναφειακή. Μετά την εξέταση των σχετικών θέσεων των Λόσκυ, Νησιώτη, Ζηζιούλα, Φλωρόφσκυ, Ευδοκίμοφ, Αφανάσιεφ και Στανιλοάε και των επιμέρους διαφορών που έχουν μεταξύ τους, έδειξε ότι όλοι οι παραπάνω στοχαστές ενδιαφέρονταν για την διατήρηση τόσο της ενότητας και της διαφορετικότητας της Εκκλησίας. Οι περισσότεροι μάλιστα απ’ αυτούς απέδωσαν τον ρόλο της διαφοροποίησης στο άγιο Πνεύμα που ανταποκρίνεται στις ανάγκες της Εκκλησίας στο εκάστοτε περιβάλλον. Η συναφειακότητα της Εκκλησίας φανερώνεται στην πολλαπλότητα των προσώπων που τη συγκροτούν, στα διαφορετικά αξιώματα και δωρεές, όπως επίσης και στη σχέση ανάμεσα στα χαρίσματα και στο θεσμό. Σύμφωνα με τον ομιλητή, το Άγιο Πνεύμα διαποτίζει όλες αυτές τις πτυχές της εκκλησιαστικής ζωής, καθιστώντας την Εκκλησία συναφειακή, διατηρώντας επίσης την ταυτότητά της δια μέσω των αιώνων, στον εκάστοτε τόπο.
Ο Ιωάννης Φωτόπουλος, (Αναπληρωτής Καθηγητής, St Mary’s College-Η.Π.Α.) μίλησε με θέμα «‘Ας εξασκηθούμε στην βιβλική έρευνα’: Η αλληλογραφία μεταξύ Ιερωνύμου και Αυγουστίνου Ιππώνος αναφορικά με θέματα σύγχρονης Ορθόδοξης Βιβλικής επιστήμης». Ο ομιλητής εξετάζοντας την μακροχρόνια αλληλογραφία μεταξύ Ιερωνύμου και Αυγουστίνου στα τέλη του 4ου αιώνα και στις αρχές του 5ου καθώς και τη μεταξύ τους συζήτηση πάνω σε θέματα βιβλικής ερμηνείας, όπως λ.χ. την κειμενική κριτική, τη μετάφραση, την εξηγητική και την ερμηνευτική, έδειξε τον τρόπο που η βιβλική επιστήμη του Ιερωνύμου και του Αυγουστίνου είναι σημαντική τόσο για την ορθόδοξη βιβλική επιστήμη όσο και για τον ορθόδοξο χριστιανισμό γενικότερα, αναδεικνύοντας επίσης τρόπους με τους οποίους η σύγχρονη βιβλική επιστήμη εξελίχθηκε από την εποχή των Πατέρων αυτών. Υποστήριξε επίσης ότι δεν είναι επαρκές για τους ορθόδοξους χριστιανούς να επαναλαμβάνουν απλά την εξηγητική του Αυγουστίνου, του Ιερωνύμου ή οποιουδήποτε άλλου Πατέρα, αλλά αντίθετα χρειάζεται να μάθουν απο τους Πατέρες, χρησιμοποιώντας ταυτόχρονα τα επιστημονικά εργαλεία που είναι διαθέσιμα στις μέρες μας, προκειμένου να ερμηνεύουν τις Γραφές κατά τρόπο αποτελεσματικό στη σύγχρονη πραγματικότητα.

Η Σπυριδούλα Αθανασοπούλου-Κυπρίου, (Δρ. Θεολογίας, Διδάσκουσα στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο) παρουσίασε το θέμα «Το εσχατολογικό σώμα: Οικοδομώντας την χριστιανική ορθόδοξη ανθρωπολογία επέκεινα της φυλετικής ταυτότητας». Η ομιλήτρια συζήτησε κυρίως το ερώτημα «πως μπορεί ο ορθόδοξος θεολογικός λόγος να απαντήσει στις σύγχρονες προκλήσεις τηςδιαφοράς του φύλου και της πολιτογραφημένης και υποχρεωτικής ετεροφυλοφιλίας χωρίς να οπισθοδρομήσει προς έναν φυλετικό ουσιοκεντρισμό, σεξισμό και την πατριαρχική ομοφοβία;». Εξετάζοντας τις απελευθερωτικές πηγές της ορθόδοξης παράδοσης, υποστήριξε περαιτέρω ότι η πατερική σκέψη και η ορθόδοξη θεολογία μπορούν να συμβάλουν τόσο στις πνευματικές φιλοδοξίες όσων υφίστανται διακρίσεις όσο και στον σύγχρονο λόγο αναφορικά με την σεξουαλικότητα. Επίσης, παρουσίασε την εσχατολογικά προσανα-τολισμένη, θεωρία για το φύλο του Γρηγορίου Νύσσης, ολοκληρώνοντας την εισήγησή της με μια σύντομη συζήτηση των επιμέρους τρόπων με τους οποίους ο ορθόδοξος θεολογικός λόγος μπορεί να συμβάλλει στις σύγχρονες συζητήσεις πάνω σε θέματα φύλου και σεξουαλικότητας, προσωπικής μεταμόρφωσης και κοινωνικής δικαιοσύνης.

Ο Rastko Jovic, (Δρ. Θεολογίας, Εκπαιδευτικός, μέλος του Εκπαιδευτικού Ινστιτούτου της Θεολογικής Σχολής Βελιγραδίου), ανέπτυξε το θέμα «Θεολογία με ανθρώπινο πρόσωπο», όπου διατύπωσε τον προβληματισμό του για τη συναφειακότητα της ορθόδοξης θεολογίας, προσφέροντας ορισμένα παραδείγματα από την κομμουνιστική περίοδο. Ασκώντας κριτική στην θεολογία εκείνη που αποφεύγει να αντιμετωπίσει τα προβλήματα της εποχής της, θεωρώντας την ως δοκητική, τόνισε τη σημασία και την ανάγκη μιας σοβαρής κατανόησης της ιστορίας. Σύμφωνα με τον ομιλητή, η θεολογία της απελευθέρωσης σχετίζεται με την καταστροφική οικονομική κατάσταση στην Λατινική Αμερική και την Αφρική και επομένως δεν είναι επαρκής προκειμένου να αντιμετωπίσει προβλήματα που ανακύπτουν σε άλλο ιστορικό πλαίσιο. Ωστόσο, μια θεολογία με ανθρώπινο πρόσωπο είναι αναγκαία για μια προσέγγιση των ανθρώπων στο σήμερα, ως φροντίδα για την σωτηρία της ανθρωπότητας στο παρόν. Το μήνυμα της Εκκλησίας εξαρτάται από τον βαθμό που θα μπορέσει να απελευθερωθεί το ίδιο από δομές που αντανακλούν τη φεουδαρχική κοινωνία αντί τη Βασιλεία του Θεού. Χωρίς εσωτερική απελευθέρωση, η Εκκλησία δεν θα καταστεί ικανή να δημιουργήσει θεολογία που θα μπορούσε να θεωρείται αξιόπιστη από τον σύγχρονο κόσμο.
Ο Michael Hjälm, (Ακαδημαϊκός Υπεύθυνος του Ορθόδοξου Ιδρύματος «Άγιος Ιγνάτιος» Στοκχόλμη, Σουηδία, Θεολογικός Σύμβουλος Ιεράς Μητροπόλεως Ελσίνκι, Ορθόδοξη Εκκλησία της Φιλανδίας), μίλησε με θέμα «Ο ρόλος της Εκκλησίας στις Οικονομικές κρίσεις. Αναφορικά με την σχέση ανάμεσα στις ηθικές προ-καταλήψεις και την εμπορευματοποίησή τους», όπου παρουσίασε την ανάπτυξη των κοινωνικών και οικονομικών δομών στην νεωτερικότητα, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι η Εκκλησία συνδέεται με έναν προ-νεωτερικό κόσμο που έχει στο επίκεντρό του ολιστικές κοσμοθεωρίες. Πρόκειται εδώ για το ακριβώς αντίθετο του εξορθολογισμού ως ένα είδος διαφοροποίησης. Αυτό δημιουργεί ένα περιβάλλον που εμποδίζει την πορεία του εξορθολογισμού με αποτέλεσμα την διαίρεση παρά την διάκριση ανάμεσα σε ηθικά και κοινωνικά ζητήματα απέναντι σε υπο-συστήματα που περιλαμβάνουν μορφές εμπορευματοποίησης. Με βάση μια κατανόηση του εξορθολογισμού ως διαφοροποίηση, ο ομιλητής υποστήριξε ότι η οικονομική κρίση στην νοτιοανατολική Ευρώπη, και ειδικά στην Ελλάδα διαθέτει πολιτιστικές και εκκλησιαστικές ρίζες που θέτουν υπο αμφισβήτηση την αυτο-κατανόηση της Εκκλησίας και την πράκτική της σε σχέση προς την κοινωνία.
Ο π. Zosim – Dorin Oancea, (Καθηγητής Φιλοσοφίας της Θρησκείας, Πανεπιστήμιο του Sibiu, Ρουμανία), μίλησε με θέμα «Κοινωνία με το Θεό μέσα στον Κόσμο. Η περιβαλλοντική κρίση ως πρόκληση για την αυτοκατανόηση της Ορθοδοξίας». Ο ομιλητής τόνισε με έμφαση ότι η συναφειακότητα σχετίζεται προς το περιβάλλον, διατυπώνοντας το ερώτημα για τον βαθμό που η σύνδεση ανάμεσα στην πνευματική ζωή και το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον της ανθρωπότητας είναι νόμιμη ή όχι. Σύμφωνα με την ορθόδοξη παράδοση, όπως εκφράστηκε, λ.χ. στην λειτουργική ζωή της Εκκλησίας, η κοινωνία με τον Θεό στο πλαίσιο της φύσης είναι συστατικός παράγοντας για όλους τους ανθρώπους σε κάθε εποχή. Αναφερόμενος σε ορισμένες σημαντικές στιγμές από την πρόσφατη ιστορία της εμπλοκής της Ορθόδοξης Εκκλησίας σε θέματα οικολογίας, ο ομιλητής ερμήνευσε την θεολογική συναφειοποίηση με όρους ενεργοποίησης, όταν αυτό είναι αναγκαίο, συγκεκριμένων δυνατοτήτων που υπάρχουν στην Παράδοση και στην λειτουργική εμπειρία της Εκκλησίας.
Ο Assaad Elias Kattan, (Καθηγητής στην Έδρα Ορθόδοξης Θεολογίας του Πανεπιστημίου του Münster, Γερμανία), ανέπτυξε το θέμα «Ο Σταυρός ως ‘Ισλάμ’- Η προσέγγιση του Georges Khodr ως ένα παράδειγμα συναφειακής θεολογίας». Μεταξύ των διαφόρων θεολογικών θεμάτων, με τα οποία έχει ασχοληθεί ο Georges Khodr, σήμερα Μητροπολίτης του Όρους Λιβάνου, ένας θεολόγος με την μεγαλύτερη ίσως επιρροή στο Αραβικό κόσμο, το Ισλάμ κατέχει κυρίαρχη θέση. Η προσέγγιση του Ισλάμ από τον Khodr, με το οποίο οι προ-Χαλκηδόνιοι Χριστιανοί είχαν έρθει σε επαφή ήδη από τον 7ο αιώνα, δεν αποτελεί μονάχα πρόσκληση για θεολογική καινοτομία, αλλά φανερώνει επίσης και τον εγγενή σύνδεσμο ανάμεσα σε μια καλή θεολογία και της συνάφειας. Ο ομιλητής διερεύνησε επίσης τα βασικά χαρακτηριστικά αυτής της προσέγγισης, επικεντρώνοντας στην συναφειακή προοπτική. Τέλος έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στην κατανόηση απο τον Khodr του Εσταυρωμένου Ιησού, ως την πραγμάτωση της ίδιας της φύσης του «Ισλάμ».

Ο Radu Preda, (Διευθυντής του Ρουμανικού Ινστιτούτου Δι-ορθόδοξων, Δι-ομολογιακών και Δια-θρησκευτικών Σπουδών – INTER, Cluj-Napoca, Ρουμανία και Αναπληρωτής Καθηγητής Κοινωνικής Θεολογίας στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Babes –Bolyai), παρουσίασε το θέμα «Ανθρώπινα δικαιώματα ως ένα παράδειγμα συναφειακής θεολογίας». Ο ομιλητής επεσήμανε ότι όχι μόνο η Ορθοδοξία, αλλά και όλες οι άλλες χριστιανικές ομολογίες είχαν ένα δύσκολο δρόμο να διανύσουν πριν να αποδεχθούν τα ανθρωπίνα δικαιώματα. Βασική θέση του υπήρξε ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι ανάγκη να υποστούν μια διπλή συναφειοποίηση: από τη μια μεριά οι χριστιανικές αρετές, ειδικά η βιβλική ανθρωπολογία, στο πλαίσιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και από την άλλη είναι ανάγκη να βρεθούν νέοι τρόποι προσέγγισης αυτών των αρετών. Πρόκειται εδώ για μια «συναφειοποίηση της συνάφειας».

