Category Archives: Τί πAίΖει τΩρα;

Ο υπολογιστής και ο έφηβος. Ένα γεγονός παγκόσμιας εμβέλειας στο Αρχαιολογικό Μουσείο

378 αντικείμενα από το περίφημο ναυάγιο των Αντικυθήρων (1ος αιώνας π.Χ.) εκτίθενται στο Εθνικό και Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας σε μία έκθεση που σχεδίασε και συντόνισε ο Νικόλαος Καλτσάς, ο μέχρι πρό τινος διευθυντής του Μουσείου. Τα πιο γνωστά είναι δύο: το σχεδόν δίμετρο άγαλμα του εφήβου και ο μοναδικός Μηχανισμός, ένα εκπληκτικό όργανο προσδιορισμού των θέσεων των πλανητών που τεκμηριώνει την υψηλή τεχνολογία των αρχαίων Ελλήνων.

Ιστορική ενάλια ανασκαφή

Η ανακάλυψη του ναυαγίου είναι το σημείο εκκίνησης για την ενάλια αρχαιολογία παγκοσμίως. Η ιστορία των ευρημάτων ξεκινά το 1900 όταν βουτηχτές από τη Σύμη με καπετάνιο τον Δημήτρη Κοντό (Τράμπα) αναζητώντας σφουγγάρια στον βυθό των 50 μέτρων ανακάλυψαν ένα φορτίο με μαρμάρινα και χάλκινα γλυπτά, αμφορείς, έναν μοναδικό μηχανισμό για τη μέτρηση του χρόνου, μικρά αντικείμενα και ό,τι απέμεινε από τα υλικά του πλοίου. Ειδοποίησαν τους αρμόδιους δημογέροντες (η Σύμη ήταν τουρκική τότε) και στη συνέχεια την ελληνική κυβέρνηση. Αμέσως, κινητοποιήθηκε το πολεμικό ναυτικό με τα πλοία Μυκάλη, Σύρος και Αιγιάλεια. Ωστόσο, πρωταγωνιστές στις καταδύσεις ήταν οι σπογγαλιείς από τη Σύμη που βουτούσαν για να ανασύρουν τα ευρήματα.

Το πολεμικό πλοίο Μυκάλη στην περιοχή των Αντικυθήρων. 1900-1901.

Για τους ηρωικούς νησιώτες έλεγε ο Εμμανουήλ Λυκούδης που ήταν νομικός σύμβουλος στο Υπουργείο Παιδείας:

Είναι ακατάληπτος η φιλοπατρία των αγαθών νησιωτών, οι οποίοι όχι μόνο αδέσποτον αρχαιολογικόν θησαυρόν κατέδειξαν, αλλά και με μόχθους και κινδύνους, των οποίων την φρίκην τίποτε δεν δύναται να περιγράψει, τον αποσπούν από βάθους 35 οργυών και τον προσφέρουν στο Έθνος. Ένα μέρος των θησαυρών, εάν επώλουν εις το εξωτερικόν, θα ήρκει διά να απαλλαγούν το υπόλοιπον του βίου των, των βασάνων και των κινδύνων του φοβερότερου των επαγγελμάτων…*

Σε εκείνη την περιπετειώδη ανασκαφή που δεν είχε προηγούμενο χρησιμοποιήθηκαν σχοινιά για να ανέβουν στην επιφάνεια τα ογκώδη αντικείμενα του ναυαγίου. Ένας νεκρός και δύο παράλυτοι από τη νόσο των δυτών ήταν τα θύματα της αποστολής. Εχω ακούσει κατά καιρούς για καράβια να φορτώνουν αρχαία εκεί στις αρχές του 20ού αιώνα. Δεν ξέρω πόσο είναι θρύλοι και πόσο πραγματικότητα οι ιστορίες των νησιωτών. Αναμφίβολα, το παράδειγμα των σφουγγαράδων από τη Σύμη είναι ένα εξαιρετικό υπόδειγμα ήθους.

Χρειάστηκε να περάσουν πάνω από 50 χρόνια για να φτάσουμε στο 1976 οπότε επιστρατεύθηκε ο Zακ Υβ Κουστώ και η ομάδα του. Η ελληνογαλλική αποστολή είχε μέλη αρχαιολόγους, αυτοδύτες, ανθρώπους παθιασμένους με την αρχαιολογία και με τη θάλασσα: Λ. Κολώνας, Χ.  Κριτζάς, Χ. Πέννας, Ν. Παπαδάκης, Μ. Μπορμπουδάκης, Γ. Παπαθανασόπουλος, Ε. Τσαβλίρης, Β. Βιτάλης, Π. Νικολαΐδης, Ι. Γάρας, P. Delemotte, I. Giacoletto, H. Garcia, C. Mounier, R. Coll. Τότε χρησιμοποιήθηκαν υποβρύχια κάμερα και βαθυσκάφος, καθώς και εφαρμόστηκαν νέοι τρόποι μεταφοράς των αρχαίων κατευθείαν από τον βυθό στο κατάστρωμα μέσα από ένα σωλήνα, ενώ τα μεγάλα αντικείμενα ανέβαιναν τοποθετημένα σε καλάθι.

Αγορά τέχνης στη Μεσόγειο

Το ναυάγιο των Αντικυθήρων είναι μια στέρεη απόδειξη για την αγορά έργων τέχνης που λειτουργούσε στη Μεσόγειο. Το πλοίο που βυθίστηκε είναι πιθανόν να αναχώρησε από τη Δήλο και μετέφερε πολύτιμα αντικείμενα με προορισμό τις αγορές της Ιταλίας για να βρουν τη θέση τους σε σπίτια πλουσίων που ζητούσαν και παρήγγελαν για να αποκτήσουν τα φημισμένα έργα ελληνικής τέχνης. Το ενδιαφέρον εδώ είναι ότι τα έργα έχουν αποσπασθεί βιαίως από τη βάση τους για να πουληθούν.

Χάλκινο αγαλμάτιο που μάλλον παριστάνει αθλητή.

Η τάση για την απόκτηση ελληνικών έργων στους Ρωμαίους αρχίζει τον 3ο αιώνα π.Χ. όταν λάφυρα από ελληνιστικές πόλεις ταξιδεύουν στη Ρώμη για να δείξουν πολεμικούς θριάμβους στρατηγών σε μακρινές χώρες και ταυτόχρονα να στολίσουν δημόσιους χώρους. Η pompa triumphalis ήταν μια πομπή σε ένα τελετουργικό πλαίσιο με τα λάφυρα και τους αιχμάλωτους να προπορεύονται και τους νικητές να ακολουθούν, ενώ ο λαός παρακολουθούσε το θέαμα στην καρδιά της Ρώμης

Εργαστήρια σε Αθήνα και Ρόδο κατασκευάζουν αντίγραφα παλαιότερων έργων για να ικανοποιήσουν το ανερχόμενο ρεύμα πλουσίων πελατών-συλλεκτών, κάτι που σημαίνει πως εκτός από τη μανία για τη συλλογή παλαιών έργων υπήρχε ζήτηση και για νέα. Χάρις στην πρακτική αυτή σήμερα γνωρίζουμε μόνο από τα αντίγραφά τους, που κοσμούσαν επαύλεις, ελληνικά έργα που είναι οριστικά χαμένα. Ο Κικέρων δίνει πληροφορίες πώς αξιολογούσαν οι μορφωμένοι Ρωμαίοι τα έργα τέχνης, ανάλογα με το υλικό τους, την παλαιότητα του αντικειμένου και την ταύτισή του με συγκεκριμένο καλλιτέχνη. Aς μην ξεχνάμε πως και ο Μεγάλος Κωνσταντίνος συνέχισε την πρακτική των προγενέστερων ρωμαίων αυτοκρατόρων με τη μεταφορά έργων αρχαίας τέχνης στη νέα Ρώμη, την Κωνσταντινούπολη.

Οι θησαυροί

Τα γλυπτά που έχουν βρεθεί και φυλάσσονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο είναι αντιπροσωπευτικά του ρεπερτορίου που είχε καθιερωθεί στο τέλος του προχριστιανικού κόσμου: θεοί, ήρωες, αθλητές. Ανάμεσα στα υπόλοιπα αντικείμενο που σώθηκαν είναι ανάκλιντρα που ίσως κατασκευάστηκαν στη Δήλο με περίτεχνα μπρούτζινα άκρα με προτομές ζώων και ανθρώπων, γυάλινα σκεύη πανέμορφα και αμφορείς.

Όταν ταξίδευαν οι θησαυροί των Αντικυθήρων προς τον προορισμό τους η ελληνική φαντασίωση ήταν πλέον οικεία και συμπεριλάμβανε όσα στοιχεία παρέπεμπαν στον πολιτισμό που κατέκτησε τους Ρωμαίους, δημιουργώντας ένα καλλιτεχνικό περιβάλλον στο οποίο μετείχαν όσοι ζούσαν στον χώρο.

Το κεφάλι του εφήβου των Αντικυθήρων.

Στην πρώτη αίθουσα μας υποδέχεται στο κέντρο ο Έφηβος των Αντικυθήρων. Είναι ένα άγαλμα σε φυσική διάσταση αφού έχει ύψος 1,96. Αξίζει να πούμε ότι η ιστορία με την αποκατάστασή του συνδέεται με μια μεγάλη μορφή που υπηρέτησε ως διευθυντής στο Μουσείο, τον Χρήστο Καρούζο. Ο Καρούζος επόπτευε τις εργασίες από το 1947 έως το 1953. Και εδώ έχει ενδιαφέρον η κίνηση του νέου με το προτεταμένο χέρι, το λυγισμένο γόνατο και την έντονη στροφή του κεφαλιού. Θα μπορούσε να είναι Ερμής ή Απόλλωνας ακόμη και Ηρακλής ή απλά και ένας νέος που συνάντησε πρόωρα τον θάνατο.

Ο φιλόσοφος, ένα ακόμη χάλκινο άγαλμα το οποίο έχει σωθεί σε σπαράγματα: κεφάλι, πόδια, χέρια, και ιματιο (γύρω στο 230 π.Χ.). Το εξαιρετικά εκφραστικό πρόσωπο εικονίζει έναν ηλικιωμένο άντρα με γένια και ανακατωμένα μαλλιά, και ίσως να είναι ένας κυνικός φιλόσοφος, ο Βίων ο Βορυσθενίτης ή ο Αντισθένης από την Αθήνα. Επειδή βρέθηκαν και σπαράγματα από άλλα σώματα ίσως πρόκειται για ένα τμήμα μιας ομάδας δημόσιων προσώπων, όπως ρητόρων.

