Category Archives: ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ

Ο έρωντας του καλόγερου

Πρόβαλε χνουδάτος. Οι άκρες του αναζητούσαν να φιλήσουν τον ήλιο. Ήταν Νοέμβριος και ο ουρανός σκοτείνιαζε με νέφη γκαστρωμένα νερό. Και ο έρωντας χρειαζόταν φως για να ζήσει με άνεση. Είχε στη διάθεσή του μερικά εκατοστά χώμα. Ο χώρος που του είχε ετοιμάσει ο καλόγερος ήταν μία κονσέρβα γίγας από πελτέ «Κύκνος». Εκεί είχε ριζώσει και εκεί ξάπλωνε τα βλαστάρια του όταν κουραζόταν. Στα παλιά τα χρόνια οι ερωτευμένοι πρόσφεραν στην αγαπημένη τους δίκταμο που μάζευαν από τα βράχια. Ίσως για τούτο ονομάστηκε το βοτάνι αυτό έρωντας. Έχει και πανέμορφα λουλούδια που είναι έως τώρα, στα μέσα Οκτωβρίου ζωντανά!

Τώρα, ο γέροντας έκοβε τα φυλλαράκια του, τα έβραζε και έπινε το θεραπευτικό ποτό για τον στομαχόπονο αλλά και για να ηρεμεί τον λαιμό του μετά τις ατέλειωτες ολονύχτιες ψαλμωδίες. Στο κελλάκι μόνος ή μαζί με τους αδελφούς του.

Συχνά, όταν το ποτίζει, με προσοχή να μη χαλάσουν οι ρίζες του, του λέει και μια μαντινάδα ή ένα τραγούδι:

Τρεις καλογέροι κρητικοί και τρεις απ᾽ τ᾽ Άγιον Όρος καράβι αρματώσανε…

Και λίγο μετά:

Λουλούδι είναι ο έρωντας, που σε γκρεμό φυτρώνει

Τους λίγους κάνει ευτυχείς, και τους πολλούς πληγώνει.

Άραγε γιατί τον είχε στο περβάζι; στο σημείο που προστατευόταν από τους ανέμους και έκανε μια εσοχή στο κουζινάκι. Να ερχόταν στο νου του κάποια συχωριανή του που αγάπησε και της είχε χαρίσει κάποτε άγρια άνθη του βλογημένου φυτού; Ή μήπως να σκανδαλίστηκε όταν βγήκε στον κόσμο για τελευταία φορά; Το χαϊδεύει και μεταλαμβάνει τη ριγανάτη μυρωδιά.

Αναστενάζει και χαμηλώνει τα βλέφαρα.  Ξαφνικά, χωρίς να το πολυκαταλάβει, τα μάτια του γίνονται δύο βρύσες και τα ψαρά γένεια του βρέχονται. Θυμάται όταν είχε φύγει από το χωριό του και αποφάσισε να καλογερέψει το κλάμα που έκανε. Και θυμάται πως άφησε πίσω του ανθρώπους και τόπους, χώρισε από συνήθειες, άλλαξε ζωή, αλλά ποτέ δεν εγκατάλειψε μια λατρεία: να σκάβει τη γη και να την κάνει να καρπίζει. Και να κοιτά, ιδρωμένος, ψηλά, φχαριστώντας για τη μέρα που έκλεινε, χαιρετώντας με αγάπη το φως.

Ο έρωντας στην κατακόκκινη κονσέρβα ευχαριστημένος έβλεπε τα καραβάκια των προσκυνητών να περνάνε για να φτάσουν στην Αγία Άννα, εισέπνεε βαθιά τον φρέσκο αέρα του Αιγαίου, έστρεφε τα μαβιά του άνθη προς τη δύση, ενώ μπροστά του ορθωνόταν περήφανη η κορυφή του άγιου βουνού.

Μπερδεύω τους χρόνους. Το τώρα και το τότε. Ξέρω γιατί. Κάθε φορά που κοιτάζω προς το δικό μου φυτό θυμάμαι το παρτεράκι του καλόγερου,  και μουρμουρίζω τη μαντινάδα. Θεός σχωρέστον!

Ο δίκταμος από τον Αριστοτέλη έως τον Γαληνό, και από την αρχαιότητα και το Βυζάντιο, έως τις μέρες μας θεωρείται βότανο με εξαιρετικές ιαματικές ιδιότητες.

Ο έρωντας, το φυτό με τη φήμη του αφροδισιακού, καλλιεργείται εύκολα στην πόλη. Τα ροζ έως και μαβιά λουλούδια του κρέμονται τσαμπιά από τους βλαστούς του φυτού.

Το ευσεβές πλήρωμα και οι σκανδαλιστές

Όταν είχα πρωτοακούσει την ίδρυση της Θεολογικής Ακαδημίας στον Βόλο το πρώτο που σκέφθηκα ήταν πως θα κινηθεί στα όρια μιας σχολής εκκλησιαστικής παιδείας, σαν μια εναλλακτική πρόταση στις «εκκοσμικευμένες» θεολογικές σχολές του ελληνικού πανεπιστημίου. Εν τω μεταξύ μάθαινα από επισκέπτες που ανέβαιναν στον Βόλο ειδικά για να παρακολουθήσουν τα προγράμματα ότι κάτι συμβαίνει εκεί, που είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον. Εγώ δεν έτυχε να ανέβω ποτέ. Παρακολούθησα από μακριά τις εκδηλώσεις και μου δόθηκε η ευκαιρία να ανατρέξω στις εκδόσεις των Πρακτικών των συναντήσεων που είναι βιβλία αναφοράς για θεμελιώδη ζητήματα μιας ορθόδοξης προβληματικής. Σημειώνω:

Εκκλησία και Εσχατολογία, Καστανιώτης, Αθήνα 2003.

Ισλάμ και Φονταμενταλισμός. Ορθοδοξία και Παγκοσμιοποίηση, Καστανιώτης, Αθήνα 2004.

Φύλο και Θρησκεία. Η θέση της γυναίκας στην Εκκλησία, Καστανιώτης, Αθήνα 2004.

Θεολογία και Λογοτεχνία. Αφιέρωμα του περιοδικού Νέα Εστία (τχ. 1765, Μάρτιος 2004 και τχ. 1776 Μάρτιος 2005).

Τα Θρησκευτικά ως μάθημα ταυτότητας και πολιτισμού, εκδ. Βουλή των Ελλήνων, Αθήνα, 2005.

Ορθοδοξία και Νεωτερικότητα, Ίνδικτος, Αθήνα 2007.

Στον Βόλο, από τις 8 ως τις 12 Ιουνίου 2008, η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών της Ιεράς Μητροπόλεως Δημητριάδος διοργάνωσε Διάσκεψη Ορθοδόξων Γυναικών σε συνεργασία με το Πρόγραμμα του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών για τις Γυναίκες στην Εκκλησία και την Κοινωνία.

Oι συναντήσεις αυτές ξεκίνησαν το 2000 και αγκαλιάστηκαν από όσους αναζητούσαν έναν άλλο λόγο που να διαφοροποιείται από τον κατεστημένη θρησκευτική γλώσσα πανεπιστημιακών, κληρικών, ιεροκηρύκων. Έτσι, ανταποκρίθηκαν στην πρόσκληση να συμμετέχουν στα προγράμματα προσωπικότητες από τον χώρο της ορθόδοξης διανόησης αλλά και τον ευρύτερο πνευματικό χώρο, στην Ελλάδα και το εξωτερικό, διανοούμενοι, λόγιοι, θεολόγοι, λογοτέχνες, συγγραφείς, εκδότες, εκπρόσωποι δογμάτων ή θρησκειών, δημοσιογράφοι αλλά και πολιτικοί με ιδιαίτερες αναζητήσεις στα πνευματικά πράγματα. Σημειώνω ενδεικτικά τους παρακάτω:

  • Πέτρος Βασιλειάδης, Καθηγητής ΑΠΘ

  • Βασίλης Αδραχτάς, Θεολόγος Διευθυντής του περιοδικού “Θρησκειολογία”