Στην πρώτη πρωινή συνεδρία της τρίτης ημέρας του συνεδρίου (25 Μαΐου) ο π. Hilarion Reznichenko, (Μάστερ Θεολογίας, Ορθόδοξη Θεολογική Ακαδημία Αγίας Πετρούπολης, Τμήμα Κλασικών και Σύγχρονων Γλωσσών – Ρωσία) παρουσίασε το θέμα «Επιστήμη και Θρησκεία: Συμβατότητα και ισορροπία», όπου εξέτασε τη σχέση της επιστήμης προς τη θρησκεία ως μια από τις πλέον σημαντικές προκλήσεις της σύγχρονης Ορθόδοξης απολογητικής. Ο ομιλητής υποστήριξε ότι η θρησκεία και η επιστήμη μπορούν να συνυπάρξουν αμοιβαία ως δυο διαφορετικοί αλλά όχι αντιφατικοί τρόποι κατανόησης του κόσμου και της γνώσης. Στην προοπτική αυτή, η τάση αναμίξεως της επιστήμης με τη θρησκεία ή ο ολοκληρωτικός διαχωρισμός τους δεν φαίνεται να αποτελούν τις πιο κατάλληλες προσεγγίσεις. Αν και ο διάλογός μεταξύ επιστήμης και θρησκείας δεν γνώρισε μόνο θετικές αλλά και αρνητικές φάσεις, τα κοινά σημεία αλληλεπίδρασης καθίστανται προφανή κάτω από συγκεκριμένες επιστημολογικές συνθήκες. Ο ομιλητής σημείωσε ότι η σύγχρονη θεολογία διατρέχει τον κίνδυνο να καταστεί μη βιώσιμη εάν δεν εκτιμήσει κατάλληλα την πρόσβαση στις κατακτήσεις των φυσικών και ανθρωπιστικών επιστημών. Από τη  άλλη πλευρά, η επιστήμη θα μπορούσε να μετατραπεί σε επιστημονισμό ή ένα είδος ιδεολογίας, εάν δεν καταφέρει να επιδείξει παρόμοια ανοικτότητα.

cluj_nap01

Στη συνέχεια ο π. Γρηγόριος Παπαθωμάς, (Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών και Ορθοδόξου Θεολογικού Ινστιτούτου αγίου Σεργίου Παρισίων, Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Φόρουμ Ορθοδόξων Θεολογικών Σχολών,-EFOST, Βρυξέλλες), ανέπτυξε το θέμα «Κανονικό Δίκαιο. Η σημασία των κανόνων σήμερα». Στην εισήγησή του ο ομιλητής υποστήριξε ότι η σημαντική και αναγκαία διάκριση ανάμεσα στην αλήθεια και την ιστορική συναφειακότητα αποτελεί πρωταρχικό κριτήριο και conditio sine qua non για τη μελέτη του κεντρικού ερωτήματος της συναφειακότητας στην ιστορία της Εκκλησίας. Η συναφειακότητα δεν προηγείται της αλήθειας, αλλά την ακολουθεί κατά τρόπο υποστατικό και δομικό (η αρχή της προτεραιότητας των ιερών Κανόνων). Η συναφειακότητα σχετικοποιείται, και η οντολογική της δύναμη περιορίζεται από το γεγονός ότι οι κανόνες «αφορούν» εξ ορισμού σε εσχατολογικές πραγματικότητες (η αρχή του εικονισμού των ιερών Κανόνων). Τέλος ο ομιλητής σημείωσε ότι οι κανόνες της Εκκλησίας διαθέτουν ξεκάθαρα ένα οντολογικό περιεχόμενο, τονίζοντας ότι αν και η ιστορική τους συναφειακότητα μπορεί να αποτελεί μια αναπόφευκτη πτυχή για την μελέτη τους, ωστόσο αυτή δεν περιορίζει σε καμιά περίπτωση την οντολογία τους.
Στην δεύτερη πρωινή συνεδρία, ο Χαράλαμπος Βέντης, (Δρ. Θεολογίας, Επιστημονικός Συνεργάτης Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών), εξέτασε το θέμα «Θεολογία και Ιστορία», από μια ορθόδοξη οπτική γωνία. Δίνοντας καταρχήν έμφαση στις πτυχές της χριστιανικής διδασκαλίας που επιβάλλουν μια εξ ολοκλήρου θετική στάση απέναντι στην ιστορία (λ.χ. την Ενσάρκωση), ο ομιλητής άσκησε κριτική σε εσωστρεφείς τάσεις της Εκκλησίας, που καθρεπτίζουν μια αποστασιοποίηση και αισθητή επιφυλακτικότητα σε σχέση προς την ιστορία, μια υποτίμηση της πολιτικής ή των προκλήσεων της νεωτερικότητας. Σύμφωνα με τον ομιλητή, η θεολογία είναι επιφορτισμένη με το προνόμιο της σχετικοποίησης των ιστορικών περιόδων και πολιτισμών, της διάλυσης των ψευδαισθήσεων του ιστορικού ντετερμινισμού, του εντοπισμού και της αντιμετώπισης των αδικιών και των ποικίλων μορφών βαρβαρότητας, προασπίζοντας έτσι την ανοικτή φύση του μέλλοντος, που διαμορφώνεται από το Άγιο Πνεύμα, το οποίο «όπου θέλει πνει» (Ιω. 3:8).

Ο Διονύσιος Σκλήρης, (Μάστερ Πανεπιστημίου King’s College του Λονδίνου και Σορβόννης) παρουσίασε το θέμα «Η μαξιμιανή διαλεκτική ανάμεσα στον Λόγο, Τρόπο, το Τέλος σε μετανεωτερικό πλαίσιο και η σημασία της για τη θεολογική αξιολόγηση των φυλών και του εθνικισμού», όπου υποστήριξε ότι η διαλεκτική αυτή, όπως εντοπίζεται στο έργο του αγίου Μαξίμου του Ομολογητή, θα μπορούσε να αξιοποιηθεί εκ νέου ως μια ιδιότυπη «θεολογία του διαλόγου». Μια τέτοια θεολογία θα μπορούσε να εμπλακεί σε διάλογο με την μετανεωτερικότητα, όπως επίσης και με συγκεκριμένα ρεύματα σκέψης, όπως λ.χ. την μετα-Εγελιανή διαλεκτική φιλοσοφία, έναν ορισμένο αντι-ουσιοκεντρισμό, κατάλληλο κατά την περίοδο μετά την γλωσσολογική στροφή στη φιλοσοφία και τη συναφή συμβολή του μετα-στρουκτουραλισμού, τη Λακανική και μετα-Λακανική ψυχαναλυτική σκέψη, τη φαινομενολογία κλπ. Ο ομιλητής παρουσίασε επίσης ένα παράδειγμα εφαρμογής μιας τέτοιας «θεολογίας του διαλόγου» (η οποία περιλαμβάνει επίσης κι άλλα ρεύματα της ορθόδοξης παράδοσης, όπως την τριαδική θεολογία των Καππαδοκών, την ανθρωπολογία του Γρηγορίου Νύσσης, την έμφαση της σχολής της Αντιόχειας στην ιστορικότητα κλπ.) στο θέμα της φυλής και του έθνους. Η προσέγγισή του βασίστηκε σε μια νεο-χαλκηδόνια λογική όπου οι διαιρέσεις καλούνται να μεταβληθούν σε διακρίσεις που βρίσκονται σε διάλογο, αναζητώντας μια τρίτη εναλλακτική αναφορικά με το δίλημμα ανάμεσα στον εθνικισμό και την αφηρημένη παγκοσμιότητα.

Στην πρώτη απογευματινή συνεδρία η  Crina Gschwandtner, (Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο Fordham, – Νέα Υόρκη-Η.Π.Α.), μίλησε με θέμα «Φιλοσοφία και Θεολογία», όπου υποστήριξε ότι η φιλοσοφία υπηρετεί μια σημαντική λειτουργία στο πλαίσιο της ορθόδοξης παράδοσης και μπορεί να βοηθήσει τη σύγχρονη ορθόδοξη θεολογία να ασχοληθεί με τη συνάφεια του μετανεωτερικού κόσμου, στον οποίο ζούμε. Η ομιλήτρια πρότεινε ότι η σύγχρονη γαλλική φιλοσοφία, ειδικά η ερμηνευτική και η φαινομενολογία, μπορεί να προσφέρει σημαντικά εργαλεία για τη θεολογική σκέψη, δείχνοντας με ποιο τρόπο θα μπορούσε αυτή να αξιοποιηθεί με παραγωγικό τρόπο από την σύγχρονη ορθόδοξη σκέψη

Ο Βασίλειος Μακρίδης, (Καθηγητής Κοινωνιολογίας του Ορθόδοξου Χριστιανικού Πανεπιστημίου του Erfurt, Γερμανία), ανέπτυξε το θέμα «Ορθόδοξος Χριστιανισμός και Κοινωνικές Επιστήμες: Κοινωνιολογία, Κοινωνική Ανθρωπολογία, Πολιτική Επιστήμη». Σύμφωνα με τον ομιλητή, η Εκκλησία πάντοτε με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο είχε αντιμετωπίσει κοινωνικά ζητήματα (λ.χ. φτώχεια, αδικίες) και είχε αναπτύξει την ανάλογη φιλανθρωπική δράση. Υπάρχει επίσης στην ιστορία ένας πλούσιος θεολογικός στοχασμός πάνω σε κοινωνικά θέματα, από μια ορθόδοξη οπτική γωνία. Επιπλέον, η κοινωνική κριτική δεν είναι κάτι που απουσιάζει από τον αντίστοιχο θεολογικό λόγο. Από την άλλη πλευρά, ωστόσο, κάποιος θα μπορούσε να εντοπίσει αρκετές διαφορές ανάμεσα στην Ορθόδοξη Ανατολή και την Λατινική Δύση σε σχέση με την αντιμετώπιση κοινωνικών θεμάτων, ειδικά μάλιστα στην νεώτερη εποχή. Για παράδειγμα η Ορθόδοξη Ανατολή κατά βάση στερείται μιας συστηματοποίησης των θέσεων της Εκκλησίας με την μορφή μια «κοινωνικής διδασκαλίας», κάτι που αντίθετα απαντάται στην Δύση. Ο ομιλητής σημείωσε επίσης ότι οι σύγχρονες κοινωνικές επιστήμες αναπτύχθηκαν ανεξάρτητα από τις θρησκευτικές σκοπιμότητες και απολαμβάνουν σήμερα ένα πλήρως αυτονομημένο καθεστώς στον ακαδημαϊκό χώρο. Παρ’ όλα αυτά τα αποτελέσματα των ερευνών τους λαμβάνονταν συχνά σοβαρά υπόψη, ως χρήσιμα για τις πρακτικές ανάγκες του έργου της Εκκλησίας με συνέπεια να περιλαμβάνονται σε επιστημονικά πεδία, όπως η «χριστιανική κοινωνιολογία». Ο ομιλητής προσέγγισε το ευρύτατο αυτό ζήτημα, εξετάζοντας τους τρόπους με τους οποίους η ορθόδοξη θεολογία μπορεί να ξεκινήσει έναν δημιουργικό διάλογο με τις σύγχρονες κοινωνικές επιστήμες, ενώ συζήτησε ορισμένες επιφυλάξεις που οφείλουν οι Ορθόδοξοι να έχουν κατά νου.

Στην δεύτερη απογευματινή συνεδρία, η οποία ήταν και η τελευταία του συνεδρίου, ο Davor Dzalto, (Καθηγητής Πανεπιστημίου του Niss, Πρόεδρος του Ινστιτούτου για τη Μελέτη του Πολιτισμού και του Χριστιανισμού, Βελιγράδι, Σερβία), εξέτασε το θέμα «Ορθοδοξία και Σύγχρονη τέχνη: μια αφύσικη συμμαχία;», όπου υποστήριξε ότι η θρησκεία κατέχει μια «ιδιάζουσα θέση» στη σύγχρονη τέχνη. Το ίδιο θα μπορούσε να ειπωθεί και για τη θέση της σύγχρονης τέχνης στη θρησκεία, και ειδικά στην ορθόδοξη θεολογία. Ο ομιλητής αναρωτήθηκε γιατί η σύγχρονη τέχνη και θρησκεία ακολούθησαν χωριστούς δρόμους στην ιστορία της μετα-νεωτερικότητας, ενώ διερεύνησε εάν η ορθόδοξη θεολογία και η σύγχρονη τέχνη θα μπορούσαν να μάθουν η μια απο την άλλη και με ποιό τρόπο θα μπορούσε να γίνει αυτό. Προκειμένου να εξετάσει τις πιθανές σχέσεις και τα αμοιβαία οφέλη τους ο ομιλητής ανέλυσε ορισμένες έννοιες που είναι βασικές τόσο στην ορθόδοξη θεολογία (ειδικά στην ανθρωπολογία) όσο και σε ορισμένες απο τις σημαντικότερες εκδηλώσεις της σύγχρονης τέχνης: δημιουργία/ δημιουργικότητα, ελευθερία και η κοινωνική διάσταση της ανθρώπινης (καλλιτεχνικής) εμπειρίας και ύπαρξης.

Ο Παντελής Καλαϊτζίδης, (Διευθυντής της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών, Διδάσκων στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, Επισκέπτης Καθηγητής στο Ορθόδοξο θεολογικό Ινστιτούτο του Αγίου Σεργίου-Παρίσι και Επισκέπτης Ερευνητής του Πανεπιστημίου του Princeton), παρουσίασε το θέμα «Θεολογία και Λογοτεχνία: η περίπτωση του Nicolae Steinhardt», όπου υποστήριξε ότι η Εκκλησία και η θεολογία – ειδικά απο την πατερική εποχή – φαίνεται να έχουν ανάγκη την διαμεσολάβηση της φιλοσοφίας, ειδικά στην οντολογική εκδοχή της, στο πλαίσιο της σχέσης και του διαλόγου τους με τον κόσμο. Σύμφωνα με τον ομιλητή, στον ραγδαία μεταβαλλόμενο σύγχρονο κόσμο, όπου ο διαμεσολαβητικός ρόλος της οντολογικής φιλοσοφίας δεν είναι πλέον αυτονόητος, το ερώτημα είναι ποιος χώρος μπορεί να αναλάβει αυτόν τον ρόλο και να λειτουργήσει ως μεσίτης ανάμεσα στη θεολογία και την θύραθεν σκέψη, μεταφράζοντας στη συναφειακή γλώσσα και στα πρότυπα της εποχής μας τις αιώνιες αλήθειες και αξίες του χριστιανικού Ευαγγελίου. Ο ομιλητής διερεύνησε τις σχετικές δυνατότητες, χρησιμοποιώντας ως υπόθεση εργασίας τον διάλογο ανάμεσα στη θεολογία και τη σύγχρονη λογοτεχνία, όπου η τελευταία διεκδικεί μια μη θεολογική κατανόηση της παγκοσμιότητας, προσφέροντας στην θεολογία τη συναφειακή γλώσσα και τα σχήματα με τα οποία η θεολογία θα μπορούσε να μεταδώσει το μήνυμά της στους ανθρώπους της μετανεωτερικότητας, έτσι ώστε να πάψει να αντιμετωπίζει τα ζητήματα του παρόντος με μια ξεπερασμένη και αυτο-αναφορική γλώσσα. Η σύγχρονη λογοτεχνία, και ειδικά το σύγχρονο μυθιστόρημα, το κατεξοχήν λογοτεχνικό είδος της νεωτερικότητας, φαίνεται να αποτελεί την «φιλοσοφία» και την «θεολογία» του ατόμου, το «ευαγγέλιο» του θρησκευτικά απελευθερωμένου εκκοσμικευμένου κόσμου της νεωτερικότητας. Έτσι εξηγείται γιατί η λογοτεχνία εκπροσωπεί μια κοσμολογία και μια ανθρωπολογία, παρόμοια αλλά διαφορετική από αυτή της θεολογίας. Η σύγχρονη λογοτεχνία εκπροσωπεί ένα μη θεολογικό λόγο για την παγκοσμιότητα, έναν λόγο που, πέραν της αποσπασματικής οντολογικής γλώσσας της φιλοσοφίας, επιχειρεί να προσφέρει, μέσω της ποίησης, της αφήγησης και της χρήσης του λογοτεχνικού μύθου, συνειρμικές και πολυσήμαντες – και ταυτόχρονα περισσότερο περιληπτικές και παγκόσμιες- απαντήσεις στα μεγάλα ερωτήματα του κόσμου και του ανθρώπου. Ο αφηγηματικός λόγος, από την πλευρά του, ισχυρίζεται ότι μπορεί να απαντήσει σε ερωτήματα που η φιλοσοφία φαίνεται ότι απέτυχε να απαντήσει, όπως το θεμελιώδες ερώτημα – από τον Πλωτίνο, και τον Αυγουστίνο μέχρι τον Heidegger- «τι είναι ο χρόνος». Ο ομιλητής παρουσίασε την περίπτωση του Ρουμάνου μοναχού και συγγραφέα Nicolae Steinhardt – του «Πατριάρχη της Ρουμανικής λογοτεχνίας», και μιας εξέχουσας προσωπικότητας των ευρωπαϊκών γραμμάτων, σύμφωνα με πολλούς κριτικούς-, ως ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα για το είδος των προκλήσεων και δυνατοτήτων που η σύγχρονη λογοτεχνία προβάλλει στην θεολογία.