Απόλλωνας σε τρίποδα. Πίσω Οδυσσέας και Αχιλλέας.

Τα μαρμάρινα γλυπτά είναι πρωτότυπα ή παραλλαγές γνωστών προτύπων και είναι πλασμένα από ένα εξαιρετικό μάρμαρο της Πάρου ανήκουν στο τέλος των ελληνιστικών χρόνων και έχουν το εξής χαρακτηριστικό: όσα μέλη τους ήταν κρυμμένα μέσα στη λάσπη του βυθού σώθηκαν ακέραια, ενώ όσα ήταν εκτεθειμένα στο νερό και στους θαλάσσιους οργανισμούς υπέστησαν ανεπανόρθωτη φθορά. Ένα ανδρικό άγαλμα που ίσως παριστάνει τον Αχιλλέα, ένα άγαλμα του γενειοφόρου Οδυσσέα εν κινήσει, το άγαλμα του Ερμή θεωρείται αντίγραφο από πρωτότυπο του 4ου αιώνα, όπως και το χάλκινο αγαλματάκι νέου αθλητή που βασίζεται σε κλασικό πρότυπο του 5ου αιώνα π.Χ.

Ο αρχαιότερος υπολογιστής

Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων που κατασκευάστηκε στα 150-100 π.Χ. είναι το πλέον συζητημένο μπρούτζινο αντικείμενο του ναυαγίου το οποίο αποτελείται από οδοντωτούς τροχούς, δείκτες και άξονες, συνολικά 82 κομμάτια, καθώς και επιγραφές για τη χρήση του οργάνου. Πρόκειται για ένα περίπλοκο όργανο αστρονομίας του οποίου οι λειτουργίες μόλις πρόσφατα άρχισαν να γίνονται γνωστές και θεωρείται ο παλαιότερος υπολογιστής του κόσμου. Η εμπειρία στην τελευταία αίθουσα της έκθεσης με τους αστρολάβους, το Ημερολόγιο του Μέτωνος, τα ομοιώματα, και τις απόπειρες αποκατάστασης του Μηχανισμού, τα μοντέλα και τις εικόνες του εσωτερικού είναι κάτι παραπάνω από συναρπαστική. Και πάλι πρέπει να αναφερθούμε σε όσους έχουν σφραγίσει την έρευνα του Μηχανισμού: Ι. Σβορώνος, Β. Στάης (αρχαιολόγοι), Κ. Ράδος (ιστορικός), Π. Ρεδιάδης, Ι. Θεοφανίδης (αξιωματικοί του Ναυτικού), A. Rehm (φιλόλογος), Derek J. de Solla Price (φυσικός, ιστορικός επιστημών), Χαρ. Καράκαλος (φυσικός του Δημόκριτου). Στην πιο πρόσφατη έρευνα του που περιλαμβάνει γραμμική τομογράφηση, φωτογράφηση, τρισδιάστατη επιφανειακή απεικόνιση και τομογραφία ακτίνων Χ, καθώς και ανάγνωση των ελληνικών επιγραφών εργάστηκαν πολλοί σε ομάδες, ενώ το Υπουργείο Πολιτισμού υποστηρίζει ένα Πρόγραμμα για τον Μηχανισμό στο οποίο συνεργάζονται τα Πανεπιστήμια Αθηνών και Θεσσαλονίκης, το Πανεπιστήμιο του Cardiff και το Παλαιογραφικό Αρχείο του ΜΙΕΤ. Συγκεκριμένα: Μαίρη Ζαφειροπούλου, Ελένη Μάγκου (εκπρόσωποι του Αρχαιολογικού Μουσείου), Tony Freeth (μαθηματικός και κινηματογραφιστής, Πανεπιστήμιο του Cardiff), Γιάννης Σειραδάκης (αστρονόμος από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης), Γιάννης Μπιτσάκης (φυσικός, ερευνητής του ΕΙΕ), , και ο παλαιογράφος διευθυντής του Ιστορικού και Παλαιογραφικού Αρχείου του ΜΙΕΤ Αγαμέμνων Τσελίκας. Στους προηγούμενους θα πρέπει να προστεθουν: οι A. Bromley, M. Wright, Mike Edmunds (αστρονόμος),  Ξενοφών Μουσάς, Γεράσιμος Μακρής, Κώστας Ξενικάκης, Παντελής Φελέρης, Roger Hadland, David Bate.

Για το ναυάγιο και την πιο πρόσφατη έρευνα με εικόνες ομοιωμάτων παρακολουθήστε αυτό το βίντεο:

Για την ιστορία του μηχανισμού δέστε και αυτό:

Είναι μια έκθεση παγκόσμιας σημασίας για την οποία μπορούμε να είμαστε υπερήφανοι για τη δουλειά που γίνεται πλέον στο κορυφαίο μουσείο της πατρίδας μας. Η έκθεση αυτή αν μιλούσε στην ευαισθησία κάποιων αρμοδίων θα μπορούσε να αναδειχθεί ως κορυφαίο γεγονός και να λειτουργήσει ως άξονας πολιτικής για την προσέλκυση ξένων και εντοπίων περιηγητών. Όταν όμως ακόμη και τώρα που γράφω σκέφτεσαι πώς να διαβείς την Πατησίων για να προσεγγίσεις τον χώρο… Όνειρα…

Προγραμματισμένη ξενάγηση: 5 Αυγούστου, ώρα 11. Tηλ. Επικοινωνίας: 210 8217724, 210 8217717

Σύνδεσμος: Antikythera Mechanism Research Project

*«Ο θείος μου “ψάρεψε” τον αρχαίο υπολογιστή» στα Νέα 29 Οκτωβρίου 2008.

Σα να ήταν η πρώτη φορά

Στην είσοδο μας υποδέχθηκε ο ίδιος. Καλωσόρισμα στον χώρο Α της Πειραιώς 260. Η αγαπημένη μου φίλη πάντα παραπονιέται για τις συνθήκες και το άβολο που νιώθει όταν έρχεται εδώ, στο Φεστιβάλ της πόλης. Τώρα, μόλις είδε τον ίδιο τον Παπαϊωάννου να της χαμογελάει, ηρεμεί. Μετά από χρόνια απουσίας του ιδρυτή της Ομάδας Εδάφους από τη σκηνή τώρα θέλει να δει το κοινό του έναν προς έναν και μία προς μία σε απόσταση αναπνοής. Προτού λάβει θέση για να αρχίσει η παράσταση. Ο ίδιος ντυμένος σαν ανθρωπάκι του Γαΐτη. Ένας Έλληνας μπεκετικός.  Δεν θέλησα να διαβάσω τίποτα, δεν ήθελα να επηρεαστώ από κάπου, προτού ζεστάνω τα πλήκτρα με τις λέξεις που σχηματίζω στην οθόνη.

Βλέπω μπροστά μου μία μακρόστενη πλατφόρμα γύρω στο μέτρο ύψος, ένα ταμπλώ ξύλινο. Και ένα μαύρο. Ένας σκουπιδοτενεκές, ένα μικρόφωνο κι ένα λάστιχο ποτίσματος. Και δύο σώματα. Ένα ολόγυμνο και ένα κουστουμαρισμένο. Και γύρω μου ανθρώπους να περιμένουν ανυπόμονα, ξεγελώντας τη ζέστη του χώρου με βεντάλιες σουβενίρ του Φεστιβάλ από το 2010 που προσφέρουν οι ταξιθέτριες.

Αρχίζει η παράσταση. Ο αέρας πλήττεται από τα σώματα που αρχίζουν να ιδρώνουν κινούμενα στον χώρο. Εν αρχή, μία απλή ρυθμική κίνηση. Ένας άνδρας ρίχνει στο πάτωμα καφετιά κομμάτια. Είναι πηλός, προζυμάκια ή κάτι άλλο; Επάνω σε αυτά ορίζει τη διαδρομή του. Είναι ο καλλιτέχνης και σε λίγο θα δούμε το έργο του.

Ο Δημήτρης Παπαϊωάννου με τον Tadeu Liesenfeld στην «Πρώτη ύλη». Το μοντέλο πλαισιώνεται από τον δημιουργό του αλλά στο πλαίσιο εγγράφονται και οι δύο. Δεν υπάρχει κανείς χωρίς τον άλλο. Πηγή: Φεστιβάλ Αθηνών

Το γυμνό είναι ωραίο

Συγκεκριμένα, το ανδρικό γυμνό μπορεί να είναι εξαιρετικά ωραίο. Ο Παπαϊωάννου επιμένει στη θέαση του γυμνού σώματος. Και η επιμονή αυτή προκαλεί αμηχανία σε όσους δεν είναι εξοικειωμένοι με τις παραστάσεις του.

Η προτεραιότητα που έχει δοθεί στη θέα του γυναικείου σώματος και στη κλασική υπερεκτίμηση της εξωτερικής εμφάνισης των γυναικών (σε βάρος της εσωτερικότητας τους), νομίζω ότι μας εμποδίζει να χαρούμε το ανδρικό γυμνό. Είναι ευκολότερο να θεωρηθεί ότι κάποιος έχει τους δικούς του λόγους να απολαμβάνει την εικόνα του αρσενικού σώματος. Δηλαδή ότι έλκεται ερωτικά από ένα ανδρικό σώμα, εάν είναι άνδρας. Εκτιμήσεις που περιστρέφονται γύρω από την ιδέα του σώματος ως ερωτικού αντικειμένου. Και μόνο. Μια αναπηρία που εάν την προεκτείνουμε στην ιστορία της τέχνης και του πολιτισμού, τότε καθένας που κουβαλάει μια τέτοια αντίληψη θα έχει σίγουρα μεγάλη δυσκολία με τα αρχαία ελληνικά και ρωμαϊκά γλυπτά. Ας μην ξεχνάμε τα φύλλα συκής που δέχθηκαν αναγεννησιακά αγάλματα. Και μια τέτοια αντίληψη τη φέρουν κυρίως άνδρες μη καλλιτέχνες. Και θα έλεγα άνδρες που έχουν ακόμη σε εκκρεμότητα θέματα με τον ερωτισμό τους. Μέχρι τον 19ο αιώνα το ανδρικό κορμί ήταν κυρίαρχο και άνετα μπορούσε να μεταμορφωθεί από τον εικαστικό καλλιτέχνη σε γυναικείο με ορισμένες τροποποιήσεις στο μοντέλο που πόζαρε. Από τον 19ο αιώνα και μετά το γυναικείο σώμα αποκτά πρωτοκαθεδρία, εκτοπίζοντας το ανδρικό.