  • Στέλιος Παπαλεξανδρόπουλος, Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • Μάριος Μπέγζος, Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • Αλέξανδρος Καριώτογλου, Δρ. Θεολογίας, Θρησκειολογίας

  • Σεβ. Μητροπολίτης Περγάμου κ. Ιωάννης Ζηζιούλας, Ακαδημαϊκός Καθηγητής στο King’s College (Λονδίνο), τ.Καθηγητής στα πανεπιστήμια Εδιμβούργου, Γλασκώβης, Θεσσαλονίκης

  • Θανάσης Παπαθανασίου, Δρ.Θεολογίας, Αρχισυντάκτης του περιοδικού “Σύναξη”

  • Γεώργιος Πατρώνος, Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • Γιώργος Σκαλτσάς, Δρ.της Ecole Pratique des Hautes Etudes ( Παρίσι), Θεολόγος Καθηγητής στο Εκκλησιαστικό Λύκειο Πάτμου

  • Γιώργος Παύλος, Αν. Καθηγητής Πολυτεχνικής Σχολής Ξάνθης

  • Χρήστος Γιανναράς, Καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου

  • Θάνος Λίποβατς , Καθηγητής Πολιτικής Ψυχολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο

  • Σεβ. Μητροπολίτης Γέρων Εφέσου κ. Χρυσόστομος Κωνσταντινίδης, Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Χάλκης

  • Αντώνης Μανιτάκης , Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο ΑΠΘ

  • Κώστας Δεληκωνσταντής , Καθηγητής Παιδαγωγικής Σχολής Φλώρινας του ΑΠΘ

  • Ιωάννης Πέτρου , Καθηγητής Κοινωνιολογίας στο ΑΠΘ

  • π. Αντώνιος Πινακούλας , πτυχιούχος Θεολογίας – Νομικής, εφημέριος Ι. Ν. Αγίου Παντελεήμονος Χαλανδρίου

  • Κώστας Αγόρας, Δρ Πανεπιστημίου της Σορβόννης, Ακαδημαϊκός υπεύθυνος του προγράμματος “Σπουδές στην Ορθοδοξία” του Ελληνικού Ανοιχτού Πανεπιστημίου

  • Κώστας Μελισσάρης, Θεολόγος, Δρ Ψυχολογίας Πανεπιστημίου της Βοστώνης

  • π. Βασίλειος Θερμός , Δρ Θεολογίας, Παιδοψυχίατρος

  • Αλέκος Αλαβάνος , Ευρωβουλευτής

  • Σταύρος Ζουμπουλάκης, Διευθυντής του περιοδικού “Νέα Εστία”

  • Παντελής Μπουκάλας , Δημοσιογράφος στην εφημερίδα “Καθημερινή”

  • Κώστας Μυγδάλης, Αρχιτέκτων, Σύμβουλος Διακοινοβουλευτικής Συνέλευσης Ορθοδοξία

  • Μητροπολίτης Δημητριάδος κ. Ιγνάτιος

  • Ανδρέας Ανδριανόπουλος, τ. Υπουργός

  • Χάσαν Μπαντάουη, Λέκτορας Φιλοσοφικής Σχολής ΑΠΘ

  • Μάριος Μπέγζος, Αν. Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • Ιωάννης Πέτρου, Καθηγητής Α.Π.Θ.

  • Ευάγγελος Θεοδώρου, Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • Μοναχή Θεοδέκτη, Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου, Ανατολή Αγιάς

  • Άννα Καραμάνου, Ευρωβουλευτής

  • Teny Pirri-Simonian, Υπεύθυνη Διαθρησκειακών σχέσεων στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (Γενεύη)

  • Μαριλύν Πιζάντε, Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια

  • Σωτήρης Γουνελάς,  Συγγραφέας-ποιητής

  • π. Λάμπρος Καμπερίδης, Concordia University – Sherbrooke University (Καναδάς)

  • Αλέξανδρος Κοσματόπουλος, Συγγραφέας

  • Θεοκλής Καναρέλης, Επ. Καθηγητής Αρχιτεκτονικής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

  • Πάνος Σκοτινιώτης, Δικηγόρος, Μέλος του Δημοτικού Συμβουλίου Βόλου και της Επιτροπής των Περιφερειών της Ευρωπαϊκής Ένωσης

  • Γεώργιος Παύλος, Αν. Καθηγητής Πολυτεχνικής Σχολής Ξάνθης

  • Σταύρος Ζουμπουλάκης, Διευθυντής του περιοδικού “Νέα Εστία”

  • π. Νικόλαος Λουδοβίκος, Καθηγητής στήν Ανωτέρα Εκκλησιαστική Σχολή Θεσσαλονίκης καί στό Ορθόδοξο Ινστιτούτο του Πανεπιστημίου του Cambridge

  • Κλαίρη Μιτσοτάκη, Συγγραφέας

  • Θανάσης Χατζόπουλος, ποιητής

  • Κυριάκος Χαραλαμπίδης, ποιητής

  • Δημήτρης Κοσμόπουλος, ποιητής

  • Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλος, Φιλόλογος, Συγγραφέας

  • Κώστας Ακρίβος, Φιλόλογος, Συγγραφέας

  • π. Εμμανουήλ Κλάψης, Κοσμήτωρ Ορθοδόξου Θεολογικής Σχολής Τιμίου Σταυρού Βοστώνης (ΗΠΑ)

  • Σεβ. Μητροπολίτης Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιερόθεος (Βλάχος)

  • π. Γρηγόριος Παπαθωμάς, Καθηγητής Ορθοδόξου Θεολογικού Ινστιτούτου Αγίου Σεργίου Παρισίων

  • Tarek Mitri, Υπεύθυνος διαθρησκειακών σχέσεων στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (Γενεύη), Καθηγητής Πανεπιστημίου Μπαλαμάντ (Λίβανος), Επισκέπτης Καθηγητής στό Πανεπιστήμιο Harvard (ΗΠΑ)

  • Θεοφιλέστατος Επίσκοπος Διοκλείας Κάλλιστος (Ware), Καθηγητής Πανεπιστημίου Οξφόρδης

  • Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Τιράνων και πάσης Αλβανίας κκ. Αναστάσιος (Γιαννουλάτος)

  • Ιω. Φουντούλης, Ομότιμος Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ.

  • Σ. Αγουρίδης, Ομότιμος Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • P. Meyendorff, Κοσμήτωρ Ορθοδόξου Θεολογικού Σεμιναρίου Αγίου Βλαδιμήρου Νέας Υόρκης (Η.Π.Α.)

  • Επίσκοπος Παζάρεβατς Ιγνάτιος Μίντιτς, Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Βελιγραδίου (Σερβία-Μαυροβούνιο)

  • Χρυσ. Σταμούλης, Αν. Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ.

  • Βασίλειος Μακρίδης, Καθηγητής Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστημίου Erfurt (Γερμανία)

  • Σπύρος Τρωϊάνος, Ομ. Καθηγητής Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • Ιωάννης Κονιδάρης, Καθηγητής Εκκλησιαστικού Δικαίου Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • Πάνος Νικολόπουλος , Δρ. Νομικής, Ειδικός Επιστήμων Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • Γιώργος Σωτηρέλης , Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • Ελισάβετ Προδρόμου, Επ. Καθηγήτρια Διεθνών Σχέσεων, Αν. Διευθυντής του Ινστιτούτου Θρησκειών, Πολιτισμού και Διεθνών Σχέσεων του Boston University, Μέλος της Αμερικανικής Επιτροπής για την Θρησκευτική Ελευθερία

  • π. Georges Massouh, Διευθυντής του Κέντρου Ισλαμοχριστιανικών μελετών του Ορθοδόξου Πανεπιστημιου του Μπαλαμάντ (Λίβανος)

  • Mohamed Haddad, Καθηγητής Πανεπιστημίου Manouba (Τυνησία)

  • Ghaleb Bencheikh, Παρουσιαστής της εκπομπής «Ισλάμ» στην γαλλική τηλεόραση, Αντιπρόεδρος της Παγκόσμιας Συνόδου των θρησκειών για την Ειρήνη (Γαλλία)

  • Tahir Abbas, Πανεπιστήμιο Birmingham (Αγγλία)

  • Andreas Renz, Ειδικός σε θέματα οικουμενικού και διαθρησκειακού διαλόγου, Εντ. Υφηγητής Πανεπιστημίου Koblenz (Γερμανία)

  • Riffat Hassan, Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Louisville, Kentucky (Η.Π.Α.)