Μετά την τελευταία συνεδρία και πριν την ολοκλήρωση των εργασιών του συνεδρίου, ζητήθηκε από τους οικουμενικούς παρατηρητές, που συμμετείχαν στο συνέδριο χάρη στην πολύ γενναιόδωρη χορηγία του Προγράμματος για την Οικουμενική Θεολογική Εκπαίδευση του ΠΣΕ (ETE/WCC), να διατυπώσουν τις παρατηρήσεις και τα σχόλιά τους στα επί μέρους θέματα του συνεδρίου.

Ο Stefan Tobler, (Καθηγητής στην Προτεσταντική Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου του Sibiu-Ρουμανία) σημείωσε την σπουδαιότητα του μεθοδολογικού ερωτήματος της συναφειακότητας. Σύμφωνα με τον ίδιο οι διαφορετικές προσεγγίσεις απο Προτεστάντες και Ορθόδοξους ερευνητές είναι κατά κύριο λόγο πολιτιστικής και όχι θεολογικής φύσεως. Επίσης τόνισε την πρόκληση της ιεραποστολής για μια δημιουργική συμβολή στο ζήτημα της συναφειακότητας και άσκησε κριτική σε λάθη που έχουν γίνει απο τις δυτικές Εκκλησίες αναφορικά με τον ευαγγελισμό σε μη δυτικές, πολιτισμικά, περιοχές. Τέλος διατύπωσε ορισμένα σχόλια πάνω σε διάφορες τρέχουσες θεολογικές προκλήσεις (όπως λ.χ. την ερμηνευτική, τον ρόλο των γυναικών στην Εκκλησία κ.ά).
Η Ingeborg Gabriel, (Καθηγήτρια Κοινωνικής Ηθικής στην Καθολική θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου της Βιέννης-Αυστρία) επεσήμανε καταρχήν την σπουδαιότητα του συνεδρίου. Διατύπωσε την γνώμη ότι ο Απόστολος Παύλος υπήρξε ο πρώτος συναφειακός θεολόγος, σημειώνοντας ότι οι θεολογίες των Πατέρων και των Σχολαστικών υπήρξαν επίσης συναφειακές. Σχολιάζοντας την θεματική του συνεδρίου, αναφέρθηκε σε παρόμοιες συζητήσεις και ρεύματα στην Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία στη διάρκεια του περασμένου αιώνα (λ.χ. την περίπτωση της nouvelle theologie), που επιθυμούσαν να ωφεληθούν από τον θησαυρό της παράδοσης προκειμένου να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα του σύγχρονου κόσμου. Παρά τις ομολογιακές διαφορές, φαίνεται ότι υπάρχει κοινό έδαφος και πολλά κοινά προβλήματα και αυτά είναι ανάγκη να αντιμετωπιστούν σε οικουμενική προοπτική. Επίσης η ομιλήτρια υπογράμμισε υπάρχει την αναγκαιότητα για νέες θεολογικές συμβολές, μεταξύ άλλων, πάνω σε θέματα οικονομίας, τεχνολογίας ή και κοινωνικών θεμάτων. Στο σημείο αυτό η Καθηγήτρια Gabriel αναφέρθηκε στις κοινές οικουμενικές πρωτοβουλίες στην Αυστρία σε σχέση με την κοινωνική δράση και τόνισε ιδιαίτερα στον ρόλο του αείμνηστου Μητροπολίτη Μιχαήλ Στάικου (Οικουμενικό Πατριαρχείο) στην προοπτική αυτή. Τέλος επεσήμανε ότι κάθε θεολογία είναι συναφειακή, υποστηρίζοντας ότι η πρόκληση είναι ακριβώς αυτή, δηλαδή να είναι είτε ενεργητικά είτε παθητικά (έστω) συναφειακή.

Ο Graham Ward, (Καθηγητής Θεολογίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης-Μεγάλη Βρετανία, ιερέας της Εκκλησίας της Αγγλίας), αναφέρθηκε στην τρέχουσα κρίση στους κόλπους του Αγγλικανισμού, σε σχέση με την χειροτονία των γυναικών, ή την στάση έναντι των ομοφυλόφιλων ζευγαριών κλπ. Αναφέρθηκε επίσης σε σημαντικές πολιτισμικές αλλαγές που καθρεπτίζονται στην ευρεία χρήση όρων, όπως η μετα-εκκοσμίκευση, ή η απο–εκκοσμίκευση, στην κριτική της εκκοσμίκευσης ως μια μορφή καταπιεστικής ιδεολογίας, ή στην επανεκτίμηση της σημασίας του μυστηριακού και πνευματικού πεδίου. Ο Καθηγητής Ward άσκησε κριτική στις θεολογικές προσεγγίσεις που βασίζονται σε μια ουσιοκρατική μεταφυσική και τόνισε την σημασία του οικουμενισμού αναφορικά με τη συζήτηση για τη συναφειακότητα, επισημαίνοντας ότι οι Ορθόδοξοι δεν πρέπει να αισθάνονται μόνοι στις θεολογικές προσπάθειές τους ή στον προβληματισμό τους για τη σχέση ανάμεσα στην εκκλησιολογία, την εθνικότητα και την διεθνικότητα. Σύμφωνα με τον ομιλητή, είναι πολύ σημαντικό να αναγνωρίζει κάποιος ότι οι χριστιανοί δεν έχουν ανάγκη να υιοθετούν πλέον μια στάση απολογητική κι ότι οφείλουν να σταματήσουν να φοβούνται την αμφισβήτηση.

Στο τέλος του συνεδρίου, ο Καθηγητής Radu Preda και ο Δρ. Παντελής Καλαϊτζίδης ευχαρίστησαν εκ μέρους των διοργανωτών τους συμμετέχοντες, το προσωπικό και τους χορηγούς για την πολύ σημαντική συμβολή τους στην επιτυχή διεξαγωγή και ολοκλήρωση του Συνεδρίου.

Την Κυριακή,  26 Μαίου, οι σύνεδροι έλαβαν μέρος στη θεία Λειτουργία που τελέστηκε στον Ορθόδοξο Καθεδρικό Ναό του Cluj, που είναι αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Επίσης, συμμετείχαν και στον Εσπερινό που τελέστηκε την ίδια μέρα, χοροστατούντος του Μητροπολίτη Cluj Ανδρέα, ο οποίος και προσέφερε δείπνο στους συνέδρους, ευχαριστώντας τους για τη σημαντική συμβολή τους στο Συνέδριο, του οποίου η θεματική έχει εξαιρετική σπουδαιότητα.
Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι το Συνέδριο μεταδόθηκε ζωντανά από τον Ραδιοφωνικό Σταθμό “Radio Renasterea” της Ορθόδοξης Μητροπόλεως του Cluj, ενώ για την πραγματοποίησή του σημαντική υπήρξε η ευγενική χορηγία της Γραμματείας Θρησκευμάτων της Ρουμανικής Κυβέρνησης, του Περιφερειακού Συμβουλίου της πόλης του Cluj, του Δημάρχου και του Δημοτικού Συμβουλίου της Cluj-Napoca, της Τράπεζας Banca Transilvania, του Προγράμματος για την οικουμενική θεολογική εκπαίδευση του Π.Σ.Ε. (ETE/WCC) και των εταιριών Skoda Compexit, Fany και Daisler Print House. (Πηγή: Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών του Βόλου )

Η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου: ένα φόρουμ διαλόγου

Δημοσιεύω σήμερα το Υπόμνημα της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών προς τη Διαρκή Ιερά Σύνοδο με αφορμή τον στιγματισμό που επιχειρείται από ορισμένους εκκλησιαστικούς κύκλους για δήθεν αιρετικές διατυπώσεις σε συναντήσεις που έχουν οργανωθεί στον Βόλο. Στο θέμα έχω αναφερθεί με εκτενές κείμενο στο παρελθόν (Το ευσεβές πλήρωμα και οι σκανδαλιστές) και εάν επανέρχομαι σήμερα είναι διότι πιστεύω ότι η Ακαδημία στον Βόλο αυτό που κάνει είναι να ανοίγει θέματα και να συζητάει ζητήματα που απασχολούν όχι μόνο ειδικούς θεολόγους αλλά ένα ευρύ φάσμα σκεπτόμενων, ανθρώπους των γραμμάτων και του πολιτισμού. Η διασύνδεση με κέντρα, ινστιτούτα, και ακαδημαϊκούς φορείς στο εξωτερικό δείχνει έναν χώρο ανοιχτό που τολμάει να διαλεχθεί με όσα συμβαίνουν και εκτός των ελλαδικών συνόρων και αναμφίβολα τούτο μόνο μπροστά μπορεί να μας πάει. Το αντίθετο, η εσωστρέφεια και η μίζερη αυτοδικαίωση με τους «δικούς μας» είμαι βέβαιος ότι δεν ενδιαφέρει  ιδιαίτερα τον κόσμο, που περιμένει να ακούσει έναν άλλο λόγο από τους θεολογούντες που να δώσει νόημα και χρώμα στη ζωή του. Αγνοώ ποιά είναι τα πραγματικά κίνητρα για την επίθεση προς την Ακαδημία του Βόλου. Ενδεχομένως ο μητροπολίτης Δημητριάδος, ο οποίος ευλογεί την Ακαδημία και υποστηρίζει το έργο της. Αλλά δεν είμαι ούτε ντετέκτιβ ούτε μου αρέσει να κάνω σενάρια. Αυτό που καταλαβαίνω εγώ είναι ότι μακριά και πέρα από  το θεολογικό μονοπώλιο η Ακαδημία του Βόλου έχει δημιουργήσει ένα εξαιρετικό και αξιοζήλευτο θεολογικό δίκτυο εκπροσώπησης ποικίλων πνευματικών φορέων και συνδέσμων από την Ελλάδα, τα πατριαρχεία και τη διασπορά. Ένα δίκτυο που στέκει στην πρώτη γραμμή των αναζητήσεων και της κατανόησης της πατερικής παράδοσης και της εκκλησιαστικής αυτοσυνειδησίας στο εδώ και στο τώρα.

Υπόμνημα της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών προς την Διαρκή Ιερά Σύνοδο

Προς τον Μακαριώτατον Πρόεδρον και τα μέλη

της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος

Ιωάννου Γενναδίου 14,

115 21 Αθήναι

Βόλος, 9 Μαρτίου 2012

Μακαριώτατε Άγιε Πρόεδρε,

Σεβασμιώτατοι Άγιοι Συνοδικοί

Εξ αφορμής του συνεχιζομένου θορύβου και καταγγελιών για τις δήθεν αιρετικές ή αντιπατερικές απόψεις της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου, προαγόμεθα να θέσουμε υπόψιν της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος τα κάτωθι:

1. Η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών διοργάνωσε από τις 3 έως τις 6 Ιουνίου 2010, με τη συνεργασία τριών ακόμη Ορθοδόξων ιδρυμάτων [Έδρα Ορθοδόξου Θεολογίας του Πανεπιστημίου Münster (Γερμανία), Πρόγραμμα Ορθοδόξων Χριστιανικών Σπουδών του Fordham University (Νέα Υόρκη) και το Ρουμανικό Ινστιτούτο Διορθοδόξων, Διαχριστιανικών, και Διαθρησκειακών Σπουδών (Cluj-Napoca)] Διεθνές Συνέδριο με θέμα «Νεο-πατερική σύνθεση ή μεταπατερική θεολογία; Το αίτημα της θεολογίας της συνάφειας στην Ορθοδοξία». Στο συνέδριο αυτό έλαβαν μέρος ως εισηγητές ή προεδρεύοντες διεθνώς ανεγνωρισμένοι Ορθόδοξοι θεολόγοι καθηγητές ή κοσμήτορες, από τις πλέον σημαντικές και διεθνώς καταξιωμένες Ορθόδοξες Θεολογικές Σχολές, θεολογικά Ινστιτούτα, Προγράμματα και Έδρες Ορθόδοξων Θεολογικών Σπουδών με επίκεντρο τόσο την Ανατολική όσο και την Δυτική Ορθοδοξία. Στη συνέχεια παρατίθεται ο κατάλογος με τα ονόματα και τις ιδιότητες των εισηγητών και των προέδρων των επιμέρους συνεδριών:

1. Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης Ζηζιούλας, Ακαδημαϊκός (Οικουμενικό Πατριαρχείο): Η επικαιρότητα και διαχρονικότητα της Νεο-πατερικής σύνθεσης

2. Αρχιεπίσκοπος Βολοκολάμσκ Ιλαρίων Alfeyev, Πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων του Πατριαρχείου Μόσχας: Ορθόδοξη Παράδοση και συναφειακή θεολογία (Η εισήγηση αναγνώστηκε από τον π. Μιχαήλ Asmoush λόγω της εκτάκτου απουσίας του εισηγητή)

3. Marcus Plested, Διευθυντής Σπουδών στο Ορθόδοξο Ινστιτούτο του Cambridge: Η εμφάνιση της νεο-πατερικής σύνθεσης: Περιεχόμενο, προκλήσεις και όρια

4. π. John Behr, Κοσμήτωρ του Ορθοδόξου Θεολογικού Σεμιναρίου του Αγίου Βλαδιμήρου, Νέα Υόρκη: Επέκεινα της Νεο-πατερικής σύνθεσης

5. Γεώργιος Μαρτζέλος, Καθηγητής στη Θεολογική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης: Ο ρόλος της συναφειακής θεολογίας στην Ορθόδοξη παράδοση

6. Assaad Elias Kattan, Διευθυντής του Κέντρου Θρησκευτικών Σπουδών και Καθηγητής στην Έδρα Ορθόδοξης Θεολογίας στο Πανεπιστήμιο του Münster: Η επανεξέταση της Ουσιοκρατίας. Ο μύθος μιας μη ερμηνευτικής προσέγγισης στην Ορθόδοξη παράδοση

7. π. Vladan Pericic, Καθηγητής Πατρολογίας, πρώην Κοσμήτωρ της Ορθόδοξης Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Βελιγραδίου: Λειτουργική θεολογία και συναφειακή θεολογία την πατερική εποχή και σήμερα

8. Διακ. Pavel L. Gavrilyuk, Αν. Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο S. Thomas, Επισκέπτης Καθηγητής στη Θεολογική Σχολή του Harvard: Ο «Χριστιανικός Ελληνισμός» του π. Γεωργίου Φλωρόφσκυ: μια κριτική αξιολόγηση

9. John Fotopoulos, Αν. Καθηγητής στο Τμήμα Θρησκευτικών Σπουδών στο Κολλέγιο Saint Mary του Πανεπιστημίου Notre Dame, Η.Π.Α: Η ορθόδοξη θεολογία και η ιστορικο-κριτική μέθοδος