Και σήμερα; Σήμερα δεν ζούμε στην εποχή του ενός ιδανικού. Όμορφο μπορεί να είναι και το ανδρικό και το γυναικείο κορμί. Το ένα δεν αποκλείει το άλλο. Όμως, είναι παράλογο να λέμε ότι αυτός που αξιοποιεί επί σκηνής ένα ανδρικό κορμί το κάνει επειδή είναι gay, όσο θα ήταν παράξενο να λέμε κοίτα: αυτός έγδυσε τη χορεύτρια επί σκηνής επειδή είναι ετερό. Πάντα θα θυμάμαι τους Έρωτες που είδα σε τοιχογραφίες στην Πομπηία πόση χαρά μετέδιδαν. Το ίδιο και τα γυμνά αγγελάκια στις θόλους των ναών της Ρώμης. Ο έφηβος των Αντικυθήρων στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας: εκφράζει μια ιλαρότητα και δεν εξαντλείται στον αισθησιασμό. Η ενοχική στάση προς το σώμα στέκεται στη σεξουαλικότητα και δεν αναγνωρίζει στην εμφάνιση του γυμνού μια οσιότητα. Μία δηλαδή πραγματικότητα που δεν εξαντλείται στην υλική χρήση του σώματος και τη φιληδονία, δεν σχετίζεται με την αιδώ και επεκτείνεται στην έννοια του κάλλους.

Όλα αυτά δεν τα λέω τυχαία. Η παράσταση του Δημήτρη Παπαϊωάννου είναι μια μελέτη επάνω στο γυμνό, όπως δημιουργείται αγνό και άσπιλο μέσα από τα χέρια του καλλιτέχνη δημιουργού. Ένα γυμνό που δεν είναι άσεμνο. Ή είναι άσεμνο όσο υπήρξαν τα μοντέλα του Πραξιτέλη ή του Μιχαήλ  Άγγελου.

Ο Tadeu Liesenfeld (έχει συνεργαστεί με τον Παπαϊωάννου στο Πουθενά το 2009 και στο Μέσα 2011) εμφανίζεται ολόγυμνος στην παράσταση. Μοιάζει σα μορφή που κατέβηκε για χάρι μας από τον γλυπτό διάκοσμο του Παρθενώνα. Ίσως από τη νότια μετόπη με την Κενταυρομαχία. Ίσως πάλι να ήταν ο ποταμός Κηφισός από το δυτικό αέτωμα. Eίναι ένα πλάσμα που υπάρχει χάρις στον δημιουργό του. Έχει πάψει να είναι αγόρι. Είναι άνδρας. Ο δημιουργός καλλιτέχνης θα το μελετήσει, θα το παρατηρήσει, θα το βασανίσει, θα το περιθάλψει, θα το υποστηρίξει. Και το δημιούργημα θα ανταποκριθεί. Ο καλλιτέχνης αποκτά νόημα από το έργο του.

Πριν το τέλος το πλάσμα δέχεται επάνω του την ευλογία του νερού. Μια σκηνή που μου θύμισε τα παιδικά μου καλοκαίρια: σε μια αυλή να βρέχομαι με το λάστιχο με άλλα παιδάκια, να γελάμε δροσίζοντας το δέρμα μας από την κάψα. Χωρίς δεύτερες και τρίτες σκέψεις. Χωρίς ενοχή. Κάτι παρόμοιο βλέπω τώρα εδώ.

Ποιόν αφορά τελικά αυτό;

«Δεν ξέρω τί είναι αυτό που βλέπω». Αυτό ίσως μπορεί να ερμηνεύσει τη δήλωση: «Δεν με αφορά αυτό που βλέπω». Νομίζω προκαλεί περισσότερο άγχος η αρρενωπότητα του χορευτή, όταν κανείς θα περίμενε στη θέση της αρρενωπότητας χάρη και πλαδαρότητα, λύγισμα της μέσης και πόζα ενός σώματος που επαμφοτερίζει κλίνοντας προς μια θηλυπρέπεια. Θυμάμαι τις ανδρικές φιγούρες του κλασικού χορού λες και ήταν μέλη ενός θηλυκού σύμπαντος με την εκλέπτυνση στην κίνηση και την προβολή της χάρης, να λειτουργούν ως αναβατόρια για τις χορεύτριες. Άργησε πολύ να προβληθεί το ανδρικό σώμα να είναι ισότιμο με το γυναικείο επί σκηνής.

Εδώ στη παράσταση του Παπαϊωάννου έχουμε δύο και μόνο ανδρικά σώματα. Μήπως όμως δεν είναι ακριβώς δύο; Και μήπως δεν είναι δύο άνδρες αλλά κάτι άλλο; Μου έρχεται στο νου αστραπιαία η πρώτη διήγηση της Γένεσης που δεν μιλάει για δημιουργία άνδρα και γυναίκας, αλλά αφηγείται τη δημιουργία του ανθρώπου. Αδάμ δεν σημαίνει άνδρας. Σημαίνει χωματένιος. Στα μάτια μου το ο Βραζιλιάνος χορευτής με τις αναλογίες και το κάλλος αρχαίου άνδρα εκπροσωπούσε κάτι παραπάνω από το φύλο που βλέπαμε. Ή καλύτερα, το φύλο που δηλωνόταν στην εμφάνισή του ήταν παραπλανητικό.

Από τους πολλούς ερμηνευτές του Μέσα (ήταν 30), φθάσαμε μόνο στους 2. Ο Παπαϊωάννου ερευνά το σώμα χωρίς παραπανίσια υλικά παρά μόνο αυτό το ίδιο το σώμα. Αυτή είναι η πρώτη ύλη: ό,τι ορίζει την παρουσία του ανθρώπου στον κόσμο. Την ύπαρξη. Μέσα από τα προζυμάκια θα πλάσει το δημιούργημά του, θα υπερηφανευθεί για αυτό. Αυτοσαρκαζόμενος, όσο ποτέ άλλοτε θα δείξει τα όρια του δικού του σώματος, παραμορφώνοντας τα μέλη του, σε στάσεις που παραπέμπουν σε freak show και σε θεάματα τσίρκου. Συνθέτει επιλέγοντας τις κινήσεις που δημιουργούνται από τη συνάντηση των δύο σωμάτων για να οπτικοποιήσει την εσωτερική ζωή του. Τις ιδέες του και τις μανίες του ως καλλιτέχνη. Η Πρώτη ύλη θεωρώ ότι είναι η πιο αυτοβιογραφική εργασία του Παπαϊωάννου γιατί μας δείχνει το ατελιέ του καλλιτέχνη που παλεύει με τα υλικά του. Πλάθει εικόνες για τη σχέση του με τον χορό, με το βασικό του εργαλείο, το σώμα του χορευτή, με την εξουσία που ασκεί ή την επίδραση που δέχεται από τον άλλο, τη θέση του σώματος στον χώρο, τη φρεναπάτη και τη μαγεία που μπορεί να δημιουργήσει όταν ανέβει στη σκηνή. Ο δημιουργός και το πλάσμα του. Ο κονφερασιέ και το νούμερό του. Η εσωτερική ζωή του performer, η αγωνία της εικονοποιΐας με ήχους που ακούγονται μερικές φορές άναρθροι για να γίνουν κινήσεις εύγλωττες, σωματικές λέξεις έλλογοι.

Ελλάδα ανάπηρη

Από την άλλη, αυτό που βλέπω, σκέπτομαι ότι είναι ένας στοχασμός επάνω στο τί σημαίνει Ελλάδα του σήμερα. Με τις συχνές αναφορές του στην αρχαία γλυπτική σχηματίζει μορφές αγαλμάτων που έχει θαυμάσει η ανθρωπότητα, έρχεται και τα προσκυνάει από τα πέρατα του κόσμου στα μουσεία μας ή ἐρχεται να προσκυνήσει στα μνημεία μας. Ο Παπαϊωάννου ειρωνευόμενος την αρχαιολατρία μάς επανατοποθετεί ενώπιον αυτών των μορφών, μπροστά σε μια Ελλάδα κοινωνικά ακρωτηριασμένη που έχει ανάγκη να σταθεί στα πόδια της και να περπατήσει ξανά. Νά, πώς αποκτά τώρα νόημα η σκηνή που μου θύμιζε φωτογραφίες της Αλβανίας με τους υποβασταζόμενους ανάπηρους. Στο συγκλονιστικό φινάλε της παράστασης το άγαλμα δεν μπορεί να σταθεί σε κανένα πόδι. Είναι ένας κορμός χωρίς άκρα. Κάποιος πρέπει να δώσει τη λύση. Και δίνεται.

Η ιδέα του καλλιτέχνη που δημιουργεί φαίνεται και από τη διαχείριση του φωτισμού. Στην παράσταση δεν υπάρχει κάποιος μηχανικός στα φώτα ή φροντιστής. Όλα τα χειρίζεται επί σκηνής με δυο τρεις διακόπτες ο δημιουργός. Πλαισιώνει το έργο του, το φωτίζει και ιδού: θαυμάστε με. Οι ήχοι είναι κυρίως φυσικοί, παραγόμενοι επί σκηνής και σε ορισμένα σημεία ένα τζιτζίκι, ένα ταξίμι (του Γιάννη Παπαϊάννου), το σύρσιμο ενός αντικειμένου ή το ίδιο το νερό που καταβρέχει δίνουν το σάουντρακ της παράστασης. Ναί, μπορείς να πεις ότι η τέχνη δεν έχει ανάγκη από πολλά λεφτά. Η πενία δεν είναι αντίπαλός της. Δεν χρειάζεται σκηνικά, δεν έχει ανάγκη πολυτελή κοστούμια, περούκες και φτερά, δεν θέλει πολύπλοκα φώτα, μηχανισμούς και τραμπουκέτα. Κάτι άλλο χρειάζεται για να είσαι ποιητής. Και κάτι άλλο χρειάζεται για να σταθεί η Ελλάδα στα ποδάρια της. Πέρα από το χρήμα και τα μνημόνια. Η αλήθεια βρίσκεται κάπου αλλού. Όχι πολύ μακριά μας.

