Category Archives: ορθοδοξία

Το ευσεβές πλήρωμα και οι σκανδαλιστές

Όταν είχα πρωτοακούσει την ίδρυση της Θεολογικής Ακαδημίας στον Βόλο το πρώτο που σκέφθηκα ήταν πως θα κινηθεί στα όρια μιας σχολής εκκλησιαστικής παιδείας, σαν μια εναλλακτική πρόταση στις «εκκοσμικευμένες» θεολογικές σχολές του ελληνικού πανεπιστημίου. Εν τω μεταξύ μάθαινα από επισκέπτες που ανέβαιναν στον Βόλο ειδικά για να παρακολουθήσουν τα προγράμματα ότι κάτι συμβαίνει εκεί, που είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον. Εγώ δεν έτυχε να ανέβω ποτέ. Παρακολούθησα από μακριά τις εκδηλώσεις και μου δόθηκε η ευκαιρία να ανατρέξω στις εκδόσεις των Πρακτικών των συναντήσεων που είναι βιβλία αναφοράς για θεμελιώδη ζητήματα μιας ορθόδοξης προβληματικής. Σημειώνω:

Εκκλησία και Εσχατολογία, Καστανιώτης, Αθήνα 2003.

Ισλάμ και Φονταμενταλισμός. Ορθοδοξία και Παγκοσμιοποίηση, Καστανιώτης, Αθήνα 2004.

Φύλο και Θρησκεία. Η θέση της γυναίκας στην Εκκλησία, Καστανιώτης, Αθήνα 2004.

Θεολογία και Λογοτεχνία. Αφιέρωμα του περιοδικού Νέα Εστία (τχ. 1765, Μάρτιος 2004 και τχ. 1776 Μάρτιος 2005).

Τα Θρησκευτικά ως μάθημα ταυτότητας και πολιτισμού, εκδ. Βουλή των Ελλήνων, Αθήνα, 2005.

Ορθοδοξία και Νεωτερικότητα, Ίνδικτος, Αθήνα 2007.

Στον Βόλο, από τις 8 ως τις 12 Ιουνίου 2008, η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών της Ιεράς Μητροπόλεως Δημητριάδος διοργάνωσε Διάσκεψη Ορθοδόξων Γυναικών σε συνεργασία με το Πρόγραμμα του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών για τις Γυναίκες στην Εκκλησία και την Κοινωνία.

Oι συναντήσεις αυτές ξεκίνησαν το 2000 και αγκαλιάστηκαν από όσους αναζητούσαν έναν άλλο λόγο που να διαφοροποιείται από τον κατεστημένη θρησκευτική γλώσσα πανεπιστημιακών, κληρικών, ιεροκηρύκων. Έτσι, ανταποκρίθηκαν στην πρόσκληση να συμμετέχουν στα προγράμματα προσωπικότητες από τον χώρο της ορθόδοξης διανόησης αλλά και τον ευρύτερο πνευματικό χώρο, στην Ελλάδα και το εξωτερικό, διανοούμενοι, λόγιοι, θεολόγοι, λογοτέχνες, συγγραφείς, εκδότες, εκπρόσωποι δογμάτων ή θρησκειών, δημοσιογράφοι αλλά και πολιτικοί με ιδιαίτερες αναζητήσεις στα πνευματικά πράγματα. Σημειώνω ενδεικτικά τους παρακάτω:

  • Πέτρος Βασιλειάδης, Καθηγητής ΑΠΘ

  • Βασίλης Αδραχτάς, Θεολόγος Διευθυντής του περιοδικού “Θρησκειολογία”

  • Στέλιος Παπαλεξανδρόπουλος, Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • Μάριος Μπέγζος, Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • Αλέξανδρος Καριώτογλου, Δρ. Θεολογίας, Θρησκειολογίας

  • Σεβ. Μητροπολίτης Περγάμου κ. Ιωάννης Ζηζιούλας, Ακαδημαϊκός Καθηγητής στο King’s College (Λονδίνο), τ.Καθηγητής στα πανεπιστήμια Εδιμβούργου, Γλασκώβης, Θεσσαλονίκης

  • Θανάσης Παπαθανασίου, Δρ.Θεολογίας, Αρχισυντάκτης του περιοδικού “Σύναξη”

  • Γεώργιος Πατρώνος, Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • Γιώργος Σκαλτσάς, Δρ.της Ecole Pratique des Hautes Etudes ( Παρίσι), Θεολόγος Καθηγητής στο Εκκλησιαστικό Λύκειο Πάτμου