10. Daniel Ayuch, Αν. Καθηγητής στο Ινστιτούτο Ορθόδοξης Θεολογίας St. John of Damascus του Πανεπιστημίου του Balamand (Λίβανος): Η σχέση μεταξύ βιβλικών και θεολογικών επιστημών

11. George Demacopoulos, Αν. Καθηγητής, Συνιδρυτής-Διευθυντής του Προγράμματος Ορθοδόξων Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Fordham (Νέα Υόρκη): Ιστορία, μετα-αποικιακή θεωρία και κάποιες νέες δυνατότητες για την ανάκτηση του παρελθόντος της θεολογίας

12. π. Δημήτριος Μπαθρέλλος, Δρ. King’s College, Επισκέπτης Λέκτωρ στο Ορθόδοξο Ινστιτούτο του Cambridge, Διδάσκων στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, Μέλος του Δ.Σ. της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών: Η συστηματική θεολογία ως μια νέα μορφή ορθόδοξης θεολογίας;

13. Radu Preda, Αν. Καθηγητής Κοινωνικής Θεολογίας στο Πανεπιστήμιο Babes-Bolyai, Διευθυντής του Ινστιτούτου Διορθοδόξων, Διαχριστιανικών και Διαθρησκειακών Σπουδών-INTER (Cluj-Napoca, Ρουμανία): Ορθόδοξη κοινωνική θεολογία και συναφειακή θεολογία

14. Aristotle Papanikolaou, Αν. Καθηγητής, Συνιδρυτής-Διευθυντής του προγράμματος Ορθοδόξων Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Fordham (Νέα Υόρκη): Ορθόδοξος φιλελευθερισμός: Η πολιτική θεολογία μετά την αυτοκρατορική εποχή

15. Peter Bouteneff, Αν. Καθηγητής στο Ορθόδοξο Θεολογικό Σεμινάριο Αγίου Βλαδιμήρου, Νέα Υόρκη: Θεολογίες της απελευθέρωσης: Προκλήσεις για τη σύγχρονη Ορθοδοξία από την πλευρά των θεολογιών της συνάφειας

16. Ελένη Κασσελούρη-Χατζηβασιλειάδη, Διδάσκουσα στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, Επιστημονική συνεργάτις της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών: Η Φεμινιστική θεολογία και η συναφειακότητά της: Πρόκληση ή ευκαιρία για την Ορθόδοξη Θεολογία;

17. Michail Neamtu, Διδάκτωρ Θεολογίας, Senior Fellow, CADI/Eleutheria (Ρουμανία): Η εθνο-θεολογία ως μια ιδιαίτερη περίπτωση της συναφειακής θεολογίας

18. Αρχιμ. John Panteleimon Manousakis, Επ. Καθηγητής Φιλοσοφίας στο Κολλέγιο Τιμίου Σταυρού, Worcester (Η.Π.Α): Θεός: είναι και γεγονός. Στο μεταίχμιο μεταξύ θεολογίας και οντολογίας

19. Alexei V. Nesteruk, Ερευνητής-Λέκτορας στο Τμήμα Μαθηματικών του Πανεπιστημίου του Portsmouth, Μ. Βρετανία, Επισκέπτης Καθηγητής στο St. Andrews Biblical Theological Institute, Μόσχα: Η Ορθοδοξία στον αιώνα της επιστήμης: Από τη Νεο-πατερική σύνθεση στη ριζοσπαστική θεολογική δέσμευση (Η εισήγηση αναγνώστηκε από άλλον λόγω της απουσίας του εισηγητή)

20. Tamara Grdzelidze, Υπεύθυνη Προγράμματος του Τμήματος “Πίστις και Τάξις”, Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών: Η συναφειακή διάσταση των Πατέρων της Εκκλησίας στο πλαίσιο της οικουμενικής κίνησης

21. π. Εμμανουήλ Κλάψης, Καθηγητής της Ελληνορθόδοξης Θεολογικής Σχολής Τιμίου Σταυρού Βοστώνης: Ευαγγέλιο και πολιτισμοί. Προς μία θεολογία των θρησκειών

22. Θανάσης Ν. Παπαθανασίου, Δρ. Θεολογίας, Αρχισυντάκτης του περιοδικού Σύναξη: Η ιεραποστολή ως πρόκληση για την ορθόδοξη συναφειακή θεολογία

23. Παντελής Καλαϊτζίδης, Δρ. Θεολογίας, Διευθυντής της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών: Προς μια μετα-πατερική θεολογία;

Εκτός από τα ονόματα των εισηγητών παρατίθενται επίσης στη συνέχεια και τα ονόματα εκείνων που χωρίς να είναι εισηγητές προήδρευσαν των επιμέρους συνεδριών:

1. Θεοφ. Επίσκοπος Δυτικής Αμερικής κ. Μάξιμος (Εκκλησία της Σερβίας), Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Βελιγραδίου

2. Βασίλειος Μακρίδης, Καθηγητής Κοινωνιολογίας Ορθόδοξου Χριστιανισμού Πανεπιστημίου Erfurt, Γερμανία

3. Κωνσταντίνος Δεληκωνσταντής, Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

4. Bruce Beck, Δρ Θεολογίας, Διευθυντής του Ινστιτούτου Πατερικών Σπουδών της Ελληνορθοδόξου Θεολογικής Σχολής Τιμίου Σταυρού Βοστώνης (Pappas Patristic Institute, Η.Π.Α.)

2. Μικρό χρονικό διάστημα μετά την ολοκλήρωση του συνεδρίου διατυπώθηκαν κρίσεις και αστήρικτες κατηγορίες εναντίον της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών για δήθεν αιρετικές και αντιπατερικές ή πατρομαχικές απόψεις και διδασκαλίες. Οι κατηγορίες αυτές βασίστηκαν κυρίως σε επιλεκτική σταχυολόγηση και αξιοποίηση μεμονωμένων φράσεων από την προβολή των εισηγήσεων του συνεδρίου στο διαδικτυακό τηλεοπτικό δίκτυο intv.gr. Οι αρνητικές αυτές κρίσεις αφενός δεν εκφράζουν σε καμία περίπτωση το καθολικό νόημα των εισηγήσεων και αφετέρου, όπερ και βασικότερο, δεν στηρίζονται σε κάποια επίσημη δημοσίευση των Πρακτικών του συνεδρίου, η οποία επίκειται στο προσεχές μέλλον. Η βιαστική αυτή απόρριψη και καταδίκη τόσο του ακαδημαϊκού θεολογικού διαλόγου που έλαβε χώρα στο πλαίσιο ενός επιστημονικού συνεδρίου -το οποίο σε καμία περίπτωση δεν διατύπωνε εκκλησιαστικές συνοδικές αποφάνσεις ή αποφάσεις δογματικού χαρακτήρα σε τοπικό ή ευρύτερο επίπεδο-, όσο και η στοχοποίηση ορισμένων ή όλων των ομιλητών του συνεδρίου επί τη βάσει μεμονωμένων φράσεων, υποθέσεων, ή εντυπώσεων, όχι μόνο προσκρούει στο πνεύμα ελευθερίας και σεβασμού του ακαταπόνητου διαλόγου που η Ορθοδοξία διαχρονικά διακονεί και διακηρύσσει τόσο ad intra (στους κόλπους και στα θεσμικά όργανά της) όσο και ad extra (με τον κόσμο και τον εκάστοτε πολιτισμό), αλλά έρχεται σε αντίθεση και με την ίδια την πατερική παράδοση καθώς και με τον τρόπο του θεολογείν που οι επικριτικές φωνές δηλώνουν ότι υπερασπίζονται.

3. Αναφορικά με τον επίμαχο όρο «μεταπατερική» θεολογία, που προκάλεσε ίσως σε πολλούς ερωτήματα, ενώ σε κάποιους άλλους έδωσε αφορμή για παρερμηνείες και επιθέσεις, θα επιθυμούσαμε να διασαφηνίσουμε τα εξής:

α) Οι Πατέρες της Εκκλησίας είναι εμπνευσμένοι ερμηνευτές της Γραφής, ακραιφνείς δογματικοί θεολόγοι, και αξεπέραστοι διδάσκαλοι της πνευματικής ζωής. Μελετούμε τα έργα τους με αγάπη και πνεύμα μαθητείας, και, φυσικά, θεωρούμε αδιανόητη κάθε είδους αμφισβήτηση, υποτίμηση, ή περιθωριοποίηση της θεολογίας τους.

β) Εμπνεόμενοι από τη θεολογία των Πατέρων, προσπαθούμε με τις ταπεινές μας δυνάμεις (και δεν είμαστε φυσικά οι μόνοι), μέσα από την οργάνωση θεολογικών συνεδρίων και άλλων σχετικών εκδηλώσεων, να βρούμε τρόπους όσο το δυνατόν προσφορότερης προβολής και αξιοποίησης της πατερικής θεολογίας, μέσα από το δημιουργικό συσχετισμό της με τα δεδομένα του σύγχρονου κόσμου. Η θεματολογία των συνεδρίων αυτών καλείται κατά κύριο λόγο να διερευνήσει ερωτήματα και όχι να προωθήσει συγκεκριμένες θέσεις, οι δε ποικίλες και ενίοτε αντικρουόμενες απόψεις που διατυπώνονται από τους εισηγητές δεν εκφράζουν την Ακαδημία αλλά τους ίδιους προσωπικά.

γ) Σε καμία περίπτωση ο όρος «μεταπατερική» θεολογία δεν σημαίνει αντιπατερική θεολογία! Ο όρος αυτός δεν χρησιμοποιήθηκε στο εν λόγω συνέδριο γιά νά δηλώσει τήν άρνηση ή απαξίωση της πατερικής παράδοσης, αλλά τήν ανάγκη γιά διαρκή καί ζωντανή πρόσληψή της. Εξάλλου ο όρος τέθηκε ως ένα ανοιχτό ερώτημα προς συζήτηση και διερεύνηση — εξ ου και το ερωτηματικό στον τίτλο του συνεδρίου. Δεν προβλήθηκε από καμία πλευρά ως πρόταση ή υπόδειγμα πού όφειλαν όλοι να ασπαστούν και να ακολουθήσουν. Σε κάθε περίπτωση, στο υπό κρίση συνέδριο δεν θίχτηκε προφανώς κανένα εκκλησιαστικό δόγμα ή Σύμβολο της Πίστεως.

δ) Επίσης θα πρέπει να ληφθεί υπόψιν ότι δεν είναι η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών που χρησιμοποίησε πρώτη τον όρο «μεταπατερική» θεολογία. Ο κορυφαίος ορθόδοξος δογματολόγος και καθηγητής στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών Ιωάννης Καρμίρης τον χρησιμοποιεί στο κλασικό έργο του: Ορθόδοξος Εκκλησιολογία (Δογματικής, Τμήμα Ε΄, Αθήναι, 1973, σ. 679 και passim). Ο επίσης κορυφαίος ορθόδοξος θεολόγος Παναγιώτης Τρεμπέλας ρητώς δηλώνει ως προς την αφορμή συντάξεως του συγγράμματός του: Μυστικισμός, Αποφατισμός, Καταφατική Θεολογία (Αθήναι, 1974, σ. 5), ότι: «Εις το εσχάτως κυκλοφορήσαν σπουδαίον σύγγραμμα ‘Εκκλησιολογία’ του καθηγητού Ι. Καρμίρη παρέχεται πολλαχού η προτροπή, όπως καταβληθή πάσα σπουδή υπό της συγχρόνου ελληνικής ορθοδόξου θεολογικής γενεάς προς ανάπτυξιν μεταπατερικής θεολογίας», ενώ για μεταπατερική θεολογία κάνει λόγο και ο κορυφαίος ορθόδοξος θεολόγος και λειτουργιολόγος του 20ου αιώνα π. Αλέξανδρος Σμέμαν (βλ. “Russian Theology: 1920-1972. An Introductory Survey,” SVTQ, 16 [1972], σ. 178).

Εν κατακλείδι, η «νεοπατερική σύνθεση», στην οποία αναφερόταν ο μεγάλος Ρώσος θεολόγος π. Γεώργιος Φλωρόφσκυ, ή η «μεταπατερική θεολογία», την ανάγκη ανάπτυξης της οποίας επεσήμανε ο Ιωάννης Καρμίρης, δεν μπορούν και δεν πρέπει να σημαίνουν τίποτε άλλο από την πιστή και ταυτόχρονα δημιουργική προσέγγιση και αξιοποίηση της πατερικής θεολογικής κληρονομιάς, με στόχο την επιτυχέστερη ανταπόκριση στις αναζητήσεις, τα προβλήματα, τα ερωτήματα και τις ποιμαντικές ανάγκες της σύγχρονης εποχής. Αυτό θεωρούμε ότι είναι απόλυτα σύμφωνο με το πνεύμα και το παράδειγμα των ίδιων των Πατέρων, είναι αυτό που θα έκαναν και εκείνοι, εάν ζούσαν στην εποχή μας, και που με το έργο της προσπαθεί ταπεινά να διακονεί η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου.

4. Όσο δε για την έννοια της «συνάφειας», που κάποιοι έσπευσαν να ερμηνεύσουν χρησιμοποιώντας άσχετα προς το εν λόγω συνέδριο αποσπάσματα από προτεσταντικά εγχειρίδια που ανέσυραν, κατά δήλωσή τους, από το διαδίκτυο, θα μπορούσε να περιγραφεί με λακωνικό τρόπο με τη φράση «κάθε κείμενο έχει τη συνάφειά του». Τούτο αποτελεί στις μέρες μας ένα ευρέως διαδεδομένο μεθοδολογικό εργαλείο ερμηνείας κειμένων της πολιτιστικής παράδοσης (της φιλοσοφίας, της λογοτεχνίας κλπ., αλλά και της θεολογίας). Αυτή η μέθοδος δεν είναι άγνωστη ή πολλώ μάλλον αντίθετη προς τον πατερικό τρόπο του θεολογείν, ούτε βέβαια αποτελεί αποκλειστικό κεκτημένο της προτεσταντικής θεολογίας, αλλά μάλιστα υιοθετείται και από αρκετούς Πατέρες της Εκκλησίας. Επίσης κρίνεται κατά περίπτωση θετικά από κορυφαίους εκπροσώπους της σύγχρονης ορθόδοξης θεολογίας, όπως για παράδειγμα ο Σεβ. Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης (Ζηζιούλας), και ο καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Γεώργιος Μαρτζέλος που παρουσίασε και σχετική εισήγηση στο εν λόγω συνέδριο.