Ο Παπαϊωάννου μας κάνει συμμέτοχους στο τί σημαίνει ομορφιά. Σχολιάζει ειρωνικά τον εαυτό του τη δική του προσωπική πορεία, μας αφήνει ελεύθερους να φαντασιωθοῦμε και σε κάθε σκηνή αισθάνεσαι να να είναι η πρώτη φορά που βλέπεις τη ζωή να ξετυλίγεται μπροστά σου…

Ταυτότητα παράστασης

Δημιουργία: Δημήτρης Παπαϊωάννου

Με τους Tadeu Liesenfeld και Δημήτρη Παπαϊωάννου

Ηχητικός σχεδιασμός: Κώστας Μιχόπουλος

Βοηθοί σκηνοθέτη: Τίνα Παπανικολάου και Παυλίνα Ανδριοπούλου – Ντίνος Νικολάου

Η ύστερη αρχαιότητα στην καρδιά του Μανχάταν

Η μετάβαση στον χριστιανισμό στην ύστερη αρχαιότητα είναι το θέμα της έκθεσης που οργάνωσε το Ίδρυμα Ωνάση στη Νέα Υόρκη σε συνεργασία με το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο της Αθήνας. 170 σημαντικά εκθέματα από διάφορες συλλογές και μουσεία παρουσιάζουν σε 9 ενότητες τη διαμόρφωση της χριστιανικής πίστης ξεκινώντας από το τί είναι η ύστερη αρχαιότητα και πώς αναδύθηκε ο χριστιανισμός σε έναν κόσμο θρησκευτικού συγκρητισμού και πώς κυριάρχησε ως επιλογή στην αυτοκρατορική πολιτική από τον Κωνσταντίνο τον Α´ και μετά. Άλλοι άξονες αναφέρονται στις αλλαγές που επήλθαν στις πόλεις με τις κατασκευές ναών στα αστικά κέντρα ή ασχολούνται με την καθημερινή ζωή, τον κύκλο του ανθρώπου, τις φοβίες για τα πονηρά πνεύματα και τη διαχείρισή τους, υπογραμμίζοντας την αίσθηση δημοκρατίας που πήγαζε από τις συνάξεις όλων των κοινωνικών στρωμάτων στην Ευχαριστία και τη λατρεία των αγίων. Τέλος η λατρεία και οι αντιλήψεις για τον θάνατο και τη ζωή κλείνουν την έκθεση.

Αν και ο χώρος της έκθεσης είναι περιορισμένος, εν τούτοις η σκηνοθεσία των αντικειμένων ήταν λειτουργική και δεν χανόσουν με δυσνόητα κείμενα ή περιττές περιγραφές. Επιμελήτριες της έκθεσης είναι η Ευγενία Χαλκιά και η Αναστασία Λαζαρίδου, ενώ στη συμβουλευτική επιτροπή βρίσκουμε το Πανεπιστήμιο του Πρίνστον με την επιστημονική τριάδα των Peter Brown, Slobodan Ćurčić και Δημήτρη Γόντικα.

Τα εισαγωγικά κείμενα του εξαιρετικού καταλόγου υπογράφουν οι Peter Brown, Jas Elsner, Averil Cameron, Helen Saradi-Mendelovici, Ιωάννης Τουράτσογλου, Henry Maguire, Αριστοτέλης Μέντζος, Kimberly Bowes, Fabrizio Bisconti, Katherine Marsengill, Slobodan Ćurčić. Ο κατάλογος διατίθεται έντυπος αλλά είναι προσβάσιμος και σε ηλεκτρονική μορφή.

Ψηφιδωτό με τον μήνα Απρίλιο. Θήβα, αρχές 6ου αιώνα μ.Χ. (Χαλκίδα, 23η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων).

Ξεχώρισα από τα εκθέματα το ψηφιδωτό με την αλληγορία του μήνα Απριλίου που προέρχεται από τη Θήβα και ανακαλύφθηκε τη δεκαετία του 1960 σε ένα μάλλον δημόσιο κτήριο του 6ου αιώνα. Ο Απρίλιος απεικονίζετια ως νέος με χιτώνα που σπεύδει να φύγει, κρατώντας στα χέρια του ένα αρνάκι. Στο μυαλό μου ήρθε κατευθείαν ο πασχάλιος αμνός, μια σκέψη αυθόρμητη και ίσως με κάποια σημασία.

Κεφαλή Αφροδίτης από αττικό εργαστήριο. 1ος αιώνας μ.Χ. (Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο).

Από τα πλέον συγκλονιστικά αντικείμενα είναι εκείνα τα αρχαία έργα τα οποία προκειμένου να ενταχθούν σε μία νέα χρήση εντός του χριστιανικού πλαισίου έπρεπε να φέρουν σημεία ότι δεν ανήκουν πλέον στον παλαιό κόσμο του παγανισμού. Έτσι, συνήθως ένας σταυρός χαραζόταν διακριτικά ή πολύ έντονα σε ορατές θέσεις «εξαγιάζοντάς» το. Στην Αθήνα τέτοια πανέμορφα δείγματα αρχαίων μορφών σε νέα χρήση βρίσκονται στον περικαλλή ναό του Αγίου Ελευθερίου, δίπλα στη μητρόπολη. Στην έκθεση περιλαμβάνονται ένα αγόρι με ένα μικρό σταυρό στο μέτωπο από τον Κολωνό (τώρα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο), μία Αφροδίτη με ελαφρές «κακώσεις» και ένα γυναικείο κεφάλι του 1ου ή 2ου αιώνα π.Χ. από τη Ρόδο (Παλάτι του Μεγάλου Μαγίστρου) με εξαιρετικά βαριές κακώσεις (έγιναν 5ο με 6ο αιώνα), αφού έχει παραμορφωθεί όλο το πρόσωπο προκειμένου να φαίνεται ανάγλυφος ένας τεράστιος σταυρός.

Ένα ακόμη έκθεμα που παρουσιάζεται πρώτη φορά είναι ένα έργο από ελεφαντόδοντο το οποίο παριστάνει σε στάση δέησης έναν νέο άνδρα που φοράει μακρύ χιτώνα. Η όλη κίνηση αποπνέει ευσέβεια και μια πνευματικότητα που συνδυάζεται με έναν παράξενο τρόπο με το νεαρό της ηλικίας του προσώπου.

Η έκθεση κλείνει με τον θρίαμβο της ανθρώπινης μορφής, προσεγγίζοντας την έννοια της εικόνας στη χριστιανική θεολογία, με αφετηρία τα υπέροχα νεκρικά προσωπεία που φυλάσσονται στη Βαλτιμόρη (The Walters Art Museum). Oι εκφραστικές μορφές που βιώνουν το τρομακτικό γεγονός του θανάτου με το στοχαστικό βλέμμα που μαρτυρά μία εσωτερική βαθειά πνευματική εμπειρία συναντούν την εικόνα του Ιησού Χριστού (6ος-7ος αἰώνας) από το Μουσείο Μπενάκη που είναι ποιημένη με την εγκαυστική τεχνική και προέρχεται από την Αίγυπτο και φέρει την επιγραφή «ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΕΘΗΜΩΝ», ενώ φέρει και κοπτική επιγραφή.

Τμήμα εικόνας Χριστού. 6ος-7ος αἰώνας μ.Χ. (Μουσείο Μπενάκη).

Στην καρδιά του Μανχάταν, όπου η βουή της πόλης δεν κοπάζει μέρα και νύχτα, οι σειρήνες ουρλιάζουν ασταμάτητα και ο κόσμος βιάζεται για τις δουλειές του, από πάνω ένα σύννεφο θρονιάζεται στην κορυφή του Empire State Building, ενώ από κάτω, εκεί στον χώρο της έκθεσης υπάρχει μια κατακόμβη που ανοίγει παράθυρα στο αιώνιο και το μεταφυσικό. Η μετάβαση στον χριστιανισμό θέτει ερωτήματα, προκαλεί τον θαυμασμό και μας μαθαίνει για έναν συναρπαστικό κόσμο αντιθέσεων αλλά και συνθέσεων που δεν ερμηνεύεται με απλοϊκά σχήματα, και εντυπωσιάζει με την πολυπλοκότητα και την πολυμορφία.

Η έκθεση παραμένει ανοιχτή έως 14 Μαΐου 2012.

Διεύθυνση: Onassis Cultural Center, κτήριο Olympic Tower. Αρ. 645 στη 5η λεωφόρο, είσοδοι στους δρόμους 51 και 52, μεταξύ Madison 5ης λεωφόρων.

Ιστότοπος της έκθεσης: http://onassisusa.org/exhibition_transitions.php?m=3&h=3

Online κατάλογος: http://www.onassisusa.org/transition/ebook/

Η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου: ένα φόρουμ διαλόγου

Δημοσιεύω σήμερα το Υπόμνημα της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών προς τη Διαρκή Ιερά Σύνοδο με αφορμή τον στιγματισμό που επιχειρείται από ορισμένους εκκλησιαστικούς κύκλους για δήθεν αιρετικές διατυπώσεις σε συναντήσεις που έχουν οργανωθεί στον Βόλο. Στο θέμα έχω αναφερθεί με εκτενές κείμενο στο παρελθόν (Το ευσεβές πλήρωμα και οι σκανδαλιστές) και εάν επανέρχομαι σήμερα είναι διότι πιστεύω ότι η Ακαδημία στον Βόλο αυτό που κάνει είναι να ανοίγει θέματα και να συζητάει ζητήματα που απασχολούν όχι μόνο ειδικούς θεολόγους αλλά ένα ευρύ φάσμα σκεπτόμενων, ανθρώπους των γραμμάτων και του πολιτισμού. Η διασύνδεση με κέντρα, ινστιτούτα, και ακαδημαϊκούς φορείς στο εξωτερικό δείχνει έναν χώρο ανοιχτό που τολμάει να διαλεχθεί με όσα συμβαίνουν και εκτός των ελλαδικών συνόρων και αναμφίβολα τούτο μόνο μπροστά μπορεί να μας πάει. Το αντίθετο, η εσωστρέφεια και η μίζερη αυτοδικαίωση με τους «δικούς μας» είμαι βέβαιος ότι δεν ενδιαφέρει  ιδιαίτερα τον κόσμο, που περιμένει να ακούσει έναν άλλο λόγο από τους θεολογούντες που να δώσει νόημα και χρώμα στη ζωή του. Αγνοώ ποιά είναι τα πραγματικά κίνητρα για την επίθεση προς την Ακαδημία του Βόλου. Ενδεχομένως ο μητροπολίτης Δημητριάδος, ο οποίος ευλογεί την Ακαδημία και υποστηρίζει το έργο της. Αλλά δεν είμαι ούτε ντετέκτιβ ούτε μου αρέσει να κάνω σενάρια. Αυτό που καταλαβαίνω εγώ είναι ότι μακριά και πέρα από  το θεολογικό μονοπώλιο η Ακαδημία του Βόλου έχει δημιουργήσει ένα εξαιρετικό και αξιοζήλευτο θεολογικό δίκτυο εκπροσώπησης ποικίλων πνευματικών φορέων και συνδέσμων από την Ελλάδα, τα πατριαρχεία και τη διασπορά. Ένα δίκτυο που στέκει στην πρώτη γραμμή των αναζητήσεων και της κατανόησης της πατερικής παράδοσης και της εκκλησιαστικής αυτοσυνειδησίας στο εδώ και στο τώρα.