  • Γιώργος Παύλος, Αν. Καθηγητής Πολυτεχνικής Σχολής Ξάνθης

  • Χρήστος Γιανναράς, Καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου

  • Θάνος Λίποβατς , Καθηγητής Πολιτικής Ψυχολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο

  • Σεβ. Μητροπολίτης Γέρων Εφέσου κ. Χρυσόστομος Κωνσταντινίδης, Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Χάλκης

  • Αντώνης Μανιτάκης , Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο ΑΠΘ

  • Κώστας Δεληκωνσταντής , Καθηγητής Παιδαγωγικής Σχολής Φλώρινας του ΑΠΘ

  • Ιωάννης Πέτρου , Καθηγητής Κοινωνιολογίας στο ΑΠΘ

  • π. Αντώνιος Πινακούλας , πτυχιούχος Θεολογίας – Νομικής, εφημέριος Ι. Ν. Αγίου Παντελεήμονος Χαλανδρίου

  • Κώστας Αγόρας, Δρ Πανεπιστημίου της Σορβόννης, Ακαδημαϊκός υπεύθυνος του προγράμματος “Σπουδές στην Ορθοδοξία” του Ελληνικού Ανοιχτού Πανεπιστημίου

  • Κώστας Μελισσάρης, Θεολόγος, Δρ Ψυχολογίας Πανεπιστημίου της Βοστώνης

  • π. Βασίλειος Θερμός , Δρ Θεολογίας, Παιδοψυχίατρος

  • Αλέκος Αλαβάνος , Ευρωβουλευτής

  • Σταύρος Ζουμπουλάκης, Διευθυντής του περιοδικού “Νέα Εστία”

  • Παντελής Μπουκάλας , Δημοσιογράφος στην εφημερίδα “Καθημερινή”

  • Κώστας Μυγδάλης, Αρχιτέκτων, Σύμβουλος Διακοινοβουλευτικής Συνέλευσης Ορθοδοξία

  • Μητροπολίτης Δημητριάδος κ. Ιγνάτιος

  • Ανδρέας Ανδριανόπουλος, τ. Υπουργός

  • Χάσαν Μπαντάουη, Λέκτορας Φιλοσοφικής Σχολής ΑΠΘ

  • Μάριος Μπέγζος, Αν. Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • Ιωάννης Πέτρου, Καθηγητής Α.Π.Θ.

  • Ευάγγελος Θεοδώρου, Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • Μοναχή Θεοδέκτη, Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου, Ανατολή Αγιάς

  • Άννα Καραμάνου, Ευρωβουλευτής

  • Teny Pirri-Simonian, Υπεύθυνη Διαθρησκειακών σχέσεων στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (Γενεύη)

  • Μαριλύν Πιζάντε, Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια

  • Σωτήρης Γουνελάς,  Συγγραφέας-ποιητής

  • π. Λάμπρος Καμπερίδης, Concordia University – Sherbrooke University (Καναδάς)

  • Αλέξανδρος Κοσματόπουλος, Συγγραφέας

  • Θεοκλής Καναρέλης, Επ. Καθηγητής Αρχιτεκτονικής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

  • Πάνος Σκοτινιώτης, Δικηγόρος, Μέλος του Δημοτικού Συμβουλίου Βόλου και της Επιτροπής των Περιφερειών της Ευρωπαϊκής Ένωσης

  • Γεώργιος Παύλος, Αν. Καθηγητής Πολυτεχνικής Σχολής Ξάνθης

  • Σταύρος Ζουμπουλάκης, Διευθυντής του περιοδικού “Νέα Εστία”

  • π. Νικόλαος Λουδοβίκος, Καθηγητής στήν Ανωτέρα Εκκλησιαστική Σχολή Θεσσαλονίκης καί στό Ορθόδοξο Ινστιτούτο του Πανεπιστημίου του Cambridge

  • Κλαίρη Μιτσοτάκη, Συγγραφέας

  • Θανάσης Χατζόπουλος, ποιητής

  • Κυριάκος Χαραλαμπίδης, ποιητής

  • Δημήτρης Κοσμόπουλος, ποιητής

  • Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλος, Φιλόλογος, Συγγραφέας

  • Κώστας Ακρίβος, Φιλόλογος, Συγγραφέας

  • π. Εμμανουήλ Κλάψης, Κοσμήτωρ Ορθοδόξου Θεολογικής Σχολής Τιμίου Σταυρού Βοστώνης (ΗΠΑ)