  • Mahbouba Merchaoui-Ben Nasser, Καθηγήτρια στο Γαλλικό Ινστιτούτο Ισλαμικών Σπουδών και Επιστημών (Γαλλία)

  • Amel Grami, Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Manouba, Μέλος της Ομάδας Ισλαμοχριστιανικών Ερευνών (Τυνησία)

  • Méhrézia Labidi-Maiza, Μέλος της Ομάδας Βίβλος και Κοράνι και της Παγκόσμιας Συνόδου των θρησκειών για την ειρήνη (Γαλλία)

  • Akşin Somel, Καθηγητής Ιστορίας Πανεπιστημίου Sabanci (Κωνσταντινούπολη)

  • Γεώργιος Φίλιας, Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • π. Hervé Legrand, Καθηγητής του Institut Catholique de Paris, πρ. Μέλος της μεικτής επιτροπής θεολογικού διαλόγου Ορθοδόξου και Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας

  • π. Παύλος Κουμαριανός, Δρ. Θεολογίας

  • π. Justin Taylor, Καθηγητής στην Ecole Biblique de Jérusalem

  • Γέρων Ελισαίος, Καθηγούμενος της Ι. Μονής Σίμωνος Πέτρας Αγίου Όρους

  • Κωνσταντίνος Δεληκωνσταντής, Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Αθηνών

  • Αθανάσιος Βλέτσης, Καθηγητής Τμήματος Ορθοδόξου Θεολογίας Πανεπιστημίου Μονάχου

  • π. Βασίλειος Καλλιακμάνης, Καθηγητής Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ

  • Μελέτης Μελετιάδης, Ποιμένας Ευαγγελικής Εκκλησίας Βόλου

  • Αιδ. George Hunsinger, Καθηγητής στο Princeton Theological Seminary

  • Δημήτρης Μόσχος, Λέκτωρ Θεολογικής Σχολής Αθηνών

  • Jean-François Colosimo, Καθηγητής στο Ορθόδοξο Θεολογικό Ινστιτούτο του Αγίου Σεργίου, Γεν. Διευθυντής των εκδόσεων του Εθνικού Κέντρου Επιστημονικής Έρευνας της Γαλλίας (Παρίσι)

Συγχώρηση, Καταλλαγή και Ειρήνη Διεθνές Συνέδριο της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών (ΑΘΣ) σε συνεργασία με το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (WCC) και το Boston Theological Institute (BTI). Βόλος 17-20 Μαΐου 2007.

Οι ομιλητές αυτοί ούτε προέρχονται από κάποια συγκεκριμένη σχολή ούτε πρεσβεύουν μια κοινή αντίληψη. Είναι προσωπικότητες τελείως διαφορετικές, με συγγραφικό έργο σε ποικίλα αντικείμενα, με διαφορετικά πεδία έρευνας και αναγνωρισιμότητα στο εξωτερικό. Μπορούν να συμφωνούν μεταξύ τους, όπως μπορούν και να διαφωνούν. Το πιο κοινό τους στοιχείο θα έλεγα ότι διακρίνονται από την αγωνία που έχουν για τον κόσμο και τη θέση που έχει η εκκλησία μέσα σε αυτόν τόν κόσμο. Ένα ενδιαφέρον που δεν είναι μεσσιανικό. Αυτό που επιδιώκουν είναι να θέσουν τα πράγματα σε μια βάση συζήτησης και όχι πόλωσης. Σε μια βάση επικοινωνίας και όχι στείρας αντιπαράθεσης. Μπορεί να διαφωνείς μαζί τους αλλά δεν μπορείς να αρνηθείς ότι δεν νοιάζονται δημιουργικά για την πνευματική κατάσταση. Βρίσκονται εκεί, οργανώνουν σεμινάρια και συναντήσεις όχι για να φτιάξουν μια αυλή που θα υμνεί τον πρίγκηπα αλλά να προσφέρουν χώρο στην έρευνα και τη μελέτη της ορθόδοξης ταυτότητας.

Βέβαια μπορεί και να ενοχλείσαι από ένα έργο που για τους πολλούς είναι σημαντικότατο. Αλλά για ορισμένους οδηγεί στον προτεσταντισμό προκαλώντας «σκανδαλισμό του χριστεπωνύμου πληρώματος», όπως ισχυρίζεται ο μητροπολίτης Γλυφάδας. Μάλιστα, εκτίμησε ότι ήταν τόσο μεγάλος ο «σκανδαλισμός» ώστε ζήτησε εξηγήσεις από τους οργανωτές και ακόμη ζήτησε να τοποθετηθεί η Ιερά Σύνοδος για το τελευταίο συνέδριο του καλοκαιριού Νεο-πατερική σύνθεση ή «Μετα-πατερική» Θεολογία: Το αίτημα της θεολογίας ή της συνάφειας στην Ορθοδοξία (2-6 Ιουνίου 2010) που είναι τμήμα του φετεινού προγράμματος Η Ορθοδοξία στον 21ο αιώνα.

Δεν θα υπεισέλθω στην επιχειρηματολογία του μητροπολίτη Γλυφάδας και ούτε θα ασχοληθώ τί μπορεί να σημαίνει σκανδαλισμός του πληρώματος. Απλά το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι η αποσπασματική δειγματοληπτική χρήση προτάσεων από μια εισήγηση ή μία επιστημονική εργασία ποτέ δεν αποδίδει το συνολικό περιεχόμενο και το νόημα που έχει το κείμενο που εκφωνείται ή δημοσιεύεται. Εάν θέλει κανείς να απαντήσει σε μια επιστημονική ανακοίνωση ο τρόπος είναι να γράψει μια δική του ανακοίνωση και να συζητήσει τη διαφωνία του. Η δημιουργία εντυπώσεων δεν αρμόζει στην επιστημονική δεοντολογία.

Νομίζω πως δεν χρειάζεται κάποια ιδιαίτερη ευφυία να γίνει αντιληπτό πως οι ομιλητές στον Βόλο ούτε διατυπώνουν δογματικούς συνοδικούς όρους ούτε έχουν κάποιο καταχθόνιο σχέδιο να γκρεμίσουν την πατερική παράδοση. Απόψεις καταθέτουν. Σκέψεις που βασίζονται στη λογική που διαθέτουμε όλοι μας για να καταλάβουμε ό,τι σημαίνει εκκλησιαστική παράδοση, πώς σχετίζεται η εκκλησία με το κράτος, τί σημαίνει φύλο σε μια πίστη που βεβαιώνει ότι «ουκ έστι άρσεν και θήλυ», πώς μπορείς να συνυπάρξεις με συνανθρώπους που είναι μουσουλμάνοι ή ετερόδοξοι, τι σημαίνει να ζεις σε μια κοινωνία που χάνει τους συνεκτικούς δεσμούς της και η λεγόμενη επίσημη θρησκεία αποχωρεί από το προσκήνιο δίνοντας τη θέση της σε άλλου τύπου λατρείες. Αυτοί είναι και οι θεματικοί πυρήνες της Ακαδημίας του Βόλου: μια δημιουργική επιστημονική ενασχόληση με ζητήματα που καίνε τους θεολογικούς κύκλους σε έναν κόσμο που αλλάζει θεαματικά ερήμην ιερατείων και των κυριών του φιλοπτώχου. Και ο οποίος κόσμος ζητά από την λεγόμενη επίσημη εκκλησία μία γεύση ζωής, να λάβει μια πρόταση αλήθειας που να ξεφεύγει από ιδιοτέλειες και μικροσυμφέροντα ρασοφόρων ή ευσεβιστών που ικανοποιούνται στον θρησκευτικό τους ναρκισσισμό της ατομικής δικαίωσης.