Υπόμνημα της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών προς την Διαρκή Ιερά Σύνοδο

Προς τον Μακαριώτατον Πρόεδρον και τα μέλη

της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος

Ιωάννου Γενναδίου 14,

115 21 Αθήναι

Βόλος, 9 Μαρτίου 2012

Μακαριώτατε Άγιε Πρόεδρε,

Σεβασμιώτατοι Άγιοι Συνοδικοί

Εξ αφορμής του συνεχιζομένου θορύβου και καταγγελιών για τις δήθεν αιρετικές ή αντιπατερικές απόψεις της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου, προαγόμεθα να θέσουμε υπόψιν της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος τα κάτωθι:

1. Η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών διοργάνωσε από τις 3 έως τις 6 Ιουνίου 2010, με τη συνεργασία τριών ακόμη Ορθοδόξων ιδρυμάτων [Έδρα Ορθοδόξου Θεολογίας του Πανεπιστημίου Münster (Γερμανία), Πρόγραμμα Ορθοδόξων Χριστιανικών Σπουδών του Fordham University (Νέα Υόρκη) και το Ρουμανικό Ινστιτούτο Διορθοδόξων, Διαχριστιανικών, και Διαθρησκειακών Σπουδών (Cluj-Napoca)] Διεθνές Συνέδριο με θέμα «Νεο-πατερική σύνθεση ή μεταπατερική θεολογία; Το αίτημα της θεολογίας της συνάφειας στην Ορθοδοξία». Στο συνέδριο αυτό έλαβαν μέρος ως εισηγητές ή προεδρεύοντες διεθνώς ανεγνωρισμένοι Ορθόδοξοι θεολόγοι καθηγητές ή κοσμήτορες, από τις πλέον σημαντικές και διεθνώς καταξιωμένες Ορθόδοξες Θεολογικές Σχολές, θεολογικά Ινστιτούτα, Προγράμματα και Έδρες Ορθόδοξων Θεολογικών Σπουδών με επίκεντρο τόσο την Ανατολική όσο και την Δυτική Ορθοδοξία. Στη συνέχεια παρατίθεται ο κατάλογος με τα ονόματα και τις ιδιότητες των εισηγητών και των προέδρων των επιμέρους συνεδριών:

1. Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης Ζηζιούλας, Ακαδημαϊκός (Οικουμενικό Πατριαρχείο): Η επικαιρότητα και διαχρονικότητα της Νεο-πατερικής σύνθεσης

2. Αρχιεπίσκοπος Βολοκολάμσκ Ιλαρίων Alfeyev, Πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων του Πατριαρχείου Μόσχας: Ορθόδοξη Παράδοση και συναφειακή θεολογία (Η εισήγηση αναγνώστηκε από τον π. Μιχαήλ Asmoush λόγω της εκτάκτου απουσίας του εισηγητή)

3. Marcus Plested, Διευθυντής Σπουδών στο Ορθόδοξο Ινστιτούτο του Cambridge: Η εμφάνιση της νεο-πατερικής σύνθεσης: Περιεχόμενο, προκλήσεις και όρια

4. π. John Behr, Κοσμήτωρ του Ορθοδόξου Θεολογικού Σεμιναρίου του Αγίου Βλαδιμήρου, Νέα Υόρκη: Επέκεινα της Νεο-πατερικής σύνθεσης

5. Γεώργιος Μαρτζέλος, Καθηγητής στη Θεολογική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης: Ο ρόλος της συναφειακής θεολογίας στην Ορθόδοξη παράδοση

6. Assaad Elias Kattan, Διευθυντής του Κέντρου Θρησκευτικών Σπουδών και Καθηγητής στην Έδρα Ορθόδοξης Θεολογίας στο Πανεπιστήμιο του Münster: Η επανεξέταση της Ουσιοκρατίας. Ο μύθος μιας μη ερμηνευτικής προσέγγισης στην Ορθόδοξη παράδοση

7. π. Vladan Pericic, Καθηγητής Πατρολογίας, πρώην Κοσμήτωρ της Ορθόδοξης Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Βελιγραδίου: Λειτουργική θεολογία και συναφειακή θεολογία την πατερική εποχή και σήμερα

8. Διακ. Pavel L. Gavrilyuk, Αν. Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο S. Thomas, Επισκέπτης Καθηγητής στη Θεολογική Σχολή του Harvard: Ο «Χριστιανικός Ελληνισμός» του π. Γεωργίου Φλωρόφσκυ: μια κριτική αξιολόγηση

9. John Fotopoulos, Αν. Καθηγητής στο Τμήμα Θρησκευτικών Σπουδών στο Κολλέγιο Saint Mary του Πανεπιστημίου Notre Dame, Η.Π.Α: Η ορθόδοξη θεολογία και η ιστορικο-κριτική μέθοδος

10. Daniel Ayuch, Αν. Καθηγητής στο Ινστιτούτο Ορθόδοξης Θεολογίας St. John of Damascus του Πανεπιστημίου του Balamand (Λίβανος): Η σχέση μεταξύ βιβλικών και θεολογικών επιστημών

11. George Demacopoulos, Αν. Καθηγητής, Συνιδρυτής-Διευθυντής του Προγράμματος Ορθοδόξων Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Fordham (Νέα Υόρκη): Ιστορία, μετα-αποικιακή θεωρία και κάποιες νέες δυνατότητες για την ανάκτηση του παρελθόντος της θεολογίας

12. π. Δημήτριος Μπαθρέλλος, Δρ. King’s College, Επισκέπτης Λέκτωρ στο Ορθόδοξο Ινστιτούτο του Cambridge, Διδάσκων στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, Μέλος του Δ.Σ. της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών: Η συστηματική θεολογία ως μια νέα μορφή ορθόδοξης θεολογίας;

13. Radu Preda, Αν. Καθηγητής Κοινωνικής Θεολογίας στο Πανεπιστήμιο Babes-Bolyai, Διευθυντής του Ινστιτούτου Διορθοδόξων, Διαχριστιανικών και Διαθρησκειακών Σπουδών-INTER (Cluj-Napoca, Ρουμανία): Ορθόδοξη κοινωνική θεολογία και συναφειακή θεολογία

14. Aristotle Papanikolaou, Αν. Καθηγητής, Συνιδρυτής-Διευθυντής του προγράμματος Ορθοδόξων Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Fordham (Νέα Υόρκη): Ορθόδοξος φιλελευθερισμός: Η πολιτική θεολογία μετά την αυτοκρατορική εποχή

15. Peter Bouteneff, Αν. Καθηγητής στο Ορθόδοξο Θεολογικό Σεμινάριο Αγίου Βλαδιμήρου, Νέα Υόρκη: Θεολογίες της απελευθέρωσης: Προκλήσεις για τη σύγχρονη Ορθοδοξία από την πλευρά των θεολογιών της συνάφειας

16. Ελένη Κασσελούρη-Χατζηβασιλειάδη, Διδάσκουσα στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, Επιστημονική συνεργάτις της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών: Η Φεμινιστική θεολογία και η συναφειακότητά της: Πρόκληση ή ευκαιρία για την Ορθόδοξη Θεολογία;

17. Michail Neamtu, Διδάκτωρ Θεολογίας, Senior Fellow, CADI/Eleutheria (Ρουμανία): Η εθνο-θεολογία ως μια ιδιαίτερη περίπτωση της συναφειακής θεολογίας

18. Αρχιμ. John Panteleimon Manousakis, Επ. Καθηγητής Φιλοσοφίας στο Κολλέγιο Τιμίου Σταυρού, Worcester (Η.Π.Α): Θεός: είναι και γεγονός. Στο μεταίχμιο μεταξύ θεολογίας και οντολογίας

19. Alexei V. Nesteruk, Ερευνητής-Λέκτορας στο Τμήμα Μαθηματικών του Πανεπιστημίου του Portsmouth, Μ. Βρετανία, Επισκέπτης Καθηγητής στο St. Andrews Biblical Theological Institute, Μόσχα: Η Ορθοδοξία στον αιώνα της επιστήμης: Από τη Νεο-πατερική σύνθεση στη ριζοσπαστική θεολογική δέσμευση (Η εισήγηση αναγνώστηκε από άλλον λόγω της απουσίας του εισηγητή)

20. Tamara Grdzelidze, Υπεύθυνη Προγράμματος του Τμήματος “Πίστις και Τάξις”, Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών: Η συναφειακή διάσταση των Πατέρων της Εκκλησίας στο πλαίσιο της οικουμενικής κίνησης

21. π. Εμμανουήλ Κλάψης, Καθηγητής της Ελληνορθόδοξης Θεολογικής Σχολής Τιμίου Σταυρού Βοστώνης: Ευαγγέλιο και πολιτισμοί. Προς μία θεολογία των θρησκειών

22. Θανάσης Ν. Παπαθανασίου, Δρ. Θεολογίας, Αρχισυντάκτης του περιοδικού Σύναξη: Η ιεραποστολή ως πρόκληση για την ορθόδοξη συναφειακή θεολογία

23. Παντελής Καλαϊτζίδης, Δρ. Θεολογίας, Διευθυντής της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών: Προς μια μετα-πατερική θεολογία;

Εκτός από τα ονόματα των εισηγητών παρατίθενται επίσης στη συνέχεια και τα ονόματα εκείνων που χωρίς να είναι εισηγητές προήδρευσαν των επιμέρους συνεδριών:

1. Θεοφ. Επίσκοπος Δυτικής Αμερικής κ. Μάξιμος (Εκκλησία της Σερβίας), Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Βελιγραδίου

2. Βασίλειος Μακρίδης, Καθηγητής Κοινωνιολογίας Ορθόδοξου Χριστιανισμού Πανεπιστημίου Erfurt, Γερμανία

3. Κωνσταντίνος Δεληκωνσταντής, Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

4. Bruce Beck, Δρ Θεολογίας, Διευθυντής του Ινστιτούτου Πατερικών Σπουδών της Ελληνορθοδόξου Θεολογικής Σχολής Τιμίου Σταυρού Βοστώνης (Pappas Patristic Institute, Η.Π.Α.)