5. Η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών λειτουργεί ως ένα φόρουμ διαλόγου και επικοινωνίας της ορθόδοξης θεολογίας με τις σύγχρονες, επείγουσες, και ποικίλες προκλήσεις, που θέτουν ριζικά πολλές φορές ερωτήματα για τον σημερινό άνθρωπο και τον κόσμο, και που καλούν σε σοβαρή, βαθιά, και εντατική μελέτη της εκκλησιαστικής παράδοσης. Ποτέ δεν θεώρησε ότι μέσα από τις εκδηλώσεις και τα διεθνή συνέδρια, με την παρουσία πλήθους καταξιωμένων εκκλησιαστικών και θεολογικών μορφών τόσο από τον Ορθόδοξο χώρο όσο και από τις άλλες χριστιανικές παραδόσεις, πρόκειται να «δογματίσει» για κάποιο ζήτημα. Αυτή η αρμοδιότητα ανήκει στην συνοδική έκφραση και καθολική αποδοχή του εκκλησιαστικού Σώματος. Εκείνο που έκανε με επίγνωση, και θα εξακολουθήσει συν Θεώ να κάνει, είναι ο ουσιαστικός και έντιμος προβληματισμός αναφορικά με ποικίλα ζητήματα που απασχολούν τόσο την εκκλησιαστική ζωή όσο και τον σύγχρονο άνθρωπο, ορισμένα από τα οποία προκύπτουν για πρώτη φορά στην εποχή μας.

6. Η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών μέχρι σήμερα έχει συνεργαστεί και συνεχίζει να συνεργάζεται με διάφορα εγνωσμένης αξίας Ορθόδοξα θεολογικά κέντρα, ινστιτούτα και Θεολογικές σχολές, όπως, μεταξύ άλλων, το Τμήμα Θεολογίας του ΑΠΘ, το Μεταπτυχιακό σεμινάριο Μαθημάτων των Τομέων: «Δίκαιο, Οργάνωση, Ζωή και Διακονία της Εκκλησίας» και «Λατρείας, Αρχαιολογίας και Τέχνης» του Τμήματος Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας του ΑΠΘ, την Ελληνοορθόδοξη Θεολογική Σχολή του Τιμίου Σταυρού Βοστώνης των Η.Π.Α., το Ορθόδοξο Θεολογικό Ινστιτούτο του Αγίου Βλαδιμήρου στην Νέα Υόρκη των Η.Π.Α., το Ινστιτούτο Ορθόδοξης Θεολογίας του Αγίου Σεργίου στο Παρίσι, το Τμήμα Ορθοδόξου Θεολογίας του Πανεπιστημίου του Μονάχου, την Έδρα Ορθόδοξης Θεολογίας του Πανεπιστημίου του Münster (Γερμανία), το Πρόγραμμα Ορθόδοξων Χριστιανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Fordham (Νέα Υόρκη, Η.Π.Α.), το Ρουμανικό Ινστιτούτο Διορθόδοξων, Διομολογιακών, και Διαθρησκευτικών Σπουδών (INTER, Cluj-Napoca, Ρουμανία), το Ορθόδοξο Χριστιανικό Πολιτιστικό Κέντρο Βελιγραδίου (Σερβία), το Ορθόδοξο Βιβλικό Θεολογικό Ινστιτούτο του Αγίου Ανδρέα (Μόσχα, Ρωσία), την Ορθόδοξη Ακαδημία του Valamo (Φινλανδία), το Ευρωπαϊκό Φόρουμ των Ορθόδοξων Θεολογικών Σχολών (EFOST, Βρυξέλλες), τον Σύνδεσμο Ορθοδόξων Γυναικών Ευρώπης, το θεολογικό περιοδικό Σύναξη, τα περιοδικά Αναλόγιον και Λειμωνάριον της Ιεράς Μητροπόλεως Κοζάνης, κ. ά.

7. Είναι σημαντικό επίσης να σημειωθεί ότι πλειάδα κορυφαίων αναγνωρισμένων Ορθοδόξων θεολόγων, κληρικών και λαϊκών, μίλησαν από το βήμα της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών, σε συνέδρια, σεμινάρια, και διαλέξεις για το ευρύ κοινό. Παραθέτουμε ενδεικτικό κατάλογο όσων κατά καιρούς έλαβαν μέρος ως εισηγητές στις εκδηλώσεις της:

-Μητροπολίτης Θηβών και Λεβαδείας (νυν Αρχιεπίσκοπος Αθηνών) Ιερώνυμος

-Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης Ζηζιούλας, Ακαδημαϊκός (Οικουμενικό Πατριαρχείο),

-Μητροπολίτης Διοκλείας Κάλλιστος Ware (Οικουμενικό Πατριαρχείο),

-Μητροπολίτης Γέρων Εφέσου κυρός Χρυσόστομος Κωνταντινίδης (Οικουμενικό Πατριαρχείο)

-Μητροπολίτης Γέρων Χαλκηδόνος Αθανάσιος (Οικουμενικό Πατριαρχείο),

-Μητροπολίτης Μεσσηνίας Χρυσόστομος Σαββάτος, Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

-Μητροπολίτης Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιερόθεος Βλάχος

-Μητροπολίτης Νιγηρίας Αλέξανδρος (Πατριαρχείο Αλεξανδρείας)

-Μητροπολίτης Όρους Λιβάνου Γεώργιος Χοντρ (Πατριαρχείο Αντιοχείας)

-Επίσκοπος Παζάρεβιτς Ιγνάτιος Μίντιτς (Εκκλησία Σερβίας)

-Επίσκοπος Δυτικής Αμερικής Μάξιμος, Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Βελιγραδίου (Εκκλησία της Σερβίας)

-Αρχιεπίσκοπος Βολοκολάμσκ Ιλαρίων Alfeyev, Πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων του Πατριαρχείου Μόσχας

-Επίσκοπος Αχαΐας Αθανάσιος

-Γέρων Ελισαίος, Καθηγούμενος Ι. Μ. Σίμωνος Πέτρας Άγιον Όρος

-π. Γρηγόριος Παπαθωμάς, Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών και Ινστιτούτου Ορθοδόξου Θεολογίας Αγίου Σεργίου Παρισίων, Μέλος Δ.Σ. Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών

-π. Γεώργιος Τσέτσης, Μόνιμος Αντιπρόσωπος του Οικουμενικού Πατριαρχείου στο ΠΣΕ

-π. Εμμανουήλ Κλάψης, Καθηγητής και πρώην Κοσμήτωρ στην Ελληνορθόδοξη Θεολογική Σχολή Τιμίου Σταυρού Βοστώνης, Η.Π.Α.

-π. Thomas FitzGerald, Καθηγητής και Κοσμήτωρ στην Ελληνορθόδοξη Θεολογική Σχολή Τιμίου Σταυρού Βοστώνης, Η.Π.Α.

-π. John Behr, Κοσμήτωρ του Ορθοδόξου Θεολογικού Σεμιναρίου του Αγίου Βλαδιμήρου, Νέα Υόρκη, Η.Π.Α.

-π. Thomas Hopko, Καθηγητής του Ορθοδόξου Θεολογικού Σεμιναρίου του Αγίου Βλαδιμήρου, Νέα Υόρκη, Η.Π.Α.

-π. Vladan Pericic, Καθηγητής Πατρολογίας, πρώην Κοσμήτωρ της Ορθόδοξης Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Βελιγραδίου (Σερβία)

-π. Λάμπρος Καμπερίδης, Καθηγητής Concordia University, Καναδάς

-π. Δημήτριος Τζέρπος, Αναπληρωτής Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

-π. Νικόλαος Λουδοβίκος, Καθηγητής Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Θεσσαλονίκης και Ορθόδοξου Ινστιτούτου του Cambridge

-π. Alexander Rentel, Επίκουρος Καθηγητής Ορθόδοξου Θεολογικού Ινστιτούτου Αγίου Βλαδιμήρου, Νέα Υόρκη Η.Π.Α.

-π. Nicolas Lossky, Καθηγητής Θεολογικού Ινστιτούτου Αγίου Σεργίου Παρισίων

-π. Νικόλαος Ozoline, Καθηγητής Θεολογικού Ινστιτούτου Αγίου Σεργίου Παρισίων

-π. Ioan Sauca, Διευθυντής Οικουμενικού Ινστιτούτου Bossey Γενεύης (Ορθόδοξη Εκκλησία Ρουμανίας)

-π. Βασίλειος Καλλιακμάνης, Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ.

-π. Δημήτριος Μπαθρέλλος, Δρ. King’s College, Επισκέπτης Καθηγητής στο Ορθόδοξο Ινστιτούτο του Cambridge, Διδάσκων στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, Μέλος Δ.Σ. Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών

-π. Ευάγγελος Γκανάς, εφημέριος Ι. Ν. Αγίου Μελετίου Σεπολίων

-π. Αντώνιος Πινακούλας, εφημέριος Ι.Ν. Αγίου Παντελεήμονος Χαλανδρίου

-π. Βασίλειος Θερμός, Δρ. Θεολογίας, Παιδοψυχίατρος,

-π. Αντώνιος Καλλιγέρης, Διευθυντής Γραφείου Νεότητας Ι. Αρχιεπισκοπής Αθηνών

-π. Heikki Huttunen, Γ. Γραμματέας του Συμβουλίου Χριστιανικών Εκκλησιών Φινλανδίας (Ορθόδοξη Εκκλησία της Φινλανδίας)

-π. George Massouh, Καθηγητής Ισλαμοχριστιανικών Σπουδών στο Ορθόδοξο Πανεπιστήμιο του Μπαλαμάντ (Λίβανος)

-Μ. Αρχιδιάκονος Μάξιμος, Δρ Θεολογίας (Οικουμενικό Πατριαρχείο)

-Διάκονος Pavel L. Gavrilyuk, Αν. Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο S. Thomas, Επισκέπτης Καθηγητής στη Θεολογική Σχολή του Harvard (ΗΠΑ)

-Μοναχός Μακάριος, Ι. Μονή Σίμωνος Πέτρας, Άγιον Όρος

-Μοναχή Θεοδέκτη, Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Ανατολή Αγιάς

-Μοναχός Σταύρος Winner, Ι. Μονή Νέας Σκήτης Πολιτείας Νέας Υόρκης

-Γεώργιος Πατρώνος, Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

-Ευάγγελος Θεοδώρου, Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

-Ιωάννης Φουντούλης, Ομότιμος Καθηγητής Α.Π.Θ.

-Σάββας Αγουρίδης, Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

-Γρηγόριος Ζιάκας, Ομότιμος Καθηγητής Α.Π.Θ.

-Ιωάννης Καραβιδόπουλος, Ομότιμος Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ

-Γεώργιος Γαλίτης, Ομότιμος Καθηγητής Παεπιστημίου Αθηνών

-Χρήστος Γιανναράς, Ομότιμος Καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου

-Σπύρος Τρωϊάνος, Ομότιμος Καθηγητής Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

-Πέτρος Βασιλειάδης, Καθηγητής Α.Π.Θ

-Μάριος Μπέγζος, Κοσμήτωρ και Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

-Χρυσόστομος Σταμούλης, Πρόεδρος και Καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας του Α.Π.Θ.

-Γεώργιος Μαρτζέλος, Καθηγητής στη Θεολογική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Διευθυντής του Πατριαρχικού Ιδρύματος Πατερικών Μελετών

-Κωνσταντίνος Δεληκωνσταντής, Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Αθηνών και Ινστιτούτου Μεταπτυχιακών Σπουδών του Ορθοδόξου Κέντρου του Οικουμενικού Πατριαρχείου, Σαμπεζύ, Γενεύη

-Assaad Elias Kattan, Διευθυντής του Κέντρου Θρησκευτικών Σπουδών και Καθηγητής στην Έδρα Ορθόδοξης Θεολογίας στο Πανεπιστήμιο του Münster (Γερμανία)

-John Fotopoulos, Αν. Καθηγητής στο Τμήμα Θρησκευτικών Σπουδών στο Κολλέγιο Saint Mary του Πανεπιστημίου Notre Dame, Η.Π.Α.

-George Demacopoulos, Αν. Καθηγητής, Συνιδρυτής-Διευθυντής του Προγράμματος Ορθοδόξων Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Fordham, Νέα Υόρκη

-Aristotle Papanikolaou, Αν. Καθηγητής, Συνιδρυτής-Διευθυντής του προγράμματος Ορθοδόξων Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Fordham, Νέα Υόρκη

-Peter Bouteneff, Αν. Καθηγητής στο Ορθόδοξο Θεολογικό Σεμινάριο Αγίου Βλαδιμήρου, Νέα Υόρκη

-Στέλιος Παπαλεξανδρόπουλος, Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

-Ιωάννης Πέτρου, Καθηγητής Α.Π.Θ

-Μιλτιάδης Κωνσταντίνου, Καθηγητής Α.Π.Θ.

-Ιωάννης Κονιδάρης, Καθηγητής Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

-Γεώργιος Φίλιας, Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

-Paul Meyendorff, Καθηγητής Ορθόδοξου Θεολογικού Σεμιναρίου Αγίου Βλαδιμήρου, Νέα Υόρκη, Η.Π.Α.

-Γεώργιος Λαιμόπουλος, Αναπληρωτής Γεν. Γραμματέας ΠΣΕ

-Ελισάβετ Προδρόμου, Επ. Καθηγήτρια Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο της Βοστώνης και Μέλος της Αμερικανικής Επιτροπής για τις θρησκευτικές ελευθερίες στην υφήλιο

-Νικήτας Αλιμπραντής, Καθηγητής Νομικής στα Πανεπιστήμια Θράκης και Στασβούργου

-Mariyan Bogoev Stojadinov, Καθηγητής Πανεπιστημίου Βέλικο Τύρνοβο (Βουλγαρία)

-Nenant Milocevic, Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Βελιγραδίου

-Αθανάσιος Βλέτσης, Καθηγητής Τμήματος Ορθοδόξου Θεολογίας Πανεπιστημίου του Μονάχου

-Michel Stavrou, Καθηγητής Θεολογικού Ινστιτούτου Αγίου Σεργίου Παρισίων

-Jean-Francois Colosimo, Καθηγητής Ορθοδόξου θεολογικού Ινστιτούτου Αγίου Σεργίου Παρισίων

-Ιωάννης Κουρουμπελές, Αναπληρωτής Καθηγητής Α.Π.Θ.

-Κωνσταντίνος Αγόρας, Επίκουρος Καθηγητής Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου

-Χρήστος Καρακόλης, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών, Μέλος Δ.Σ. Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών

-Daniel Ayuch, Αν. Καθηγητής Ινστιτούτου Ορθόδοξης Θεολογίας «Άγιος Ιωάννης Δαμασκηνός», Μπαλαμάντ-Λίβανος

-Νίκη Παπαγεωργίου, Επ. Καθηγήτρα Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ.

-Nicolas Abu-Mrad, Επίκουρος Καθηγητής Ινστιτούτου Ορθόδοξης Θεολογίας, «Άγιος Ιωάννης Δαμασκηνός», Μπαλαμάντ-Λίβανος

-Αγγελική Ζιάκα, Επ. Καθηγήτρια Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ., Μέλος Δ.Σ. της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών

-Στέλιος Τσομπανίδης, Επίκουρος Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ.

-Αρχιμ. John Panteleimon Manousakis, Επ. Καθηγητής Φιλοσοφίας στο Κολλέγιο Τιμίου Σταυρού, Worcester, Η.Π.Α.