Από όσο ξέρω τη δουλειά που γίνεται στον Βόλο για μένα είναι ξεκάθαρο πως το έργο που επιτελείται εκεί:

  1. Δεν είναι κατήχηση.
  2. Δεν είναι απολογητική.
  3. Δεν είναι μαθήματα εκκλησιαστικής σχολής.

Είναι μία προσπάθεια αυτοπροσδιορισμού του τι μπορεί να σημαίνει Ορθοδοξία. Μια αναζήτηση της ταυτότητας που είναι δυσδιάκριτη σε μια εποχή που αλλάζει δραματικά και ταχύτατα. Σε έναν κόσμο που η εκκλησία και όσοι μιλούν (δήθεν) εκ μέρους της δεν μπορούν να μένουν στην απάθεια ή να αρκούνται στη δημοσιοϋπαλληλική διεκπεραίωση. Πολύ περισσότερο: σε μια ιστορική στιγμή που δεν εξουσιοδοτούνται από κανέναν οι «εκκλησιαστικοί εκπρόσωποι» να μιλούν ως αυτόκλητοι σωτήρες εκφράζοντας στην πραγματικότητα μια μεγαλομανία που βρίσκεται στον αντίποδα της αυτοκριτικής και της ταπείνωσης. Μια μεγαλομανία που μπορεί να τους εκθέσει και να πληγώσει το πλήρωμα.

Πίσω από τις επιθέσεις που ακούω ότι δέχεται η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών του Βόλου δεν βλέπω να κρύβεται μια απλή εμπάθεια αλλά η απόπειρα δαιμονοποίησης μιας ιδιαίτερης προσπάθειας που λαμπρύνει την ελλαδική εκκλησία και τη συγκεκριμένη μητρόπολη, η οποία συντηρεί μια νησίδα ελεύθερου στοχασμού για θέματα που δεν αφορούν μια ελίτ ειδικών αλλά τους πάντες γιατί είναι, όπως ήδη ανέφερα, ζητήματα που αφορούν και καθορίζουν τη ζωή μας και τη συνείδησή μας, πέρα από εθνικισμούς και ιδεοληψίες για ένα εξιδανικευμένο παρελθόν.

Αξιολογώντας την άδικη επίθεση που έχει δεχτεί η Ακαδημία και διαβάζοντας την απάντηση σε ανοικτή επιστολή «νέων της Μητροπόλεως Δημητριάδος» είναι αντιληπτό πως η κριτική έχει στόχο τον Μητροπολίτη Ιγνάτιο και ενδεχομένως το επιτελείο της Ακαδημίας. Απώτερος στόχος: η φίμωση ενός λόγου που δεν επαναλαμβάνει πληκτικά βιβλικά εδάφια ούτε βαυκαλίζεται με ανακυκλώσεις πατερικών κειμένων ούτε αναπαύεται στην εξύμνηση συγχρόνων γερόντων-εξομολόγων.

Από κει και πέρα η αναπαραγωγή του παραπάνω καταλόγου που «σκάνδαλισε» στο διαδίκτυο δεν βοηθάει ούτε στον διάλογο ούτε σε μια ορθόδοξη κατανόηση, αλλά στιγματίζει συνανθρώπους μας που μιλούν ελεύθερα και ανοιχτά, προωθώντας μια πόλωση που ειλικρινά δεν ξέρω τί μπορεί να υπηρετεί, πέρα από τα παραληρήματα «ευσεβών» που εκτονώνονται πληκτρολογώντας. Αλλά στους «ευσεβείς» θα επανέλθω…

Η Εκκλησία της Σουηδίας ευλογεί τους γάμους ομοφύλων

Με ψήφους 176 σε σύνολο 249 η Σύνοδος της Λουθηρανικής Εκκλησίας της Σουηδίας λέει το ναι από εχτές, 22 Οκτωβρίου, σε γάμους ομοφύλων ζευγαριών. Ενδιαφέρον είναι ότι η απόφαση αυτή έρχεται σχεδόν (;) συμπτωματικά μόλις κλείνουν τριάντα χρόνια από τον αποχαρακτηρισμό της ομοφυλοφιλίας ως ασθένειας στη σκανδιναβική χώρα.

Ουσιαστικά η σουηδική Εκκλησία ακολουθεί τον νόμο που ισχύει από την 1η Μαΐου 2009 που αναγνωρίζει τον γάμο μεταξύ προσώπων του ιδίου φύλου, και άφηνε στα ζευγάρια τη δυνατότητα να κάνουν πολιτικό γάμο ή να τελούν θρησκευτικό γάμο. H Σουηδία έρχεται πέμπτη στην Ευρώπη στη νομοθεσία για τον γάμο ομοφύλων. Προηγήθηκαν: Ολλανδία (2000), Βέλγιο (2003), Ισπανία (2005), Νορβηγία (2008). Ωστόσο είναι από τις πρώτες χώρες που δέχτηκαν δικαιώματα στη συμβίωση ομοφύλων (μέσα 1990) καθώς και την υιοθεσία παιδιών (2002).

Στη λογική της κατανόησης των νέων κοινωνικών συνθηκών που αφορούν τον γάμο συστήθηκε μια εκκλησιαστική επιτροπή η οποία διατύπωσε προτάσεις για να συζητηθούν στις συναντήσεις της Γενικής Συνόδου, 22-25 Σεπτεμβρίου και 20-23 Οκτωβρίου. Αποτέλεσμα: υπάρχουν βάσιμοι θεολογικοί λόγοι να αποδεχτεί η Εκκλησία της Σουηδίας τους γάμους ομοφύλων.

Η απόφαση κλείνει έναν κύκλο συναντήσεων, μελετών, συζητήσεων και ζυμώσεων που ξεκίνησαν στους κόλπους της σουηδικής Εκκλησίας από το 1972. Βασικό κέντρο αναφοράς η έννοια της συμβίωσης και της συγκατοίκησης που έχει αποκτήσει τα τελευταία τριάντα χρόνια σημασία παρόμοια με αυτή του γάμου και η παραδοχή ότι οι σχέσεις των ομοφύλων δεν είναι περιστασιακές αλλά μπορεί να είναι σταθερές και μακροχρόνιες. Όπως ακριβώς συμβαίνει με τις σχέσεις ετεροφύλων. Μία βεβαιότητα που έρχεται σε αντίθεση με το στερεότυπο του gay που είναι μανιασμένος με το σεξ ένα ον, που εάν δεν είναι γραφικό είναι υποταγμένο στη σωματική φιληδονία. Παράλληλα έγινε επεξεργασία στατιστικών στοιχείων για γάμους, διαζύγια, και διαβίωση παιδιών σε μονογονεϊκές οικογένειες, στοιχεία που οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι αυτό που λέμε σήμερα συμβίωση έχει πολλές και διαφορετικές μορφές και όταν υπάρχει πρόθεση γάμου σημαίνει μια συνειδητή μακρόχρονη δέσμευση.

Ένα ακόμη συμπέρασμα της ειδικής επιτροπής είναι ότι τα βιβλικά χωρία που έχουν χρησιμοποιηθεί εναντίον της ομόφυλης συμβίωσης δεν συνιστούν μια βάση για την απόρριψη ομόφυλων προσωπικών σχέσεων. Το κριτήριο είναι το ευαγγελικό μήνυμα της αγάπης που μπορεί να χαρακτηρίζει τις ομόφυλες σχέσεις. Συνακόλουθο όλων αυτών των θέσεων ότι δεν αποκλείεται και η χειροτονία σε κάποιον που βρίσκεται μέσα σε μια ομόφυλη σχέση.

Σε μια αναδρομή για τις θέσεις της Βίβλου προς τον γάμο σημειώνεται πως ο Ιησούς ζούσε μόνος, χωρίς βιολογικά παιδιά, και δεν θεωρήθηκε ότι υπολειπόταν σε σχέση με τους εγγάμους της εποχής του. Επιπλέον τα βιβλικά εδάφια θα πρέπει να εξετάζονται με την επίγνωση των διαφορών που έχουν με τη σύγχρονη πραγματικότητα. Πέρα από το διαχρονικό μήνυμα υπάρχουν χωρία που αναφέρονται στην εποχή που γράφτηκαν και δεν μπορούν να ισχύουν σε όλα τα περιβάλλοντα. Έτσι δεν μπορούν να δώσουν απάντηση για τον γάμο ομοφύλων εδάφια από τη Βίβλο που αφορούν ένα άλλο ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο. Το τελικό ερώτημα που είχε να απαντήσει η Εκκλησία της Σουηδίας ήταν εάν ωφελούσε ή έβλαπτε η ευλογία του γάμου σχέσεων ομοφύλων.