2. Μικρό χρονικό διάστημα μετά την ολοκλήρωση του συνεδρίου διατυπώθηκαν κρίσεις και αστήρικτες κατηγορίες εναντίον της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών για δήθεν αιρετικές και αντιπατερικές ή πατρομαχικές απόψεις και διδασκαλίες. Οι κατηγορίες αυτές βασίστηκαν κυρίως σε επιλεκτική σταχυολόγηση και αξιοποίηση μεμονωμένων φράσεων από την προβολή των εισηγήσεων του συνεδρίου στο διαδικτυακό τηλεοπτικό δίκτυο intv.gr. Οι αρνητικές αυτές κρίσεις αφενός δεν εκφράζουν σε καμία περίπτωση το καθολικό νόημα των εισηγήσεων και αφετέρου, όπερ και βασικότερο, δεν στηρίζονται σε κάποια επίσημη δημοσίευση των Πρακτικών του συνεδρίου, η οποία επίκειται στο προσεχές μέλλον. Η βιαστική αυτή απόρριψη και καταδίκη τόσο του ακαδημαϊκού θεολογικού διαλόγου που έλαβε χώρα στο πλαίσιο ενός επιστημονικού συνεδρίου -το οποίο σε καμία περίπτωση δεν διατύπωνε εκκλησιαστικές συνοδικές αποφάνσεις ή αποφάσεις δογματικού χαρακτήρα σε τοπικό ή ευρύτερο επίπεδο-, όσο και η στοχοποίηση ορισμένων ή όλων των ομιλητών του συνεδρίου επί τη βάσει μεμονωμένων φράσεων, υποθέσεων, ή εντυπώσεων, όχι μόνο προσκρούει στο πνεύμα ελευθερίας και σεβασμού του ακαταπόνητου διαλόγου που η Ορθοδοξία διαχρονικά διακονεί και διακηρύσσει τόσο ad intra (στους κόλπους και στα θεσμικά όργανά της) όσο και ad extra (με τον κόσμο και τον εκάστοτε πολιτισμό), αλλά έρχεται σε αντίθεση και με την ίδια την πατερική παράδοση καθώς και με τον τρόπο του θεολογείν που οι επικριτικές φωνές δηλώνουν ότι υπερασπίζονται.

3. Αναφορικά με τον επίμαχο όρο «μεταπατερική» θεολογία, που προκάλεσε ίσως σε πολλούς ερωτήματα, ενώ σε κάποιους άλλους έδωσε αφορμή για παρερμηνείες και επιθέσεις, θα επιθυμούσαμε να διασαφηνίσουμε τα εξής:

α) Οι Πατέρες της Εκκλησίας είναι εμπνευσμένοι ερμηνευτές της Γραφής, ακραιφνείς δογματικοί θεολόγοι, και αξεπέραστοι διδάσκαλοι της πνευματικής ζωής. Μελετούμε τα έργα τους με αγάπη και πνεύμα μαθητείας, και, φυσικά, θεωρούμε αδιανόητη κάθε είδους αμφισβήτηση, υποτίμηση, ή περιθωριοποίηση της θεολογίας τους.

β) Εμπνεόμενοι από τη θεολογία των Πατέρων, προσπαθούμε με τις ταπεινές μας δυνάμεις (και δεν είμαστε φυσικά οι μόνοι), μέσα από την οργάνωση θεολογικών συνεδρίων και άλλων σχετικών εκδηλώσεων, να βρούμε τρόπους όσο το δυνατόν προσφορότερης προβολής και αξιοποίησης της πατερικής θεολογίας, μέσα από το δημιουργικό συσχετισμό της με τα δεδομένα του σύγχρονου κόσμου. Η θεματολογία των συνεδρίων αυτών καλείται κατά κύριο λόγο να διερευνήσει ερωτήματα και όχι να προωθήσει συγκεκριμένες θέσεις, οι δε ποικίλες και ενίοτε αντικρουόμενες απόψεις που διατυπώνονται από τους εισηγητές δεν εκφράζουν την Ακαδημία αλλά τους ίδιους προσωπικά.

γ) Σε καμία περίπτωση ο όρος «μεταπατερική» θεολογία δεν σημαίνει αντιπατερική θεολογία! Ο όρος αυτός δεν χρησιμοποιήθηκε στο εν λόγω συνέδριο γιά νά δηλώσει τήν άρνηση ή απαξίωση της πατερικής παράδοσης, αλλά τήν ανάγκη γιά διαρκή καί ζωντανή πρόσληψή της. Εξάλλου ο όρος τέθηκε ως ένα ανοιχτό ερώτημα προς συζήτηση και διερεύνηση — εξ ου και το ερωτηματικό στον τίτλο του συνεδρίου. Δεν προβλήθηκε από καμία πλευρά ως πρόταση ή υπόδειγμα πού όφειλαν όλοι να ασπαστούν και να ακολουθήσουν. Σε κάθε περίπτωση, στο υπό κρίση συνέδριο δεν θίχτηκε προφανώς κανένα εκκλησιαστικό δόγμα ή Σύμβολο της Πίστεως.

δ) Επίσης θα πρέπει να ληφθεί υπόψιν ότι δεν είναι η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών που χρησιμοποίησε πρώτη τον όρο «μεταπατερική» θεολογία. Ο κορυφαίος ορθόδοξος δογματολόγος και καθηγητής στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών Ιωάννης Καρμίρης τον χρησιμοποιεί στο κλασικό έργο του: Ορθόδοξος Εκκλησιολογία (Δογματικής, Τμήμα Ε΄, Αθήναι, 1973, σ. 679 και passim). Ο επίσης κορυφαίος ορθόδοξος θεολόγος Παναγιώτης Τρεμπέλας ρητώς δηλώνει ως προς την αφορμή συντάξεως του συγγράμματός του: Μυστικισμός, Αποφατισμός, Καταφατική Θεολογία (Αθήναι, 1974, σ. 5), ότι: «Εις το εσχάτως κυκλοφορήσαν σπουδαίον σύγγραμμα ‘Εκκλησιολογία’ του καθηγητού Ι. Καρμίρη παρέχεται πολλαχού η προτροπή, όπως καταβληθή πάσα σπουδή υπό της συγχρόνου ελληνικής ορθοδόξου θεολογικής γενεάς προς ανάπτυξιν μεταπατερικής θεολογίας», ενώ για μεταπατερική θεολογία κάνει λόγο και ο κορυφαίος ορθόδοξος θεολόγος και λειτουργιολόγος του 20ου αιώνα π. Αλέξανδρος Σμέμαν (βλ. “Russian Theology: 1920-1972. An Introductory Survey,” SVTQ, 16 [1972], σ. 178).

Εν κατακλείδι, η «νεοπατερική σύνθεση», στην οποία αναφερόταν ο μεγάλος Ρώσος θεολόγος π. Γεώργιος Φλωρόφσκυ, ή η «μεταπατερική θεολογία», την ανάγκη ανάπτυξης της οποίας επεσήμανε ο Ιωάννης Καρμίρης, δεν μπορούν και δεν πρέπει να σημαίνουν τίποτε άλλο από την πιστή και ταυτόχρονα δημιουργική προσέγγιση και αξιοποίηση της πατερικής θεολογικής κληρονομιάς, με στόχο την επιτυχέστερη ανταπόκριση στις αναζητήσεις, τα προβλήματα, τα ερωτήματα και τις ποιμαντικές ανάγκες της σύγχρονης εποχής. Αυτό θεωρούμε ότι είναι απόλυτα σύμφωνο με το πνεύμα και το παράδειγμα των ίδιων των Πατέρων, είναι αυτό που θα έκαναν και εκείνοι, εάν ζούσαν στην εποχή μας, και που με το έργο της προσπαθεί ταπεινά να διακονεί η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου.

4. Όσο δε για την έννοια της «συνάφειας», που κάποιοι έσπευσαν να ερμηνεύσουν χρησιμοποιώντας άσχετα προς το εν λόγω συνέδριο αποσπάσματα από προτεσταντικά εγχειρίδια που ανέσυραν, κατά δήλωσή τους, από το διαδίκτυο, θα μπορούσε να περιγραφεί με λακωνικό τρόπο με τη φράση «κάθε κείμενο έχει τη συνάφειά του». Τούτο αποτελεί στις μέρες μας ένα ευρέως διαδεδομένο μεθοδολογικό εργαλείο ερμηνείας κειμένων της πολιτιστικής παράδοσης (της φιλοσοφίας, της λογοτεχνίας κλπ., αλλά και της θεολογίας). Αυτή η μέθοδος δεν είναι άγνωστη ή πολλώ μάλλον αντίθετη προς τον πατερικό τρόπο του θεολογείν, ούτε βέβαια αποτελεί αποκλειστικό κεκτημένο της προτεσταντικής θεολογίας, αλλά μάλιστα υιοθετείται και από αρκετούς Πατέρες της Εκκλησίας. Επίσης κρίνεται κατά περίπτωση θετικά από κορυφαίους εκπροσώπους της σύγχρονης ορθόδοξης θεολογίας, όπως για παράδειγμα ο Σεβ. Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης (Ζηζιούλας), και ο καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Γεώργιος Μαρτζέλος που παρουσίασε και σχετική εισήγηση στο εν λόγω συνέδριο.