-Alexei V. Nesteruk, Ερευνητής-Λέκτορας στο Τμήμα Μαθηματικών του Πανεπιστημίου του Portsmouth, Μ. Βρετανία, Επισκέπτης Καθηγητής στο St. Andrews Biblical Theological Institute, Μόσχα

-Tamara Grdzelidze, Ορθόδοξη Υπεύθυνη Προγράμματος του Τμήματος “Πίστις και Τάξις”, Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών

-Ηλίας Παπαγιαννόπουλος, Επ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Πειραιώς

-Θανάσης Ν. Παπαθανασίου, Δρ. Θεολογίας, Αρχισυντάκτης του περιοδικού Σύναξη

-π. Jivko Panev, Διδάσκων στο Ινστιτούτο του Αγίου Σεργίου Παρισίων

-Αικατερίνη Τσαλαμπούνη, Λέκτωρ Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ, Μέλος του Δ.Σ. της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών

-Δημήτριος Μόσχος, Λέκτωρ Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

-Κωνσταντίνος Ζάρρας, Λέκτωρ Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

-Tarek Mitri, πρώην Υπουργός Κυβέρνησης του Λιβάνου, Καθηγητής του Ορθόδοξου Πανεπιστημίου του Balamand (Λίβανος)

-Αλέξανδρος Παπαδερός, πρώην Γενικός Διευθυντής Ορθοδόξου Ακαδημίας Κρήτης

-Σταύρος Ζουμπουλάκης, Διευθυντής του περιοδικού «Νέα Εστία», Πρόεδρος του Δ.Σ. του Ιδρύματος «Άρτος Ζωής», Μέλος του Δ.Σ. της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών

-Σταύρος Γιαγκάζογλου, Σύμβουλος Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, Διευθυντής Περιοδικού «Θεολογία»

-Αλέξανδρος Καριώτογλου, Δρ. Θεολογίας-Θρησκειολόγος

-Κωνσταντίνος Ζορμπάς, Δρ θεολογίας-Κοινωνιολόγος, Επιστημονικός Συνεργάτης Γραφείου της Εκκλησίας της Ελλάδος στην Ευρωπαϊκή Ένωση (Βρυξέλλες)

-Ελένη Κασσελούρη-Χατζηβασιλειάδη, Διδάσκουσα στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, Επιστημονική συνεργάτις Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών

-Michail Neamtu, Διδάκτωρ Θεολογίας, Senior Fellow, CADI/Eleutheria (Ρουμανία)

-Γεώργιος Σκαλτσάς, Δρ. Θεολογίας και Θρησκευτικών Επιστημών

-Elizabeth Theokritoff, Δρ. Θεολογίας

-Χαράλαμπος Βέντης, Δρ Θεολογίας, Επιστημονικός Συνεργάτης Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών

-Πηγή Καζλάρη, Θεολόγος, πρώην Σχολική Σύμβουλος Θεολόγων

-Ευανθία Αδαμτζίλογλου, Δρ Θεολογίας, Εκπαιδευτικός

-Αικατερίνη Ζορμπά, Master Θεολογίας, Συνεργάτις Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών

-Θεόφιλος Αμπατζίδης, Master Θεολογίας, πρώην Αρχισυντάκτης περιοδικού «Αναλόγιον» Ι. Μητροπόλεως Κοζάνης

-Γεώργιος Βλαντής, Επιστημονικό Βοηθός Τμήματος Ορθοδόξου Θεολογίας Πανεπιστημίου Μονάχου, πρώην Επιστημονικός Συνεργάτης Ορθοδόξου Ακαδημίας Κρήτης

-Αθανάσιος Κοτταδάκης, συγγραφέας-Θεολόγος

κ. ά.

9. Εν κατακλείδι, σε ό,τι αφορά το ανακύψαν θέμα η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου προετοιμάζει την έκδοση του σχετικού τόμου των πρακτικών. Για δε τις εισηγήσεις του εν λόγω συνεδρίου (για τις οποίες, όπως είναι ευνόητο, ο κάθε εισηγητής φέρει την ευθύνη των απόψεών του), η Ακαδημία θεωρεί ότι η προσεχής οριστική δημοσίευσή τους θα δώσει την ευκαιρία ενός καλόπιστου και εποικοδομητικού διαλόγου.

Επικαλούμενοι τις ευχές σας για ευόδωση και εν Χριστώ καρποφορία του έργου της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών, ευσεβάστως διατελούμε,

Τα μέλη του Δ.Σ. της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου

– Ο Μητροπολίτης Δημητριάδος και Αλμυρού Ιγνάτιος, Προέδρος

– Παντελής Καλαϊτζίδης, Δρ. Θ., Διευθυντής

– π. Γρηγόριος Παπαθωμάς, Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών και Ορθοδόξου Ινστιτούτου Αγίου Σεργίου Παρισίων, Πρόεδρος Ευρωπαϊκού Φόρουμ Ορθοδόξων Θεολογικών Σχολών

– Χρήστος Καρακόλης, Επ. Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

– Αγγελική Ζιάκα, Επ. Καθηγήτρια Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ

– Αικατερίνη Τσαλαμπούνη, Λέκτωρ Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ

– π. Δημήτριος Μπαθρέλλος, Επισκέπτης Λέκτωρ Ορθοδόξου Ινστιτούτου του Cambridge, Διδάσκων στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο,

– Σταύρος Ζουμπουλάκης, Διευθυντής περιοδικού «Νέα Εστία», Πρόεδρος Δ. Σ. του Ιδρύματος «Άρτος Ζωής»

-π. Χρίστος Χαχαμίδης, Δρ. Θ., κληρικός Ι. Μητροπόλεως Δημητριάδος

Και η ψυχή γλυκαίνεται… Στην Αγία Ειρήνη με τον Λυκούργο Αγγελόπουλο

Στην οδό Αιόλου. Ο ναός αυτός είναι μια κιβωτός στην πόλη. Είναι η πρώτη μητρόπολη της Αθήνας μετά την απελευθέρωση, που χρησιμοποιήθηκε από το παλάτι και τον βασιλιά Όθωνα. Στον χώρο της παλαιάς μεσαιωνικής εκκλησίας σχεδιάστηκε ένας νέος ναός συνδυάζοντας αρχιτεκτονικά στοιχεία της Αναγέννησης με βυζαντινές επιρροές από τον Λύσανδρο Καυταντζόγλου και εγκαινιάστηκε το 1850. Αυτά αφορούν την ιστορία. Δεν ξέρω τί θα συνέβαινε σήμερα, εκεί, εάν δεν υπήρχε ο Λυκούργος Αγγελόπουλος και ο πατέρας Θωμάς.

Και πρώτα, ο Λυκούργος Αγγελόπουλος. Βρίσκεται πολλά χρόνια στον δεξιό χορό. Άρχων πρωτοψάλτης της Μεγάλης Εκκλησίας τιμάει τη βυζαντινή και μεταβυζαντινή μουσική παράδοση με ένα ήθος αξεπέραστο. Και τον τιμούν οι πάμπολλοι μαθητές του που ψάλλουν στην Ελλάδα και στη διασπορά και καμαρώνουν για τον δάσκαλο. Ο Λυκούργος είναι δάσκαλος που ξέρει να δίνει τα μυστικά της μουσικής από παλιά σκονισμένα χειρόγραφα μεγάλων μαϊστόρων. Κάθε Κυριακή νέοι ψαλτάδες τον έχουν κορυφαίο άρχοντα στην Αγία Ειρήνη να τους οδηγεί σε άγνωστους μυστικούς δρόμους, σε αργόσυρτα και γοργά μέλη, σε ιλαρούς και χαροποιούς σκοπούς δοξολογίας του σύμπαντος κόσμου. Και η ψυχή γλυκαίνεται όταν ο Αγγελόπουλος διδάσκει Κουκουζέλη. Ο Αγγελόπουλος σήμερα είναι το κατ᾽ εξοχήν πρότυπο ψάλτη που ψάλλει με αντικειμενικότητα.

Ο πατέρας Θωμάς είναι το δεύτερο πρόσωπο που καθορίζει τη φυσιογνωμία της ενορίας της Αγίας Ειρήνης. Με τη βαθειά φωνή μιλάει στην καρδιά τής σύναξης χωρίς υπερβολές στη λατρευτική τάξη και κυρίως, όταν κηρύττει, χωρίς να κολακεύει τους πιστούς, χωρίς να θρέφει την οργή ή τις ενοχές με το πρόσχημα του Θεού. Είναι απλός και αυτό περνάει άμεσα. Συγκρατώ τον λόγο του στους πρώτους Χαιρετισμούς. Πώς απογείωσε τους παρευρισκόμενους μιλώντας για τη φιλανθρωπία με σύγχρονους όρους.

Με δυο λόγια: η Αγία Ειρήνη είναι ένας εξαιρετικός προορισμός για παραμυθία και ψυχική τροφοδότηση τώρα που ξεκίνησε η Σαρακοστή. Οι πύλες της είναι ανοιχτές. Άσε τις προκαταλήψεις σου, άναψε ένα κεράκι, σκέψου έναν καλό λόγο και κάνε αυτόν τον λόγο ευχή…

Ο έρωντας του καλόγερου

Πρόβαλε χνουδάτος. Οι άκρες του αναζητούσαν να φιλήσουν τον ήλιο. Ήταν Νοέμβριος και ο ουρανός σκοτείνιαζε με νέφη γκαστρωμένα νερό. Και ο έρωντας χρειαζόταν φως για να ζήσει με άνεση. Είχε στη διάθεσή του μερικά εκατοστά χώμα. Ο χώρος που του είχε ετοιμάσει ο καλόγερος ήταν μία κονσέρβα γίγας από πελτέ «Κύκνος». Εκεί είχε ριζώσει και εκεί ξάπλωνε τα βλαστάρια του όταν κουραζόταν. Στα παλιά τα χρόνια οι ερωτευμένοι πρόσφεραν στην αγαπημένη τους δίκταμο που μάζευαν από τα βράχια. Ίσως για τούτο ονομάστηκε το βοτάνι αυτό έρωντας. Έχει και πανέμορφα λουλούδια που είναι έως τώρα, στα μέσα Οκτωβρίου ζωντανά!

Τώρα, ο γέροντας έκοβε τα φυλλαράκια του, τα έβραζε και έπινε το θεραπευτικό ποτό για τον στομαχόπονο αλλά και για να ηρεμεί τον λαιμό του μετά τις ατέλειωτες ολονύχτιες ψαλμωδίες. Στο κελλάκι μόνος ή μαζί με τους αδελφούς του.

Συχνά, όταν το ποτίζει, με προσοχή να μη χαλάσουν οι ρίζες του, του λέει και μια μαντινάδα ή ένα τραγούδι:

Τρεις καλογέροι κρητικοί και τρεις απ᾽ τ᾽ Άγιον Όρος καράβι αρματώσανε…

Και λίγο μετά:

Λουλούδι είναι ο έρωντας, που σε γκρεμό φυτρώνει

Τους λίγους κάνει ευτυχείς, και τους πολλούς πληγώνει.

Άραγε γιατί τον είχε στο περβάζι; στο σημείο που προστατευόταν από τους ανέμους και έκανε μια εσοχή στο κουζινάκι. Να ερχόταν στο νου του κάποια συχωριανή του που αγάπησε και της είχε χαρίσει κάποτε άγρια άνθη του βλογημένου φυτού; Ή μήπως να σκανδαλίστηκε όταν βγήκε στον κόσμο για τελευταία φορά; Το χαϊδεύει και μεταλαμβάνει τη ριγανάτη μυρωδιά.

Αναστενάζει και χαμηλώνει τα βλέφαρα.  Ξαφνικά, χωρίς να το πολυκαταλάβει, τα μάτια του γίνονται δύο βρύσες και τα ψαρά γένεια του βρέχονται. Θυμάται όταν είχε φύγει από το χωριό του και αποφάσισε να καλογερέψει το κλάμα που έκανε. Και θυμάται πως άφησε πίσω του ανθρώπους και τόπους, χώρισε από συνήθειες, άλλαξε ζωή, αλλά ποτέ δεν εγκατάλειψε μια λατρεία: να σκάβει τη γη και να την κάνει να καρπίζει. Και να κοιτά, ιδρωμένος, ψηλά, φχαριστώντας για τη μέρα που έκλεινε, χαιρετώντας με αγάπη το φως.

Ο έρωντας στην κατακόκκινη κονσέρβα ευχαριστημένος έβλεπε τα καραβάκια των προσκυνητών να περνάνε για να φτάσουν στην Αγία Άννα, εισέπνεε βαθιά τον φρέσκο αέρα του Αιγαίου, έστρεφε τα μαβιά του άνθη προς τη δύση, ενώ μπροστά του ορθωνόταν περήφανη η κορυφή του άγιου βουνού.

Μπερδεύω τους χρόνους. Το τώρα και το τότε. Ξέρω γιατί. Κάθε φορά που κοιτάζω προς το δικό μου φυτό θυμάμαι το παρτεράκι του καλόγερου,  και μουρμουρίζω τη μαντινάδα. Θεός σχωρέστον!

Ο δίκταμος από τον Αριστοτέλη έως τον Γαληνό, και από την αρχαιότητα και το Βυζάντιο, έως τις μέρες μας θεωρείται βότανο με εξαιρετικές ιαματικές ιδιότητες.

Ο έρωντας, το φυτό με τη φήμη του αφροδισιακού, καλλιεργείται εύκολα στην πόλη. Τα ροζ έως και μαβιά λουλούδια του κρέμονται τσαμπιά από τους βλαστούς του φυτού.

Το ευσεβές πλήρωμα και οι σκανδαλιστές

Όταν είχα πρωτοακούσει την ίδρυση της Θεολογικής Ακαδημίας στον Βόλο το πρώτο που σκέφθηκα ήταν πως θα κινηθεί στα όρια μιας σχολής εκκλησιαστικής παιδείας, σαν μια εναλλακτική πρόταση στις «εκκοσμικευμένες» θεολογικές σχολές του ελληνικού πανεπιστημίου. Εν τω μεταξύ μάθαινα από επισκέπτες που ανέβαιναν στον Βόλο ειδικά για να παρακολουθήσουν τα προγράμματα ότι κάτι συμβαίνει εκεί, που είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον. Εγώ δεν έτυχε να ανέβω ποτέ. Παρακολούθησα από μακριά τις εκδηλώσεις και μου δόθηκε η ευκαιρία να ανατρέξω στις εκδόσεις των Πρακτικών των συναντήσεων που είναι βιβλία αναφοράς για θεμελιώδη ζητήματα μιας ορθόδοξης προβληματικής. Σημειώνω:

Εκκλησία και Εσχατολογία, Καστανιώτης, Αθήνα 2003.

Ισλάμ και Φονταμενταλισμός. Ορθοδοξία και Παγκοσμιοποίηση, Καστανιώτης, Αθήνα 2004.

Φύλο και Θρησκεία. Η θέση της γυναίκας στην Εκκλησία, Καστανιώτης, Αθήνα 2004.

Θεολογία και Λογοτεχνία. Αφιέρωμα του περιοδικού Νέα Εστία (τχ. 1765, Μάρτιος 2004 και τχ. 1776 Μάρτιος 2005).