To σημαντικό στην απόφαση αυτή είναι η αποενοχοποίηση της ομοφυλόφιλης επιθυμίας σε θεολογικά συμφραζόμενα και η αναγνώριση ενός γεγονότος πραγματικού: οι ανθρώπινες σχέσεις μπορεί να διαφοροποιούνται όσον αφορά το φύλο, αλλά οι ανάγκες των ζευγαριών παραμένουν οι ίδιες. Τα συμπεράσματα της Επιτροπής βασίζονται σε θεολογικές εκτιμήσεις που επιτρέπουν την ευλογία των ομόφυλων ζευγαριών και σίγουρα θα προκαλέσουν συζητήσεις στις άλλες ευρωπαϊκές Εκκλησίες. Ήδη διαβάζω για την απογοήτευση των Καθολικών και Ορθοδόξων στη Σουηδία για τη συνοδική απόφαση των Λουθηρανών.

Αναμφίβολα, πέρα από απαγορεύσεις και εντολές οι οποίες δεν τηρούνται στο πέρασμα των χρόνων (βλ. διαζύγιο), στη Βίβλο η μεγαλύτερη εντολή είναι η αγάπη. Επομένως και εδάφια που μιλούν για τη συμπληρωματικότητα (Ου καλόν είναι τον άνθρωπον μόνον) που προσφέρεται σε μια σχέση άντρα και γυναίκας μπορεί να ιδωθούν ότι σχετίζονται με τις ομόφυλες προσωπικές σχέσεις αφού και εκεί αυτό που προέχει είναι η άρση της ατομικότητας μέσα από την προσφερόμενη αμοιβαιότητα.

Πολλοί διαβάζοντας αυτές τις γραμμές θα σπεύσουν να χαρακτηρίσουν τους Λουθηρανούς ως αιρετικούς ή απλά ότι εκκοσμικεύουν το ευαγγέλιο και το φέρνουν στα μέτρα των ημερών. Εγώ βλέπω μια πολύ σοβαρή αντιμετώπιση σε θέματα που είναι άμεσα, ζωντανά, αγγίζουν πολύ μεγάλα κομμάτια της κοινωνίας μας και πολύ απλά στον τόπο μας είτε δεν συζητούνται στις πραγματικές τους διαστάσεις είτε αναζητούνται πατερικές ερμηνείες ή αλληγορικές εξηγήσεις που πολώνουν τις ανθρώπινες σχέσεις στιγματίζοντας συμπεριφορές που διαφοροποιούνται από κανονικότητες ετερόφυλων δεσμών.

Το μεγάλο μάθημα των Λουθηρανών, που κατέχουν πολύ καλά τη βιβλική επιστήμη και θεολογία, είναι ότι μέσα από μια θεολογία του γάμου αναδεικνύεται ένας ευρύς χώρος για όλους στη μεγάλη θεανθρώπινη κοινότητα της Εκκλησίας. Δείχνουν έναν δρόμο συμφιλίωσης με το παρόν που πολύ δύσκολα μπορεί να ακολουθήσει μια ορθόδοξη Εκκλησία σε θεσμικό συνοδικό επίπεδο.

Κατά τα άλλα είναι αυτονόητο πως οι διακρίσεις των σχέσεων σε κανονικές ή μη, σε φυσικές ή παρά φύσιν, είναι ανθρώπινες κατασκευές που παλιά αποσκοπούσαν στον έλεγχο της σεξουαλικότητας, που δεν εξυπηρετούν πλέον τις κοινωνίες, παρά την αγωνία και τις εμμονές όσων επικίνδυνων προκαλούν δυστυχία σκορπίζοντας φοβίες και μίσος, επιμένοντας πεισματικά να θεωρούν εαυτούς ρυθμιστές της ζωής των άλλων ή μεσσίες που θα σώσουν το γένος από την καταστροφή.

Τὸ βασίλειο τῆς σιωπῆς καὶ τῆς ὀμορφιᾶς: Μὲ τὸν Βέλμο στὸν Ἄθωνα

Ὁ καθένας μας ποὺ ἔχει ταξιδέψει στὸν Ἄθωνα ἔχει τὸ δικό του Ἅγιον Ὅρος καὶ μία γεύση Ὀρθοδοξίας ποὺ ἀπέχει ἀπὸ τὴν ἐμπειρία τῆς πόλης. Ὁ Νίκος Βέλμος, φίλος τῆς νιότης τοῦ Κόντογλου καὶ τοῦ Στρατῆ Δούκα, ἀνέβηκε καὶ γνώρισε τὸ Ὄρος τὸ 1926, τότε ποὺ ἀνακάλυπτε ἡ γενιά του κρίκους μὲ τὴν ἑλληνικὴ παράδοση, τὴ λαϊκότητα καὶ τὴ μαγεία τῆς φύσης, μακριὰ ἀπὸ τὸν πολιτισμὸ τῶν ἄστεων. Οἱ περιγραφὲς τοῦ Βέλμου μοιάζουν σὲ ἀρκετὰ σημεῖα μὲ ὅσα ἔχω νιώσει κι ἐγὼ στὶς κατὰ καιροὺς περιοδεῖες μου.

Ἀνθολογῶ ἀποσπάσματα ἀπὸ τὸ  βιβλίο του Στ᾽ Ἅγιον Ὄρος (ἐκδ. Πρόσπερος, 1984), ἀξιοπρόσεκτα γιὰ τὰ αἰσθήματα καὶ τὶς σκέψεις τοῦ Βέλμου. Ὅταν ὁ λόγος του γίνεται παραλήρημα ἀποκτᾶ ἀκόμη μεγαλύτερη δραστικότητα.

Νίκος Βέλμος, Ἅγιος Γεώργιος (ca. 1927)

Νίκος Βέλμος, Ἅγιος Γεώργιος (ca. 1927)

[…] Καβαλήσαμε δυὸ μουλάρια, ποὺ τά ᾽χε ἕνας ἄνθρωπος μικρόσωμος, πού ᾽μοιαζε μὲ ξανθιὰ γυναίκα περασμένη, μακροπρόσωπη καὶ φαλακρή.  Μπρός μας γιὰ ὁδηγὸ εἴχαμε ἕνα τόσο δὰ κασιδιάρικο σκυλάκι, ποὺ ἀνακατευόταν σ᾽ ὅλα‧ μπορεῖ νὰ πεῖ κανένας καὶ στὶς συμφωνίες πού ᾽κανε τ᾽ ἀφεντικό του μὲ τὸν κόσμο.

Κινήσαμε ἀκρογιαλιὰ ἀκρογιαλιά, ἀνάμεσα ἀπὸ δεντράκια πού ᾽χαν πολὺ σκοῦρα καὶ πολὺ χοντρὰ τὰ φύλλα σὰν τῆς βελανιδιᾶς, καὶ σὲ λίγο βρεθήκαμε πάνω ἀπὸ ἕνα θεόρατο γκρεμνό.

Ἄρχισα νὰ τὰ χάνω! Ὧς κι ἡ ἀνάσα μοῦ ᾽φταιγε καὶ τὸ μάτι του ξεκολλημὸ δὲν εἶχε ἀπ᾽ τὰ πόδια τοῦ μουλαριοῦ, ποὺ περπατοῦσε τσάτρα πατρα πάνω στὰ ζεστὰ καὶ γλιστερὰ καλντερίμια.

Τὸ τὶ γινόταν γύρω μου, στάθηκε ἀδύνατο νὰ τὸ δῶ! Τὸ μόνο ποὺ θυμᾶμαι εἶναι πὼς ὅταν φάνηκε ἕνα σπίτι ἄρχισα νὰ παίρνω ἀπάνω μου.