5. Η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών λειτουργεί ως ένα φόρουμ διαλόγου και επικοινωνίας της ορθόδοξης θεολογίας με τις σύγχρονες, επείγουσες, και ποικίλες προκλήσεις, που θέτουν ριζικά πολλές φορές ερωτήματα για τον σημερινό άνθρωπο και τον κόσμο, και που καλούν σε σοβαρή, βαθιά, και εντατική μελέτη της εκκλησιαστικής παράδοσης. Ποτέ δεν θεώρησε ότι μέσα από τις εκδηλώσεις και τα διεθνή συνέδρια, με την παρουσία πλήθους καταξιωμένων εκκλησιαστικών και θεολογικών μορφών τόσο από τον Ορθόδοξο χώρο όσο και από τις άλλες χριστιανικές παραδόσεις, πρόκειται να «δογματίσει» για κάποιο ζήτημα. Αυτή η αρμοδιότητα ανήκει στην συνοδική έκφραση και καθολική αποδοχή του εκκλησιαστικού Σώματος. Εκείνο που έκανε με επίγνωση, και θα εξακολουθήσει συν Θεώ να κάνει, είναι ο ουσιαστικός και έντιμος προβληματισμός αναφορικά με ποικίλα ζητήματα που απασχολούν τόσο την εκκλησιαστική ζωή όσο και τον σύγχρονο άνθρωπο, ορισμένα από τα οποία προκύπτουν για πρώτη φορά στην εποχή μας.

6. Η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών μέχρι σήμερα έχει συνεργαστεί και συνεχίζει να συνεργάζεται με διάφορα εγνωσμένης αξίας Ορθόδοξα θεολογικά κέντρα, ινστιτούτα και Θεολογικές σχολές, όπως, μεταξύ άλλων, το Τμήμα Θεολογίας του ΑΠΘ, το Μεταπτυχιακό σεμινάριο Μαθημάτων των Τομέων: «Δίκαιο, Οργάνωση, Ζωή και Διακονία της Εκκλησίας» και «Λατρείας, Αρχαιολογίας και Τέχνης» του Τμήματος Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας του ΑΠΘ, την Ελληνοορθόδοξη Θεολογική Σχολή του Τιμίου Σταυρού Βοστώνης των Η.Π.Α., το Ορθόδοξο Θεολογικό Ινστιτούτο του Αγίου Βλαδιμήρου στην Νέα Υόρκη των Η.Π.Α., το Ινστιτούτο Ορθόδοξης Θεολογίας του Αγίου Σεργίου στο Παρίσι, το Τμήμα Ορθοδόξου Θεολογίας του Πανεπιστημίου του Μονάχου, την Έδρα Ορθόδοξης Θεολογίας του Πανεπιστημίου του Münster (Γερμανία), το Πρόγραμμα Ορθόδοξων Χριστιανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Fordham (Νέα Υόρκη, Η.Π.Α.), το Ρουμανικό Ινστιτούτο Διορθόδοξων, Διομολογιακών, και Διαθρησκευτικών Σπουδών (INTER, Cluj-Napoca, Ρουμανία), το Ορθόδοξο Χριστιανικό Πολιτιστικό Κέντρο Βελιγραδίου (Σερβία), το Ορθόδοξο Βιβλικό Θεολογικό Ινστιτούτο του Αγίου Ανδρέα (Μόσχα, Ρωσία), την Ορθόδοξη Ακαδημία του Valamo (Φινλανδία), το Ευρωπαϊκό Φόρουμ των Ορθόδοξων Θεολογικών Σχολών (EFOST, Βρυξέλλες), τον Σύνδεσμο Ορθοδόξων Γυναικών Ευρώπης, το θεολογικό περιοδικό Σύναξη, τα περιοδικά Αναλόγιον και Λειμωνάριον της Ιεράς Μητροπόλεως Κοζάνης, κ. ά.

7. Είναι σημαντικό επίσης να σημειωθεί ότι πλειάδα κορυφαίων αναγνωρισμένων Ορθοδόξων θεολόγων, κληρικών και λαϊκών, μίλησαν από το βήμα της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών, σε συνέδρια, σεμινάρια, και διαλέξεις για το ευρύ κοινό. Παραθέτουμε ενδεικτικό κατάλογο όσων κατά καιρούς έλαβαν μέρος ως εισηγητές στις εκδηλώσεις της:

-Μητροπολίτης Θηβών και Λεβαδείας (νυν Αρχιεπίσκοπος Αθηνών) Ιερώνυμος

-Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης Ζηζιούλας, Ακαδημαϊκός (Οικουμενικό Πατριαρχείο),

-Μητροπολίτης Διοκλείας Κάλλιστος Ware (Οικουμενικό Πατριαρχείο),

-Μητροπολίτης Γέρων Εφέσου κυρός Χρυσόστομος Κωνταντινίδης (Οικουμενικό Πατριαρχείο)

-Μητροπολίτης Γέρων Χαλκηδόνος Αθανάσιος (Οικουμενικό Πατριαρχείο),

-Μητροπολίτης Μεσσηνίας Χρυσόστομος Σαββάτος, Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

-Μητροπολίτης Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιερόθεος Βλάχος

-Μητροπολίτης Νιγηρίας Αλέξανδρος (Πατριαρχείο Αλεξανδρείας)

-Μητροπολίτης Όρους Λιβάνου Γεώργιος Χοντρ (Πατριαρχείο Αντιοχείας)

-Επίσκοπος Παζάρεβιτς Ιγνάτιος Μίντιτς (Εκκλησία Σερβίας)

-Επίσκοπος Δυτικής Αμερικής Μάξιμος, Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Βελιγραδίου (Εκκλησία της Σερβίας)

-Αρχιεπίσκοπος Βολοκολάμσκ Ιλαρίων Alfeyev, Πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων του Πατριαρχείου Μόσχας

-Επίσκοπος Αχαΐας Αθανάσιος

-Γέρων Ελισαίος, Καθηγούμενος Ι. Μ. Σίμωνος Πέτρας Άγιον Όρος

-π. Γρηγόριος Παπαθωμάς, Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών και Ινστιτούτου Ορθοδόξου Θεολογίας Αγίου Σεργίου Παρισίων, Μέλος Δ.Σ. Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών

-π. Γεώργιος Τσέτσης, Μόνιμος Αντιπρόσωπος του Οικουμενικού Πατριαρχείου στο ΠΣΕ

-π. Εμμανουήλ Κλάψης, Καθηγητής και πρώην Κοσμήτωρ στην Ελληνορθόδοξη Θεολογική Σχολή Τιμίου Σταυρού Βοστώνης, Η.Π.Α.

-π. Thomas FitzGerald, Καθηγητής και Κοσμήτωρ στην Ελληνορθόδοξη Θεολογική Σχολή Τιμίου Σταυρού Βοστώνης, Η.Π.Α.

-π. John Behr, Κοσμήτωρ του Ορθοδόξου Θεολογικού Σεμιναρίου του Αγίου Βλαδιμήρου, Νέα Υόρκη, Η.Π.Α.

-π. Thomas Hopko, Καθηγητής του Ορθοδόξου Θεολογικού Σεμιναρίου του Αγίου Βλαδιμήρου, Νέα Υόρκη, Η.Π.Α.

-π. Vladan Pericic, Καθηγητής Πατρολογίας, πρώην Κοσμήτωρ της Ορθόδοξης Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Βελιγραδίου (Σερβία)

-π. Λάμπρος Καμπερίδης, Καθηγητής Concordia University, Καναδάς

-π. Δημήτριος Τζέρπος, Αναπληρωτής Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

-π. Νικόλαος Λουδοβίκος, Καθηγητής Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Θεσσαλονίκης και Ορθόδοξου Ινστιτούτου του Cambridge

-π. Alexander Rentel, Επίκουρος Καθηγητής Ορθόδοξου Θεολογικού Ινστιτούτου Αγίου Βλαδιμήρου, Νέα Υόρκη Η.Π.Α.

-π. Nicolas Lossky, Καθηγητής Θεολογικού Ινστιτούτου Αγίου Σεργίου Παρισίων

-π. Νικόλαος Ozoline, Καθηγητής Θεολογικού Ινστιτούτου Αγίου Σεργίου Παρισίων

-π. Ioan Sauca, Διευθυντής Οικουμενικού Ινστιτούτου Bossey Γενεύης (Ορθόδοξη Εκκλησία Ρουμανίας)

-π. Βασίλειος Καλλιακμάνης, Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ.

-π. Δημήτριος Μπαθρέλλος, Δρ. King’s College, Επισκέπτης Καθηγητής στο Ορθόδοξο Ινστιτούτο του Cambridge, Διδάσκων στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, Μέλος Δ.Σ. Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών

-π. Ευάγγελος Γκανάς, εφημέριος Ι. Ν. Αγίου Μελετίου Σεπολίων

-π. Αντώνιος Πινακούλας, εφημέριος Ι.Ν. Αγίου Παντελεήμονος Χαλανδρίου

-π. Βασίλειος Θερμός, Δρ. Θεολογίας, Παιδοψυχίατρος,

-π. Αντώνιος Καλλιγέρης, Διευθυντής Γραφείου Νεότητας Ι. Αρχιεπισκοπής Αθηνών

-π. Heikki Huttunen, Γ. Γραμματέας του Συμβουλίου Χριστιανικών Εκκλησιών Φινλανδίας (Ορθόδοξη Εκκλησία της Φινλανδίας)

-π. George Massouh, Καθηγητής Ισλαμοχριστιανικών Σπουδών στο Ορθόδοξο Πανεπιστήμιο του Μπαλαμάντ (Λίβανος)

-Μ. Αρχιδιάκονος Μάξιμος, Δρ Θεολογίας (Οικουμενικό Πατριαρχείο)

-Διάκονος Pavel L. Gavrilyuk, Αν. Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο S. Thomas, Επισκέπτης Καθηγητής στη Θεολογική Σχολή του Harvard (ΗΠΑ)

-Μοναχός Μακάριος, Ι. Μονή Σίμωνος Πέτρας, Άγιον Όρος

-Μοναχή Θεοδέκτη, Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Ανατολή Αγιάς

-Μοναχός Σταύρος Winner, Ι. Μονή Νέας Σκήτης Πολιτείας Νέας Υόρκης

-Γεώργιος Πατρώνος, Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

-Ευάγγελος Θεοδώρου, Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

-Ιωάννης Φουντούλης, Ομότιμος Καθηγητής Α.Π.Θ.

-Σάββας Αγουρίδης, Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

-Γρηγόριος Ζιάκας, Ομότιμος Καθηγητής Α.Π.Θ.