Τα Θρησκευτικά ως μάθημα ταυτότητας και πολιτισμού, εκδ. Βουλή των Ελλήνων, Αθήνα, 2005.

Ορθοδοξία και Νεωτερικότητα, Ίνδικτος, Αθήνα 2007.

Στον Βόλο, από τις 8 ως τις 12 Ιουνίου 2008, η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών της Ιεράς Μητροπόλεως Δημητριάδος διοργάνωσε Διάσκεψη Ορθοδόξων Γυναικών σε συνεργασία με το Πρόγραμμα του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών για τις Γυναίκες στην Εκκλησία και την Κοινωνία.

Oι συναντήσεις αυτές ξεκίνησαν το 2000 και αγκαλιάστηκαν από όσους αναζητούσαν έναν άλλο λόγο που να διαφοροποιείται από τον κατεστημένη θρησκευτική γλώσσα πανεπιστημιακών, κληρικών, ιεροκηρύκων. Έτσι, ανταποκρίθηκαν στην πρόσκληση να συμμετέχουν στα προγράμματα προσωπικότητες από τον χώρο της ορθόδοξης διανόησης αλλά και τον ευρύτερο πνευματικό χώρο, στην Ελλάδα και το εξωτερικό, διανοούμενοι, λόγιοι, θεολόγοι, λογοτέχνες, συγγραφείς, εκδότες, εκπρόσωποι δογμάτων ή θρησκειών, δημοσιογράφοι αλλά και πολιτικοί με ιδιαίτερες αναζητήσεις στα πνευματικά πράγματα. Σημειώνω ενδεικτικά τους παρακάτω:

  • Πέτρος Βασιλειάδης, Καθηγητής ΑΠΘ

  • Βασίλης Αδραχτάς, Θεολόγος Διευθυντής του περιοδικού “Θρησκειολογία”

  • Στέλιος Παπαλεξανδρόπουλος, Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • Μάριος Μπέγζος, Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • Αλέξανδρος Καριώτογλου, Δρ. Θεολογίας, Θρησκειολογίας

  • Σεβ. Μητροπολίτης Περγάμου κ. Ιωάννης Ζηζιούλας, Ακαδημαϊκός Καθηγητής στο King’s College (Λονδίνο), τ.Καθηγητής στα πανεπιστήμια Εδιμβούργου, Γλασκώβης, Θεσσαλονίκης

  • Θανάσης Παπαθανασίου, Δρ.Θεολογίας, Αρχισυντάκτης του περιοδικού “Σύναξη”

  • Γεώργιος Πατρώνος, Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • Γιώργος Σκαλτσάς, Δρ.της Ecole Pratique des Hautes Etudes ( Παρίσι), Θεολόγος Καθηγητής στο Εκκλησιαστικό Λύκειο Πάτμου

  • Γιώργος Παύλος, Αν. Καθηγητής Πολυτεχνικής Σχολής Ξάνθης

  • Χρήστος Γιανναράς, Καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου

  • Θάνος Λίποβατς , Καθηγητής Πολιτικής Ψυχολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο

  • Σεβ. Μητροπολίτης Γέρων Εφέσου κ. Χρυσόστομος Κωνσταντινίδης, Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Χάλκης

  • Αντώνης Μανιτάκης , Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο ΑΠΘ

  • Κώστας Δεληκωνσταντής , Καθηγητής Παιδαγωγικής Σχολής Φλώρινας του ΑΠΘ

  • Ιωάννης Πέτρου , Καθηγητής Κοινωνιολογίας στο ΑΠΘ

  • π. Αντώνιος Πινακούλας , πτυχιούχος Θεολογίας – Νομικής, εφημέριος Ι. Ν. Αγίου Παντελεήμονος Χαλανδρίου

  • Κώστας Αγόρας, Δρ Πανεπιστημίου της Σορβόννης, Ακαδημαϊκός υπεύθυνος του προγράμματος “Σπουδές στην Ορθοδοξία” του Ελληνικού Ανοιχτού Πανεπιστημίου

  • Κώστας Μελισσάρης, Θεολόγος, Δρ Ψυχολογίας Πανεπιστημίου της Βοστώνης

  • π. Βασίλειος Θερμός , Δρ Θεολογίας, Παιδοψυχίατρος

  • Αλέκος Αλαβάνος , Ευρωβουλευτής

  • Σταύρος Ζουμπουλάκης, Διευθυντής του περιοδικού “Νέα Εστία”

  • Παντελής Μπουκάλας , Δημοσιογράφος στην εφημερίδα “Καθημερινή”

  • Κώστας Μυγδάλης, Αρχιτέκτων, Σύμβουλος Διακοινοβουλευτικής Συνέλευσης Ορθοδοξία

  • Μητροπολίτης Δημητριάδος κ. Ιγνάτιος

  • Ανδρέας Ανδριανόπουλος, τ. Υπουργός

  • Χάσαν Μπαντάουη, Λέκτορας Φιλοσοφικής Σχολής ΑΠΘ

  • Μάριος Μπέγζος, Αν. Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • Ιωάννης Πέτρου, Καθηγητής Α.Π.Θ.

  • Ευάγγελος Θεοδώρου, Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • Μοναχή Θεοδέκτη, Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου, Ανατολή Αγιάς

  • Άννα Καραμάνου, Ευρωβουλευτής

  • Teny Pirri-Simonian, Υπεύθυνη Διαθρησκειακών σχέσεων στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (Γενεύη)

  • Μαριλύν Πιζάντε, Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια

  • Σωτήρης Γουνελάς,  Συγγραφέας-ποιητής

  • π. Λάμπρος Καμπερίδης, Concordia University – Sherbrooke University (Καναδάς)

  • Αλέξανδρος Κοσματόπουλος, Συγγραφέας

  • Θεοκλής Καναρέλης, Επ. Καθηγητής Αρχιτεκτονικής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

  • Πάνος Σκοτινιώτης, Δικηγόρος, Μέλος του Δημοτικού Συμβουλίου Βόλου και της Επιτροπής των Περιφερειών της Ευρωπαϊκής Ένωσης

  • Γεώργιος Παύλος, Αν. Καθηγητής Πολυτεχνικής Σχολής Ξάνθης

  • Σταύρος Ζουμπουλάκης, Διευθυντής του περιοδικού “Νέα Εστία”

  • π. Νικόλαος Λουδοβίκος, Καθηγητής στήν Ανωτέρα Εκκλησιαστική Σχολή Θεσσαλονίκης καί στό Ορθόδοξο Ινστιτούτο του Πανεπιστημίου του Cambridge

  • Κλαίρη Μιτσοτάκη, Συγγραφέας

  • Θανάσης Χατζόπουλος, ποιητής

  • Κυριάκος Χαραλαμπίδης, ποιητής

  • Δημήτρης Κοσμόπουλος, ποιητής

  • Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλος, Φιλόλογος, Συγγραφέας

  • Κώστας Ακρίβος, Φιλόλογος, Συγγραφέας

  • π. Εμμανουήλ Κλάψης, Κοσμήτωρ Ορθοδόξου Θεολογικής Σχολής Τιμίου Σταυρού Βοστώνης (ΗΠΑ)

  • Σεβ. Μητροπολίτης Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιερόθεος (Βλάχος)

  • π. Γρηγόριος Παπαθωμάς, Καθηγητής Ορθοδόξου Θεολογικού Ινστιτούτου Αγίου Σεργίου Παρισίων

  • Tarek Mitri, Υπεύθυνος διαθρησκειακών σχέσεων στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (Γενεύη), Καθηγητής Πανεπιστημίου Μπαλαμάντ (Λίβανος), Επισκέπτης Καθηγητής στό Πανεπιστήμιο Harvard (ΗΠΑ)

  • Θεοφιλέστατος Επίσκοπος Διοκλείας Κάλλιστος (Ware), Καθηγητής Πανεπιστημίου Οξφόρδης

  • Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Τιράνων και πάσης Αλβανίας κκ. Αναστάσιος (Γιαννουλάτος)

  • Ιω. Φουντούλης, Ομότιμος Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ.

  • Σ. Αγουρίδης, Ομότιμος Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • P. Meyendorff, Κοσμήτωρ Ορθοδόξου Θεολογικού Σεμιναρίου Αγίου Βλαδιμήρου Νέας Υόρκης (Η.Π.Α.)

  • Επίσκοπος Παζάρεβατς Ιγνάτιος Μίντιτς, Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Βελιγραδίου (Σερβία-Μαυροβούνιο)

  • Χρυσ. Σταμούλης, Αν. Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ.

  • Βασίλειος Μακρίδης, Καθηγητής Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστημίου Erfurt (Γερμανία)

  • Σπύρος Τρωϊάνος, Ομ. Καθηγητής Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • Ιωάννης Κονιδάρης, Καθηγητής Εκκλησιαστικού Δικαίου Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • Πάνος Νικολόπουλος , Δρ. Νομικής, Ειδικός Επιστήμων Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • Γιώργος Σωτηρέλης , Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • Ελισάβετ Προδρόμου, Επ. Καθηγήτρια Διεθνών Σχέσεων, Αν. Διευθυντής του Ινστιτούτου Θρησκειών, Πολιτισμού και Διεθνών Σχέσεων του Boston University, Μέλος της Αμερικανικής Επιτροπής για την Θρησκευτική Ελευθερία

  • π. Georges Massouh, Διευθυντής του Κέντρου Ισλαμοχριστιανικών μελετών του Ορθοδόξου Πανεπιστημιου του Μπαλαμάντ (Λίβανος)

  • Mohamed Haddad, Καθηγητής Πανεπιστημίου Manouba (Τυνησία)

  • Ghaleb Bencheikh, Παρουσιαστής της εκπομπής «Ισλάμ» στην γαλλική τηλεόραση, Αντιπρόεδρος της Παγκόσμιας Συνόδου των θρησκειών για την Ειρήνη (Γαλλία)

  • Tahir Abbas, Πανεπιστήμιο Birmingham (Αγγλία)

  • Andreas Renz, Ειδικός σε θέματα οικουμενικού και διαθρησκειακού διαλόγου, Εντ. Υφηγητής Πανεπιστημίου Koblenz (Γερμανία)

  • Riffat Hassan, Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Louisville, Kentucky (Η.Π.Α.)

  • Mahbouba Merchaoui-Ben Nasser, Καθηγήτρια στο Γαλλικό Ινστιτούτο Ισλαμικών Σπουδών και Επιστημών (Γαλλία)

  • Amel Grami, Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Manouba, Μέλος της Ομάδας Ισλαμοχριστιανικών Ερευνών (Τυνησία)

  • Méhrézia Labidi-Maiza, Μέλος της Ομάδας Βίβλος και Κοράνι και της Παγκόσμιας Συνόδου των θρησκειών για την ειρήνη (Γαλλία)

  • Akşin Somel, Καθηγητής Ιστορίας Πανεπιστημίου Sabanci (Κωνσταντινούπολη)

  • Γεώργιος Φίλιας, Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • π. Hervé Legrand, Καθηγητής του Institut Catholique de Paris, πρ. Μέλος της μεικτής επιτροπής θεολογικού διαλόγου Ορθοδόξου και Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας

  • π. Παύλος Κουμαριανός, Δρ. Θεολογίας

  • π. Justin Taylor, Καθηγητής στην Ecole Biblique de Jérusalem

  • Γέρων Ελισαίος, Καθηγούμενος της Ι. Μονής Σίμωνος Πέτρας Αγίου Όρους

  • Κωνσταντίνος Δεληκωνσταντής, Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Αθηνών

  • Αθανάσιος Βλέτσης, Καθηγητής Τμήματος Ορθοδόξου Θεολογίας Πανεπιστημίου Μονάχου

  • π. Βασίλειος Καλλιακμάνης, Καθηγητής Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ

  • Μελέτης Μελετιάδης, Ποιμένας Ευαγγελικής Εκκλησίας Βόλου

  • Αιδ. George Hunsinger, Καθηγητής στο Princeton Theological Seminary

  • Δημήτρης Μόσχος, Λέκτωρ Θεολογικής Σχολής Αθηνών

  • Jean-François Colosimo, Καθηγητής στο Ορθόδοξο Θεολογικό Ινστιτούτο του Αγίου Σεργίου, Γεν. Διευθυντής των εκδόσεων του Εθνικού Κέντρου Επιστημονικής Έρευνας της Γαλλίας (Παρίσι)

Συγχώρηση, Καταλλαγή και Ειρήνη Διεθνές Συνέδριο της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών (ΑΘΣ) σε συνεργασία με το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (WCC) και το Boston Theological Institute (BTI). Βόλος 17-20 Μαΐου 2007.

Οι ομιλητές αυτοί ούτε προέρχονται από κάποια συγκεκριμένη σχολή ούτε πρεσβεύουν μια κοινή αντίληψη. Είναι προσωπικότητες τελείως διαφορετικές, με συγγραφικό έργο σε ποικίλα αντικείμενα, με διαφορετικά πεδία έρευνας και αναγνωρισιμότητα στο εξωτερικό. Μπορούν να συμφωνούν μεταξύ τους, όπως μπορούν και να διαφωνούν. Το πιο κοινό τους στοιχείο θα έλεγα ότι διακρίνονται από την αγωνία που έχουν για τον κόσμο και τη θέση που έχει η εκκλησία μέσα σε αυτόν τόν κόσμο. Ένα ενδιαφέρον που δεν είναι μεσσιανικό. Αυτό που επιδιώκουν είναι να θέσουν τα πράγματα σε μια βάση συζήτησης και όχι πόλωσης. Σε μια βάση επικοινωνίας και όχι στείρας αντιπαράθεσης. Μπορεί να διαφωνείς μαζί τους αλλά δεν μπορείς να αρνηθείς ότι δεν νοιάζονται δημιουργικά για την πνευματική κατάσταση. Βρίσκονται εκεί, οργανώνουν σεμινάρια και συναντήσεις όχι για να φτιάξουν μια αυλή που θα υμνεί τον πρίγκηπα αλλά να προσφέρουν χώρο στην έρευνα και τη μελέτη της ορθόδοξης ταυτότητας.

Βέβαια μπορεί και να ενοχλείσαι από ένα έργο που για τους πολλούς είναι σημαντικότατο. Αλλά για ορισμένους οδηγεί στον προτεσταντισμό προκαλώντας «σκανδαλισμό του χριστεπωνύμου πληρώματος», όπως ισχυρίζεται ο μητροπολίτης Γλυφάδας. Μάλιστα, εκτίμησε ότι ήταν τόσο μεγάλος ο «σκανδαλισμός» ώστε ζήτησε εξηγήσεις από τους οργανωτές και ακόμη ζήτησε να τοποθετηθεί η Ιερά Σύνοδος για το τελευταίο συνέδριο του καλοκαιριού Νεο-πατερική σύνθεση ή «Μετα-πατερική» Θεολογία: Το αίτημα της θεολογίας ή της συνάφειας στην Ορθοδοξία (2-6 Ιουνίου 2010) που είναι τμήμα του φετεινού προγράμματος Η Ορθοδοξία στον 21ο αιώνα.