Δίχως νὰ τὸ περιμένω βρεθήκαμε σ᾽ ἕνα μισοϊσοδεπωμένο μέρος ποὺ ἀπ᾽ αὐτὸ φαινόντουσαν τ᾽ ἀπότομα γκρεμνὰ ποὺ ἀνεβήκαμε πιὸ τρομαχτικά. Ἔστριψα τὸ κεφάλι μου γιὰ νὰ μὴ τὰ βλέπω καὶ κατέβηκα ἀπ᾽ τὸ ζό.

Μπρός μου στεκόταν ἕνας γέρος, χλομὸς καὶ ψηλόλιγνος μὲ σβησμένα γαλανὰ μάτια, ποὺ ἂν δὲν χαμογελοῦσε, σίγουρα θὰ πίστευα πὼς εἶναι κανένας ἀπὸ κείνους τοὺς ἀμίλητους ἁγίους, πού ᾽δα στὸ ἱερὸ κάποιου ρημοκλησιοῦ τοῦ Ὑμηττοῦ. Τὸ χαμόγελό του μὲ συνέφερε κι εἶπα κάτι.

-Μὲ λένε Σεβεριανὸ κι εἶμαι ἀπ᾽ τὴν Τῆνο. Ἐλᾶτε μέσα.

Μιλοῦσε ἄψυχα σὰν ἄρρωστος κι ἡ φωνή του, ποὺ θαρροῦσε πὼς τὴν ἄκουγες νά ῤχεται ἀπ᾽ τὴν ἄκρη μιᾶς ὑγρῆς καὶ πολὺ μακριᾶς καμάρας, ταίριαζε τόσο μὲ τὴ μορφή του.

-Θὰ γυρίσουμε σὲ μέρες, συμπαθῆστε μας, ἡ ὥρα δὲ μᾶς παίρνει. Συμπαθῆστε μας. Νὰ πιοῦμε λίγο νερό…

Ἐδῶ πάνω θά ᾽ν᾽ὡραῖα γιὰ κείνους πού ᾽χουν συνηθίσει τὸ μέρος;

Καὶ σὲ λίγο:

-Εἶναι ἔτσι σὰν καὶ σᾶς ὅλοι οἱ καλόγεροι;

Χαμογέλασε, ὄχι γιατὶ τὸ παραδέχτηκε ἢ καὶ γιὰ νὰ ξεφύγει μιὰν ἀπόκριση μὰ γιατὶ παραξενεύτηκε μὲ τὴν ἐρώτησή μου.

Μὰ ὑπάρχουν, λοιπόν, ἀκόμα ἄνθρωποι μέσα στὴν πλάση ποὺ ἡ συνήθεια καὶ τὰ γηρατειὰ δὲν τοὺς προστυχεύουν τὸ νοῦ καὶ τὴν ψυχὴ κι ὅπου μποροῦνε ἀκόμα νὰ σπαρταροῦνε σὰ μικρὰ παιδιὰ σ᾽ ἀγνώστους, σὲ ξένους; Νά ᾽ναι τόσο γλυκιὰ καὶ γιὰ τὸν ἐρημίτη ἡ νοσταλγία τῆς δυστυχίας ποὺ φωλιάζει ἐκεῖ ποὺ ζοῦν οἱ ἄνθρωποι ὁ ἕνας πάνω στὸν ἄλλον;

-Εἶναι τόσο γλυκιά!

Ὁ ἅγιος πρόσταξε καὶ μᾶς ἔφερε κάτω ἀπ᾽ τὴν ἐλιὰ ποὺ καθίσαμε κρασὶ μαῦρο, καφέδες καὶ φροῦτα κι ἀφοῦ μᾶς ἐξέτασε δίχως ν᾽ ἀποφανθεῖ διόλου, κάθισε κοντά μας ἄφωνος λὲς καὶ γιὰ νὰ προσέξει κάθε λέξη μας καὶ κάθε κίνησή μας. Ἔλεγες πὼς ἡ σκιὰ τ᾽ ἀνθρώπου τὸν τρόμαζε, γιὰ δαῦτο καὶ φερνόταν ἔτσι. […]

Τελειωμὸ δὲν εἶχε ὁ δρόμος μὰ οὔτε κι ἡ σιωπὴ τέλος. Ὅλα στέκαν ἀκίνητα καὶ μεῖς ποὺ περπατούσαμε θαρροῦσες πὼς δὲν αἰστανόμαστε τὴν περπατηξιά μας. Πόση δροσεράδα μὰ καὶ πόση μελαγχολία σ᾽ ὅλα, ὣς καὶ στὸ κάθε φυλλαράκι. Σίγουρα τὸ βασίλειο τῆς σιωπῆς καὶ τῆς κάθε ὀμορφιᾶς ἐδῶ ᾽ναι!

Πρὶν καλοσβήσουν τ᾽ ἄστρα ξύπνησα καὶ πρὶν λαλήσει ὁ πετεινὸς ἤμουν στὸ πόδι καὶ χάζευα τὸ σκοτάδι ποὺ μένα τὸ φοβιτσιάρη δὲ μὲ φόβιζε τούτη τὴ φορά. Μά, πρὶν προφτάσω νὰ χαρῶ τοῦτο τὸν ξεφοβισμό μου, τά ᾽χασα γιατί, ἔτσι ποὺ ἤμουνα ξαπλωμένος ἀπάνω στὸ χαγιάτι, ἄρχισα νὰ βλέπω σκιὲς ν᾽ ἀνεβοκατεβαίνουν μέσα στὸ χάος, νά ᾽ρχονται πρὸς ἐμένα δίχως ὁλότελα νὰ μὲ ζυγώνουνε καὶ νὰ σβήνουν κάτι φλόγες ποὺ πετοῦσαν καὶ ποὺ ὅλο ἀνάβανε τρεμουλιαστά, λὲς καὶ φοβόντουσαν τοὺς ἤχους μιᾶς κουφῆς καμπάνας ποὺ σίγουρα κάνα χέρι ἀόρατο τὴν χτυποῦσε.

Καὶ νά ἡ καμπάνα πού ᾽παψε καὶ νά κι οἱ σκιὲς μὲ μιᾶς πληθύναν καὶ σβήσαν τὸ σκοτάδι μὲ τὴ μαυρίλα τους καὶ τ᾽ ἄστρα μὲ τὸν οὐρανὸ καὶ νά κι ἐγώ, δίχως νὰ τὸ νιώσω, βρέθηκα ψηλὰ νὰ πετῶ μαζί τους μὲς στὸ χάος δίχως καρδιὰ καὶ δίχως νοῦ, ζωντανός, γιατὶ καὶ πεθαμένος, ἀλαφρὺς σὰν πνοή, σὰν καπνός!

-Ὤ, πόσα καὶ πόσα ζεῖ ὁ ἄνθρωπος ποὺ ποτέ του δὲν τὰ περιμένει…

-Ὄχι πιὸ πέρα… ὄχι πιὸ κάτω… Στὸν τάφο ζοῦν οἱ πεθαμένοι τέτοιες ὧρες… Γιὰ τὴ ζωὴ μ᾽ ἀρέσει νὰ χαθῶ καὶ δὲ μὲ νοιάζει ὁ πόνος.

Ἀργές, σιγανές, νεκρώσιμες ψαλμωδίες ἀρχίσανε, ποὺ λὲς καὶ ξεπροβοδίζανε στὸν ἄλλο κόσμο μαζὶ μὲ μένα κι αὐτὸ τὸν κόσμο ποὺ τόσο τὸν μισοῦνε μὰ καὶ ποὺ τόσο τὸν ἀγαποῦνε οἱ ἄνθρωποι. Πῆγα νὰ ριζωθῶ στὸν τοῖχο, γιατὶ πάλι ξαναβρέθηκα μέσα στὸ χάος, μὰ τούτη τὴ φορὰ ἀλλιῶς. Θαρροῦσε πὼς ὅλο ἔπεφτα ἀπὸ κάστρα, ἀπ᾽ τὰ γκρεμνὰ ποὺ πέρασα κι ἀπὸ τὸν Ἄθωνα.