-Ιωάννης Καραβιδόπουλος, Ομότιμος Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ

-Γεώργιος Γαλίτης, Ομότιμος Καθηγητής Παεπιστημίου Αθηνών

-Χρήστος Γιανναράς, Ομότιμος Καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου

-Σπύρος Τρωϊάνος, Ομότιμος Καθηγητής Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

-Πέτρος Βασιλειάδης, Καθηγητής Α.Π.Θ

-Μάριος Μπέγζος, Κοσμήτωρ και Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

-Χρυσόστομος Σταμούλης, Πρόεδρος και Καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας του Α.Π.Θ.

-Γεώργιος Μαρτζέλος, Καθηγητής στη Θεολογική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Διευθυντής του Πατριαρχικού Ιδρύματος Πατερικών Μελετών

-Κωνσταντίνος Δεληκωνσταντής, Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Αθηνών και Ινστιτούτου Μεταπτυχιακών Σπουδών του Ορθοδόξου Κέντρου του Οικουμενικού Πατριαρχείου, Σαμπεζύ, Γενεύη

-Assaad Elias Kattan, Διευθυντής του Κέντρου Θρησκευτικών Σπουδών και Καθηγητής στην Έδρα Ορθόδοξης Θεολογίας στο Πανεπιστήμιο του Münster (Γερμανία)

-John Fotopoulos, Αν. Καθηγητής στο Τμήμα Θρησκευτικών Σπουδών στο Κολλέγιο Saint Mary του Πανεπιστημίου Notre Dame, Η.Π.Α.

-George Demacopoulos, Αν. Καθηγητής, Συνιδρυτής-Διευθυντής του Προγράμματος Ορθοδόξων Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Fordham, Νέα Υόρκη

-Aristotle Papanikolaou, Αν. Καθηγητής, Συνιδρυτής-Διευθυντής του προγράμματος Ορθοδόξων Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Fordham, Νέα Υόρκη

-Peter Bouteneff, Αν. Καθηγητής στο Ορθόδοξο Θεολογικό Σεμινάριο Αγίου Βλαδιμήρου, Νέα Υόρκη

-Στέλιος Παπαλεξανδρόπουλος, Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

-Ιωάννης Πέτρου, Καθηγητής Α.Π.Θ

-Μιλτιάδης Κωνσταντίνου, Καθηγητής Α.Π.Θ.

-Ιωάννης Κονιδάρης, Καθηγητής Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

-Γεώργιος Φίλιας, Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

-Paul Meyendorff, Καθηγητής Ορθόδοξου Θεολογικού Σεμιναρίου Αγίου Βλαδιμήρου, Νέα Υόρκη, Η.Π.Α.

-Γεώργιος Λαιμόπουλος, Αναπληρωτής Γεν. Γραμματέας ΠΣΕ

-Ελισάβετ Προδρόμου, Επ. Καθηγήτρια Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο της Βοστώνης και Μέλος της Αμερικανικής Επιτροπής για τις θρησκευτικές ελευθερίες στην υφήλιο

-Νικήτας Αλιμπραντής, Καθηγητής Νομικής στα Πανεπιστήμια Θράκης και Στασβούργου

-Mariyan Bogoev Stojadinov, Καθηγητής Πανεπιστημίου Βέλικο Τύρνοβο (Βουλγαρία)

-Nenant Milocevic, Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Βελιγραδίου

-Αθανάσιος Βλέτσης, Καθηγητής Τμήματος Ορθοδόξου Θεολογίας Πανεπιστημίου του Μονάχου

-Michel Stavrou, Καθηγητής Θεολογικού Ινστιτούτου Αγίου Σεργίου Παρισίων

-Jean-Francois Colosimo, Καθηγητής Ορθοδόξου θεολογικού Ινστιτούτου Αγίου Σεργίου Παρισίων

-Ιωάννης Κουρουμπελές, Αναπληρωτής Καθηγητής Α.Π.Θ.

-Κωνσταντίνος Αγόρας, Επίκουρος Καθηγητής Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου

-Χρήστος Καρακόλης, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών, Μέλος Δ.Σ. Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών

-Daniel Ayuch, Αν. Καθηγητής Ινστιτούτου Ορθόδοξης Θεολογίας «Άγιος Ιωάννης Δαμασκηνός», Μπαλαμάντ-Λίβανος

-Νίκη Παπαγεωργίου, Επ. Καθηγήτρα Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ.

-Nicolas Abu-Mrad, Επίκουρος Καθηγητής Ινστιτούτου Ορθόδοξης Θεολογίας, «Άγιος Ιωάννης Δαμασκηνός», Μπαλαμάντ-Λίβανος

-Αγγελική Ζιάκα, Επ. Καθηγήτρια Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ., Μέλος Δ.Σ. της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών

-Στέλιος Τσομπανίδης, Επίκουρος Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ.

-Αρχιμ. John Panteleimon Manousakis, Επ. Καθηγητής Φιλοσοφίας στο Κολλέγιο Τιμίου Σταυρού, Worcester, Η.Π.Α.

-Alexei V. Nesteruk, Ερευνητής-Λέκτορας στο Τμήμα Μαθηματικών του Πανεπιστημίου του Portsmouth, Μ. Βρετανία, Επισκέπτης Καθηγητής στο St. Andrews Biblical Theological Institute, Μόσχα

-Tamara Grdzelidze, Ορθόδοξη Υπεύθυνη Προγράμματος του Τμήματος “Πίστις και Τάξις”, Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών

-Ηλίας Παπαγιαννόπουλος, Επ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Πειραιώς

-Θανάσης Ν. Παπαθανασίου, Δρ. Θεολογίας, Αρχισυντάκτης του περιοδικού Σύναξη

-π. Jivko Panev, Διδάσκων στο Ινστιτούτο του Αγίου Σεργίου Παρισίων

-Αικατερίνη Τσαλαμπούνη, Λέκτωρ Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ, Μέλος του Δ.Σ. της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών

-Δημήτριος Μόσχος, Λέκτωρ Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

-Κωνσταντίνος Ζάρρας, Λέκτωρ Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

-Tarek Mitri, πρώην Υπουργός Κυβέρνησης του Λιβάνου, Καθηγητής του Ορθόδοξου Πανεπιστημίου του Balamand (Λίβανος)

-Αλέξανδρος Παπαδερός, πρώην Γενικός Διευθυντής Ορθοδόξου Ακαδημίας Κρήτης

-Σταύρος Ζουμπουλάκης, Διευθυντής του περιοδικού «Νέα Εστία», Πρόεδρος του Δ.Σ. του Ιδρύματος «Άρτος Ζωής», Μέλος του Δ.Σ. της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών

-Σταύρος Γιαγκάζογλου, Σύμβουλος Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, Διευθυντής Περιοδικού «Θεολογία»

-Αλέξανδρος Καριώτογλου, Δρ. Θεολογίας-Θρησκειολόγος

-Κωνσταντίνος Ζορμπάς, Δρ θεολογίας-Κοινωνιολόγος, Επιστημονικός Συνεργάτης Γραφείου της Εκκλησίας της Ελλάδος στην Ευρωπαϊκή Ένωση (Βρυξέλλες)

-Ελένη Κασσελούρη-Χατζηβασιλειάδη, Διδάσκουσα στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, Επιστημονική συνεργάτις Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών

-Michail Neamtu, Διδάκτωρ Θεολογίας, Senior Fellow, CADI/Eleutheria (Ρουμανία)

-Γεώργιος Σκαλτσάς, Δρ. Θεολογίας και Θρησκευτικών Επιστημών

-Elizabeth Theokritoff, Δρ. Θεολογίας

-Χαράλαμπος Βέντης, Δρ Θεολογίας, Επιστημονικός Συνεργάτης Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών

-Πηγή Καζλάρη, Θεολόγος, πρώην Σχολική Σύμβουλος Θεολόγων

-Ευανθία Αδαμτζίλογλου, Δρ Θεολογίας, Εκπαιδευτικός

-Αικατερίνη Ζορμπά, Master Θεολογίας, Συνεργάτις Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών

-Θεόφιλος Αμπατζίδης, Master Θεολογίας, πρώην Αρχισυντάκτης περιοδικού «Αναλόγιον» Ι. Μητροπόλεως Κοζάνης

-Γεώργιος Βλαντής, Επιστημονικό Βοηθός Τμήματος Ορθοδόξου Θεολογίας Πανεπιστημίου Μονάχου, πρώην Επιστημονικός Συνεργάτης Ορθοδόξου Ακαδημίας Κρήτης

-Αθανάσιος Κοτταδάκης, συγγραφέας-Θεολόγος

κ. ά.

9. Εν κατακλείδι, σε ό,τι αφορά το ανακύψαν θέμα η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου προετοιμάζει την έκδοση του σχετικού τόμου των πρακτικών. Για δε τις εισηγήσεις του εν λόγω συνεδρίου (για τις οποίες, όπως είναι ευνόητο, ο κάθε εισηγητής φέρει την ευθύνη των απόψεών του), η Ακαδημία θεωρεί ότι η προσεχής οριστική δημοσίευσή τους θα δώσει την ευκαιρία ενός καλόπιστου και εποικοδομητικού διαλόγου.

Επικαλούμενοι τις ευχές σας για ευόδωση και εν Χριστώ καρποφορία του έργου της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών, ευσεβάστως διατελούμε,

Τα μέλη του Δ.Σ. της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου

– Ο Μητροπολίτης Δημητριάδος και Αλμυρού Ιγνάτιος, Προέδρος

– Παντελής Καλαϊτζίδης, Δρ. Θ., Διευθυντής

– π. Γρηγόριος Παπαθωμάς, Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών και Ορθοδόξου Ινστιτούτου Αγίου Σεργίου Παρισίων, Πρόεδρος Ευρωπαϊκού Φόρουμ Ορθοδόξων Θεολογικών Σχολών

– Χρήστος Καρακόλης, Επ. Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

– Αγγελική Ζιάκα, Επ. Καθηγήτρια Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ

– Αικατερίνη Τσαλαμπούνη, Λέκτωρ Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ

– π. Δημήτριος Μπαθρέλλος, Επισκέπτης Λέκτωρ Ορθοδόξου Ινστιτούτου του Cambridge, Διδάσκων στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο,

– Σταύρος Ζουμπουλάκης, Διευθυντής περιοδικού «Νέα Εστία», Πρόεδρος Δ. Σ. του Ιδρύματος «Άρτος Ζωής»

-π. Χρίστος Χαχαμίδης, Δρ. Θ., κληρικός Ι. Μητροπόλεως Δημητριάδος