Δεν θα υπεισέλθω στην επιχειρηματολογία του μητροπολίτη Γλυφάδας και ούτε θα ασχοληθώ τί μπορεί να σημαίνει σκανδαλισμός του πληρώματος. Απλά το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι η αποσπασματική δειγματοληπτική χρήση προτάσεων από μια εισήγηση ή μία επιστημονική εργασία ποτέ δεν αποδίδει το συνολικό περιεχόμενο και το νόημα που έχει το κείμενο που εκφωνείται ή δημοσιεύεται. Εάν θέλει κανείς να απαντήσει σε μια επιστημονική ανακοίνωση ο τρόπος είναι να γράψει μια δική του ανακοίνωση και να συζητήσει τη διαφωνία του. Η δημιουργία εντυπώσεων δεν αρμόζει στην επιστημονική δεοντολογία.

Νομίζω πως δεν χρειάζεται κάποια ιδιαίτερη ευφυία να γίνει αντιληπτό πως οι ομιλητές στον Βόλο ούτε διατυπώνουν δογματικούς συνοδικούς όρους ούτε έχουν κάποιο καταχθόνιο σχέδιο να γκρεμίσουν την πατερική παράδοση. Απόψεις καταθέτουν. Σκέψεις που βασίζονται στη λογική που διαθέτουμε όλοι μας για να καταλάβουμε ό,τι σημαίνει εκκλησιαστική παράδοση, πώς σχετίζεται η εκκλησία με το κράτος, τί σημαίνει φύλο σε μια πίστη που βεβαιώνει ότι «ουκ έστι άρσεν και θήλυ», πώς μπορείς να συνυπάρξεις με συνανθρώπους που είναι μουσουλμάνοι ή ετερόδοξοι, τι σημαίνει να ζεις σε μια κοινωνία που χάνει τους συνεκτικούς δεσμούς της και η λεγόμενη επίσημη θρησκεία αποχωρεί από το προσκήνιο δίνοντας τη θέση της σε άλλου τύπου λατρείες. Αυτοί είναι και οι θεματικοί πυρήνες της Ακαδημίας του Βόλου: μια δημιουργική επιστημονική ενασχόληση με ζητήματα που καίνε τους θεολογικούς κύκλους σε έναν κόσμο που αλλάζει θεαματικά ερήμην ιερατείων και των κυριών του φιλοπτώχου. Και ο οποίος κόσμος ζητά από την λεγόμενη επίσημη εκκλησία μία γεύση ζωής, να λάβει μια πρόταση αλήθειας που να ξεφεύγει από ιδιοτέλειες και μικροσυμφέροντα ρασοφόρων ή ευσεβιστών που ικανοποιούνται στον θρησκευτικό τους ναρκισσισμό της ατομικής δικαίωσης.

Από όσο ξέρω τη δουλειά που γίνεται στον Βόλο για μένα είναι ξεκάθαρο πως το έργο που επιτελείται εκεί:

  1. Δεν είναι κατήχηση.
  2. Δεν είναι απολογητική.
  3. Δεν είναι μαθήματα εκκλησιαστικής σχολής.

Είναι μία προσπάθεια αυτοπροσδιορισμού του τι μπορεί να σημαίνει Ορθοδοξία. Μια αναζήτηση της ταυτότητας που είναι δυσδιάκριτη σε μια εποχή που αλλάζει δραματικά και ταχύτατα. Σε έναν κόσμο που η εκκλησία και όσοι μιλούν (δήθεν) εκ μέρους της δεν μπορούν να μένουν στην απάθεια ή να αρκούνται στη δημοσιοϋπαλληλική διεκπεραίωση. Πολύ περισσότερο: σε μια ιστορική στιγμή που δεν εξουσιοδοτούνται από κανέναν οι «εκκλησιαστικοί εκπρόσωποι» να μιλούν ως αυτόκλητοι σωτήρες εκφράζοντας στην πραγματικότητα μια μεγαλομανία που βρίσκεται στον αντίποδα της αυτοκριτικής και της ταπείνωσης. Μια μεγαλομανία που μπορεί να τους εκθέσει και να πληγώσει το πλήρωμα.

Πίσω από τις επιθέσεις που ακούω ότι δέχεται η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών του Βόλου δεν βλέπω να κρύβεται μια απλή εμπάθεια αλλά η απόπειρα δαιμονοποίησης μιας ιδιαίτερης προσπάθειας που λαμπρύνει την ελλαδική εκκλησία και τη συγκεκριμένη μητρόπολη, η οποία συντηρεί μια νησίδα ελεύθερου στοχασμού για θέματα που δεν αφορούν μια ελίτ ειδικών αλλά τους πάντες γιατί είναι, όπως ήδη ανέφερα, ζητήματα που αφορούν και καθορίζουν τη ζωή μας και τη συνείδησή μας, πέρα από εθνικισμούς και ιδεοληψίες για ένα εξιδανικευμένο παρελθόν.

Αξιολογώντας την άδικη επίθεση που έχει δεχτεί η Ακαδημία και διαβάζοντας την απάντηση σε ανοικτή επιστολή «νέων της Μητροπόλεως Δημητριάδος» είναι αντιληπτό πως η κριτική έχει στόχο τον Μητροπολίτη Ιγνάτιο και ενδεχομένως το επιτελείο της Ακαδημίας. Απώτερος στόχος: η φίμωση ενός λόγου που δεν επαναλαμβάνει πληκτικά βιβλικά εδάφια ούτε βαυκαλίζεται με ανακυκλώσεις πατερικών κειμένων ούτε αναπαύεται στην εξύμνηση συγχρόνων γερόντων-εξομολόγων.

Από κει και πέρα η αναπαραγωγή του παραπάνω καταλόγου που «σκάνδαλισε» στο διαδίκτυο δεν βοηθάει ούτε στον διάλογο ούτε σε μια ορθόδοξη κατανόηση, αλλά στιγματίζει συνανθρώπους μας που μιλούν ελεύθερα και ανοιχτά, προωθώντας μια πόλωση που ειλικρινά δεν ξέρω τί μπορεί να υπηρετεί, πέρα από τα παραληρήματα «ευσεβών» που εκτονώνονται πληκτρολογώντας. Αλλά στους «ευσεβείς» θα επανέλθω…

Η Εκκλησία της Σουηδίας ευλογεί τους γάμους ομοφύλων

Με ψήφους 176 σε σύνολο 249 η Σύνοδος της Λουθηρανικής Εκκλησίας της Σουηδίας λέει το ναι από εχτές, 22 Οκτωβρίου, σε γάμους ομοφύλων ζευγαριών. Ενδιαφέρον είναι ότι η απόφαση αυτή έρχεται σχεδόν (;) συμπτωματικά μόλις κλείνουν τριάντα χρόνια από τον αποχαρακτηρισμό της ομοφυλοφιλίας ως ασθένειας στη σκανδιναβική χώρα.

Ουσιαστικά η σουηδική Εκκλησία ακολουθεί τον νόμο που ισχύει από την 1η Μαΐου 2009 που αναγνωρίζει τον γάμο μεταξύ προσώπων του ιδίου φύλου, και άφηνε στα ζευγάρια τη δυνατότητα να κάνουν πολιτικό γάμο ή να τελούν θρησκευτικό γάμο. H Σουηδία έρχεται πέμπτη στην Ευρώπη στη νομοθεσία για τον γάμο ομοφύλων. Προηγήθηκαν: Ολλανδία (2000), Βέλγιο (2003), Ισπανία (2005), Νορβηγία (2008). Ωστόσο είναι από τις πρώτες χώρες που δέχτηκαν δικαιώματα στη συμβίωση ομοφύλων (μέσα 1990) καθώς και την υιοθεσία παιδιών (2002).

Στη λογική της κατανόησης των νέων κοινωνικών συνθηκών που αφορούν τον γάμο συστήθηκε μια εκκλησιαστική επιτροπή η οποία διατύπωσε προτάσεις για να συζητηθούν στις συναντήσεις της Γενικής Συνόδου, 22-25 Σεπτεμβρίου και 20-23 Οκτωβρίου. Αποτέλεσμα: υπάρχουν βάσιμοι θεολογικοί λόγοι να αποδεχτεί η Εκκλησία της Σουηδίας τους γάμους ομοφύλων.

Η απόφαση κλείνει έναν κύκλο συναντήσεων, μελετών, συζητήσεων και ζυμώσεων που ξεκίνησαν στους κόλπους της σουηδικής Εκκλησίας από το 1972. Βασικό κέντρο αναφοράς η έννοια της συμβίωσης και της συγκατοίκησης που έχει αποκτήσει τα τελευταία τριάντα χρόνια σημασία παρόμοια με αυτή του γάμου και η παραδοχή ότι οι σχέσεις των ομοφύλων δεν είναι περιστασιακές αλλά μπορεί να είναι σταθερές και μακροχρόνιες. Όπως ακριβώς συμβαίνει με τις σχέσεις ετεροφύλων. Μία βεβαιότητα που έρχεται σε αντίθεση με το στερεότυπο του gay που είναι μανιασμένος με το σεξ ένα ον, που εάν δεν είναι γραφικό είναι υποταγμένο στη σωματική φιληδονία. Παράλληλα έγινε επεξεργασία στατιστικών στοιχείων για γάμους, διαζύγια, και διαβίωση παιδιών σε μονογονεϊκές οικογένειες, στοιχεία που οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι αυτό που λέμε σήμερα συμβίωση έχει πολλές και διαφορετικές μορφές και όταν υπάρχει πρόθεση γάμου σημαίνει μια συνειδητή μακρόχρονη δέσμευση.

Ένα ακόμη συμπέρασμα της ειδικής επιτροπής είναι ότι τα βιβλικά χωρία που έχουν χρησιμοποιηθεί εναντίον της ομόφυλης συμβίωσης δεν συνιστούν μια βάση για την απόρριψη ομόφυλων προσωπικών σχέσεων. Το κριτήριο είναι το ευαγγελικό μήνυμα της αγάπης που μπορεί να χαρακτηρίζει τις ομόφυλες σχέσεις. Συνακόλουθο όλων αυτών των θέσεων ότι δεν αποκλείεται και η χειροτονία σε κάποιον που βρίσκεται μέσα σε μια ομόφυλη σχέση.

Σε μια αναδρομή για τις θέσεις της Βίβλου προς τον γάμο σημειώνεται πως ο Ιησούς ζούσε μόνος, χωρίς βιολογικά παιδιά, και δεν θεωρήθηκε ότι υπολειπόταν σε σχέση με τους εγγάμους της εποχής του. Επιπλέον τα βιβλικά εδάφια θα πρέπει να εξετάζονται με την επίγνωση των διαφορών που έχουν με τη σύγχρονη πραγματικότητα. Πέρα από το διαχρονικό μήνυμα υπάρχουν χωρία που αναφέρονται στην εποχή που γράφτηκαν και δεν μπορούν να ισχύουν σε όλα τα περιβάλλοντα. Έτσι δεν μπορούν να δώσουν απάντηση για τον γάμο ομοφύλων εδάφια από τη Βίβλο που αφορούν ένα άλλο ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο. Το τελικό ερώτημα που είχε να απαντήσει η Εκκλησία της Σουηδίας ήταν εάν ωφελούσε ή έβλαπτε η ευλογία του γάμου σχέσεων ομοφύλων.

To σημαντικό στην απόφαση αυτή είναι η αποενοχοποίηση της ομοφυλόφιλης επιθυμίας σε θεολογικά συμφραζόμενα και η αναγνώριση ενός γεγονότος πραγματικού: οι ανθρώπινες σχέσεις μπορεί να διαφοροποιούνται όσον αφορά το φύλο, αλλά οι ανάγκες των ζευγαριών παραμένουν οι ίδιες. Τα συμπεράσματα της Επιτροπής βασίζονται σε θεολογικές εκτιμήσεις που επιτρέπουν την ευλογία των ομόφυλων ζευγαριών και σίγουρα θα προκαλέσουν συζητήσεις στις άλλες ευρωπαϊκές Εκκλησίες. Ήδη διαβάζω για την απογοήτευση των Καθολικών και Ορθοδόξων στη Σουηδία για τη συνοδική απόφαση των Λουθηρανών.

Αναμφίβολα, πέρα από απαγορεύσεις και εντολές οι οποίες δεν τηρούνται στο πέρασμα των χρόνων (βλ. διαζύγιο), στη Βίβλο η μεγαλύτερη εντολή είναι η αγάπη. Επομένως και εδάφια που μιλούν για τη συμπληρωματικότητα (Ου καλόν είναι τον άνθρωπον μόνον) που προσφέρεται σε μια σχέση άντρα και γυναίκας μπορεί να ιδωθούν ότι σχετίζονται με τις ομόφυλες προσωπικές σχέσεις αφού και εκεί αυτό που προέχει είναι η άρση της ατομικότητας μέσα από την προσφερόμενη αμοιβαιότητα.

Πολλοί διαβάζοντας αυτές τις γραμμές θα σπεύσουν να χαρακτηρίσουν τους Λουθηρανούς ως αιρετικούς ή απλά ότι εκκοσμικεύουν το ευαγγέλιο και το φέρνουν στα μέτρα των ημερών. Εγώ βλέπω μια πολύ σοβαρή αντιμετώπιση σε θέματα που είναι άμεσα, ζωντανά, αγγίζουν πολύ μεγάλα κομμάτια της κοινωνίας μας και πολύ απλά στον τόπο μας είτε δεν συζητούνται στις πραγματικές τους διαστάσεις είτε αναζητούνται πατερικές ερμηνείες ή αλληγορικές εξηγήσεις που πολώνουν τις ανθρώπινες σχέσεις στιγματίζοντας συμπεριφορές που διαφοροποιούνται από κανονικότητες ετερόφυλων δεσμών.

Το μεγάλο μάθημα των Λουθηρανών, που κατέχουν πολύ καλά τη βιβλική επιστήμη και θεολογία, είναι ότι μέσα από μια θεολογία του γάμου αναδεικνύεται ένας ευρύς χώρος για όλους στη μεγάλη θεανθρώπινη κοινότητα της Εκκλησίας. Δείχνουν έναν δρόμο συμφιλίωσης με το παρόν που πολύ δύσκολα μπορεί να ακολουθήσει μια ορθόδοξη Εκκλησία σε θεσμικό συνοδικό επίπεδο.

Κατά τα άλλα είναι αυτονόητο πως οι διακρίσεις των σχέσεων σε κανονικές ή μη, σε φυσικές ή παρά φύσιν, είναι ανθρώπινες κατασκευές που παλιά αποσκοπούσαν στον έλεγχο της σεξουαλικότητας, που δεν εξυπηρετούν πλέον τις κοινωνίες, παρά την αγωνία και τις εμμονές όσων επικίνδυνων προκαλούν δυστυχία σκορπίζοντας φοβίες και μίσος, επιμένοντας πεισματικά να θεωρούν εαυτούς ρυθμιστές της ζωής των άλλων ή μεσσίες που θα σώσουν το γένος από την καταστροφή.