-Ἂ κι οἱ ἀνατριχίλες θὰ σχίζουν τὴν καρδιά.

Οἱ ψαλμωδίες πάψανε κι ἡ σιωπὴ ποὺ τὶς ἀκλουθοῦσε -καὶ ποὺ λὲς πὼς ἦταν ἀντίλογος σιωπῆς- ἄρχισε μαζεμένες νὰ τὶς ἀγκαλιάζει, μ᾽ αὐτὲς μαζεμένες ξεφεύγανε κι ἀνεβοκατεβαίνανε μέσα στὸ σκοτάδι, σηκώνοντας καὶ σπρώχνοντας καὶ διώχνοντας ἡ μιὰ τὴν ἄλλη.

Ἦταν μέρα πιὰ ὅταν βρέθηκα στὴν ἀπέραντη αὐλὴ τῆς ἐκκλησιᾶς. Κι ὅμως γύρω δὲν ἔβλεπες ἄλλον ἀπὸ κεῖνο τὸν ἀμίλητο ἀράπη ποὺ στέκεται ἐκεῖ ψηλά, αἰῶνες τώρα, πλάι στὸ ρολόι καὶ τὴν φυσάει. Μὰ οὔτε καὶ σκιὰ ἀπ᾽ τὸ φῶς δὲν ἔβλεπες πίσω ἀπ᾽ ὅλ᾽ αὐτὰ τ᾽ ἀμέτρητα παραθύρια καὶ μέσα σ᾽ ὅλους ἐκείνους τοὺς ἀτέλειωτους διαδρόμους τοῦ μοναστηριοῦ.

Στυλώθηκα σ᾽ ἕνα τοῖχο κι ἄρχισα νὰ χαζεύω τὶς πολύχρωμες φιγοῦρες.

Κάποιος σκυφτὸς κι ἔγκωμος καλόγερος, ποὺ στὰ δάχτυλα τοῦ κρεμασμένου του χεριοῦ εἶχε περασμένο ἕνα χαλκὰ μὲ κάτι μεγάλα κλειδιά, ξεπρόβαλλε ἀπὸ πέρα καὶ ζωήρεψε ὅλο κεῖνο τὸ μέρος. Δίχως νὰ βλέπει κὰν μπροστά του σίμωσε στὴν πόρτα τῆς ἐκκλησιᾶς καὶ τὴν ἄνοιξε καὶ χάθηκε στὸ σκοτάδι, ποὺ πιὸ πολὺ τὸ πλήθαινε ἕνα φῶς ὅπου πετοῦσε μέσα σ᾽ αὐτὸ παρὰ ποὺ τὸ λιγόστευε.

Πέρασα δυὸ ζωγραφιστὲς στοὲς καὶ στάθηκα σὰ μάρμαρο στὴν πόρτα της. Ὁ καλόγερος ἄρχισε ν᾽ ἀνάβει τὰ καντήλια ἑνὸς πολυελαίου πού ᾽χε τὸ ἴδιο φάρδος τοῦ θόλου καὶ ποὺ γύρω-γύρω του κρεμόντουσαν ἀμέτρητα εἰκονισματάκια πού ᾽χαν ὅλα τὸ ἴδιο σχῆμα.

Τὸ φῶς ἄλλαζε λίγο λίγο καὶ πλήθαινε. Κι ὅσο πλήθαινε κι ἄλλαζε τόσο ἀλλιώτικη γινότανε ἡ ἐκκλησιά. Τὸ τὶ ἔκανε κεῖ μέσα δὲ λέγεται. Μὰ οὔτε καὶ λέγονται τὰ μύρια χρώματά του. Ποτὲς στὸν ὕπνο μου καὶ στὸν ξύπνιο μου δὲ φαντάστηκα τὰ πράματα πού ᾽δα κεῖ μέσα. Μά, κι οὔτε ποτὲς θὰ μποροῦσα νὰ τὰ μάθω, νὰ τὰ θυμηθῶ κι ἂν ἀκόμα τά ᾽βλεπα κάθε μέρα. Ἄ, τὸ λέω‧ ἐκεῖ μέσα πρωτόνιωσα βαθιὰ τὸ τὶ θὰ πεῖ κεῖνο ποὺ μισοῦσα, μὰ καὶ κεῖ μέσα τόσο κατάλαβα τὴ μικρότητά μου, ποὺ ἀπὸ φόβο μὴ μικρύνω πιὸ πολὺ μαζεύτηκα καὶ βγῆκα ὄξω. Τὸ παραμικρὸ μπορεῖ ν᾽ ἀλλάξει τὸν καθένα. Στὴ στιγμὴ δὲ βγάζεις μέσα ἀπ᾽ τὸ νοῦ σου ὁράματα ποὺ σὲ κάνουνε νᾶ τᾶ χάσεις. […]

Ἐδῶ ᾽μαι σὰν ἐρωτευμένος μὰ σὰν ἐρωτευμένος ποὺ βλέπει ὅ,τι θέλει κι ὅ,τι φαντάζεται καὶ ποὺ ξεχνᾶ, ξεχνᾶ, ξεχνᾶ. Κι ὅ,τι ξαναθυμᾶται, τὸ θυμᾶται ἀλλιῶς. Ἐδῶ πού ᾽μαι τὸ κοράκι εἶν᾽ ἀγαπητὸ σὰν τὸ περιστέρι καὶ τὸ ψωμοτύρι τὸ χαίρομαι σὰν κανένα πλουσιοπάροχο γεῦμα. Χαμηλὰ στὴ ρεματιὰ καὶ ψηλότερα ἀπ᾽ τὶς χῶρες τόσα μέτρα!… Ὤ, κανένας ἀπὸ κεῖ δὲ μὲ φτάνει. […]

Μᾶς ἄρεσε καὶ τῶν δυονῶν νὰ ξυπνᾶμε νύχτα, νὰ γυρίζουμε στὰ δεντροφορτωμένα βουνὰ καὶ στὶς ἀπόκρυφες ρεματιές νὰ μαζεύουμε ξύλα, νᾶ κουραζόμαστε καὶ νὰ ξαπλωνόμαστε καί, γλυκουρασμένοι καὶ χαρούμενοι, νὰ γυρίζουμε στὴ φωλιά μας ἔτσι σὰ νὰ μᾶς χαρίσανε ἢ σὰ νὰ κερδίσαμε κάτι. Κι ὕστερα ἀπ᾽ ὅλ᾽ αὐτὰ μᾶς ἄρεσε νὰ τρέχουμε βιαστικοὶ στὸ ψάρεμα λὲς κι αὐτή ᾽ταν ἡ μόνη δουλειά μας καὶ κεῖ, παίζοντας μὲ τὴ χαρούμενη θάλασσα, νὰ ξεχνᾶμε τὴν κάψα τοῦ ἥλιου σὰν τὰ πολὺ μικρὰ παιδιά, μὰ κι ὅλα, ὅλα νὰ τὰ ξεχνᾶμε‧ ὣς καὶ τὸν ἑαυτό μας. Κι ὅταν τελειὠναμε ἀπὸ κεῖ πηγαίναμε πάλι στὸ σπιτάκι, ἀνασκουμπωμένοι καὶ χαρούμενοι, νὰ καταπιαστοῦμε μὲ τὴ φωτιά, μὲ τὶς κατσαρόλες, μὲ τοῦτα καὶ μὲ κεῖνα, βιαστικοὶ γιὰ νὰ μὴν ἀργήσουμε, λὲς καὶ περιμέναμε ξένους, λὲς κι εἴχαμε γιορτὴ κι ἀκόμα λὲς καὶ προσμέναμε τὰ κουρασμένα παιδιά μας ἢ τὰ ἐγγόνια μας.

Ἀληθινὰ εἶναι τὸ μόνο ὡραῖο πράμα ἡ ἐρημιὰ γιὰ τὸ δυστυχισμένο καὶ τὸ μόνο ποὺ κάνει ὣς καὶ τὴ δουλειὰ ἀγαῆτὴ καὶ τὴ νοσταλγία συμπόνια. […]

Νά καὶ σκοτείνιασε. Πόσοι ἀθρῶποι αὐτὴ τὴν ὥρα, ἀπ᾽ τὴν πολλὴ κούραση κι ἀπ᾽ τὴ μεγάλη ἀνέχεια, ἀγανακτοῦνε‧ μὰ καὶ πόσοι ἀπελπίζονται γιατὶ ξέρουν πὼς ἡ νύχτα βαστάει λίγο… Καλέ μου Θεέ, κάνε καὶ γιὰ τοὺς φτωχοὺς ἀνθρώπους ἀτέλειωτη τὴ νύχτα μιὰ ποὺ μισήσανε τὸ πιὸ ὡραῖο εὕρημά σου τὴν ἡμέρα. […]

Ἕνα φύλλο νὰ πέσει κάτω θ᾽ ἀκουστεῖ κι ὁ θόρυβος τῆς νύχτας καὶ τῆς φωτιᾶς εἶναι τέτοιος ποὺ λὲς πὼς ἔρχεται ἀπ᾽ ἀλλοῦ ἢ πὼς εἶναι ἀπ᾽ τῆς σιωπῆς τὴ σιωπή! […]

Κάποιο κυπαρίσσι, ποὺ ὁ Θεὸς ξέρει πὼς φύτρωσε ἐκεῖ πέρα, παίζει στὸ σύννεφο μὲ τὴ μυτίτσα του καὶ μιὰ τὸ σκίζει καὶ φαίνεται ὁλοζώντανη ἡ σχισμάδα του καὶ μιὰ τὸ ξεθωριάζει λιγάκι. Σὰν ξεπιτούτου θαρρεῖς πὼς εἶναι κεὶ ποὺ βρίσκεται. Κι ἀκόμα μπορεῖ νὰ πεὶ κανένας πὼς τώρα δὰ φύτρωσε σ᾽ αὐτὴ τὴ θέση ἢ καὶ πὼς ἔμεινε ἐκεῖ σύξυλο καθὼς περνοῦσε. Τυχερὸς εἶναι κεῖνος ποὺ τοῦ λαχαίνουν στὸ δρόμο του κάτι τέτοια, μὰ πιὸ τυχερὸς κεῖνος ποὺ μπορεῖ καὶ βρίσκει, ἀνάμεσα στὶς ἄπειρες ὀμορφιὲς τῆς φύσης, τὴν ὀμορφύτερή της. Σὲ κάθε βῆμα κάτι νέο κι ὡραῖο. Σ᾽ ἕναν ἀτέλειωτο δρόμο πόσα νέα κι ὡραῖα πράματα γιὰ ὅποιον ἔχει ὀρεχτάτη ψυχή. Ἡ φύση μᾶς φέρνει στὴν τέχνη κι ἡ τέχνη σὲ μιὰν ἄλλη τέχνη μᾶς ἀνεβάζει ποὺ μ᾽ αὐτὴ μαθαίνεται ἡ χαρὰ τῆς ζωῆς, ἡ ἀληθινὴ χαρά, ποὺ ἀσυνείδητα τὴν γυρεύουν ὣς κι οἱ ἄμαθοι ὣς κι οἱ πιὸ ἁπλοϊκοί.

Ἡ ἀληθινὴ χαρά! Γι᾽ αὐτῆνε δὲν ὑπάρχει οὔτε τὸ σήμερα μὰ οὔτε κι ὁ θάνατος τῆς ζωῆς. Μονάχα ἡ ζωὴ τοῦ αὔριο γι᾽ αὐτῆνε ὑπάρχει! Ἡ ἀληθινὴ χαρά! […]

Σταθήκαμε σὲ μιὰ σκήτη ποὺ γύρω γύρω στὴ σκεπή της εἶχαν χτισμένες τὶς φωλιές τους τὰ πουλιά. Στὴν πόρτα της ἕνας κόκορας ἔβοσκε καὶ παρακεῖ ἕνα μουλάρι. Μέσα στὸ τζάκι κάποιος γέρος κάτι σκάλιζε στὴ φωτιὰ καὶ πιὸ κεῖ ἕνα μαγκάλι στρίγκλιζε καὶ γουργούριζε. Τὰ φύλλα τῶν δέντρων πέφτανε καὶ τὰ φύλλα τοῦ κισσοῦ κεντούσανε ἕνα τοῖχο τῆς σκήτης. Στὴν κουφάλα τοῦ πλάτανου εἶχε στριμωχτεῖ ἕνας καλόγερος καὶ κάτι πασπάτευε! Ὁ οὐρανὸς ἀπὸ πάνω του χαιρόταν μ᾽ ἕνα σύννεφο ποὺ ἀπ᾽ τὴν ἄκρια του χαμογελοῦσε ὁ ἥλιος. Τί τρομερό! […]

Εἶναι τόσο ἥσυχη ἡ θάλασσα ποὺ ὅποιος θὰ τὴν ἀντικρίσει γιὰ πρώτη φορὰ σίγουρα θὰ ξεγελαστεῖ καὶ θὰ κάνει νὰ τὴν περπατήσει… κι ἄλλος θὰ βουτήξει σ᾽ αὐτὴ γιὰ νὰ ζήσει μαζὶ μ᾽ ὅ,τι ἄυλο καὶ ζωντανὸ ζεῖ μέσα της. […]

Ὦ ἄγνωστε γεννήτορα τῆς πλάσης, γιατὶ μᾶς ἔριξες ἔτσι, χωρὶς σκοπό, μέσα σὲ μιὰ τόσο ἄστατη μὰ καὶ τόσο βαθιὰ ὀμορφιά; Καὶ γιατὶ, μιὰ ποὺ μᾶς ἔριξες, δὲ μᾶς ἀφήνεις νὰ ζήσουμε ὀνειρεμένα, ὅπως ζοῦνε γύρω μας ὅλα ἐκεῖνα ποὺ τά ᾽χουμε γι᾽  ἀναίσθητα;

Ποιὸς εἶναι ὁ Νίκος Βέλμος;

Nikos_VelmosὉ Νίκος Βέλμος (Νικόλαος Βογιατζάκης), ζωγράφος, λογοτέχνης καὶ ἠθοποιός, γεννήθηκε στὴν Ἀθήνα τὸ 1889. Μαθήτευσε στὸν πρῶτο σκηνοθέτη τοῦ Ἐθνικοῦ (Βασιλικοῦ) Θεάτρου Θωμᾶ Οἰκονόμου. Ἔχει ἑρμηνεύσει ρόλους, ὅπως: Ἅμλετ, Ρωμαῖος, Φιλοκτήτης, Νίκαρος (Τρισεύγενη, Παλαμᾶ) κ.ἄ. Μετέφρασε τὸν Ὀθέλλο, Ἀντώνιο καὶ Κλεοπάτρα, Ὅπως ἀγαπᾶτε. Ἄλλα βιβλία του Βέλμου εἶναι: Ὁ ἐρωτόπαθος τραγουδιστής, Σεβντάς, Ὁ πιστὸς τῆς ἀπελπισίας, Δύο ἀγάπες, Κοινωνικό βιβλίο. Τὸ 1927 ἵδρυσε τὸ «Ἄσυλον Τέχνης» στὴν ὁδὸ Νικοδήμου (Πλάκα), χῶρος ἐκθέσεων καὶ οὐσιαστικῆς συνάντησης καὶ διαλόγου τῶν νέων καλλιτεχνικῶν δυνάμεων τοῦ Μεσοπολέμου (Κόντογλου, Παπαλουκᾶς, Πικιώνης, Λαπαθιώτης κ.ἄ.). Ἦταν ὁ ἐκδότης τοῦ ἐντύπου Φραγγέλιο, στὸ ὁποῖο μέ μιὰ κομμουνιστικὴ ματιὰ ἀσκοῦσε ἔντονη κριτικὴ σὲ πρόσωπα τοῦ καιροῦ του καὶ στὸ κάθε λογῆς κατεστημένο. Ἀναχώρησε γιὰ τὴν αἰωνιότητα τὸ 1930 ἀπὸ τροφικὴ δηλητηρίαση.

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ: NIKOS VELMOS