  • Σεβ. Μητροπολίτης Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιερόθεος (Βλάχος)

  • π. Γρηγόριος Παπαθωμάς, Καθηγητής Ορθοδόξου Θεολογικού Ινστιτούτου Αγίου Σεργίου Παρισίων

  • Tarek Mitri, Υπεύθυνος διαθρησκειακών σχέσεων στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (Γενεύη), Καθηγητής Πανεπιστημίου Μπαλαμάντ (Λίβανος), Επισκέπτης Καθηγητής στό Πανεπιστήμιο Harvard (ΗΠΑ)

  • Θεοφιλέστατος Επίσκοπος Διοκλείας Κάλλιστος (Ware), Καθηγητής Πανεπιστημίου Οξφόρδης

  • Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Τιράνων και πάσης Αλβανίας κκ. Αναστάσιος (Γιαννουλάτος)

  • Ιω. Φουντούλης, Ομότιμος Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ.

  • Σ. Αγουρίδης, Ομότιμος Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • P. Meyendorff, Κοσμήτωρ Ορθοδόξου Θεολογικού Σεμιναρίου Αγίου Βλαδιμήρου Νέας Υόρκης (Η.Π.Α.)

  • Επίσκοπος Παζάρεβατς Ιγνάτιος Μίντιτς, Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Βελιγραδίου (Σερβία-Μαυροβούνιο)

  • Χρυσ. Σταμούλης, Αν. Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ.

  • Βασίλειος Μακρίδης, Καθηγητής Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστημίου Erfurt (Γερμανία)

  • Σπύρος Τρωϊάνος, Ομ. Καθηγητής Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • Ιωάννης Κονιδάρης, Καθηγητής Εκκλησιαστικού Δικαίου Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • Πάνος Νικολόπουλος , Δρ. Νομικής, Ειδικός Επιστήμων Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • Γιώργος Σωτηρέλης , Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • Ελισάβετ Προδρόμου, Επ. Καθηγήτρια Διεθνών Σχέσεων, Αν. Διευθυντής του Ινστιτούτου Θρησκειών, Πολιτισμού και Διεθνών Σχέσεων του Boston University, Μέλος της Αμερικανικής Επιτροπής για την Θρησκευτική Ελευθερία

  • π. Georges Massouh, Διευθυντής του Κέντρου Ισλαμοχριστιανικών μελετών του Ορθοδόξου Πανεπιστημιου του Μπαλαμάντ (Λίβανος)

  • Mohamed Haddad, Καθηγητής Πανεπιστημίου Manouba (Τυνησία)

  • Ghaleb Bencheikh, Παρουσιαστής της εκπομπής «Ισλάμ» στην γαλλική τηλεόραση, Αντιπρόεδρος της Παγκόσμιας Συνόδου των θρησκειών για την Ειρήνη (Γαλλία)

  • Tahir Abbas, Πανεπιστήμιο Birmingham (Αγγλία)

  • Andreas Renz, Ειδικός σε θέματα οικουμενικού και διαθρησκειακού διαλόγου, Εντ. Υφηγητής Πανεπιστημίου Koblenz (Γερμανία)

  • Riffat Hassan, Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Louisville, Kentucky (Η.Π.Α.)

  • Mahbouba Merchaoui-Ben Nasser, Καθηγήτρια στο Γαλλικό Ινστιτούτο Ισλαμικών Σπουδών και Επιστημών (Γαλλία)

  • Amel Grami, Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Manouba, Μέλος της Ομάδας Ισλαμοχριστιανικών Ερευνών (Τυνησία)

  • Méhrézia Labidi-Maiza, Μέλος της Ομάδας Βίβλος και Κοράνι και της Παγκόσμιας Συνόδου των θρησκειών για την ειρήνη (Γαλλία)

  • Akşin Somel, Καθηγητής Ιστορίας Πανεπιστημίου Sabanci (Κωνσταντινούπολη)

  • Γεώργιος Φίλιας, Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

  • π. Hervé Legrand, Καθηγητής του Institut Catholique de Paris, πρ. Μέλος της μεικτής επιτροπής θεολογικού διαλόγου Ορθοδόξου και Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας

  • π. Παύλος Κουμαριανός, Δρ. Θεολογίας

  • π. Justin Taylor, Καθηγητής στην Ecole Biblique de Jérusalem

  • Γέρων Ελισαίος, Καθηγούμενος της Ι. Μονής Σίμωνος Πέτρας Αγίου Όρους

  • Κωνσταντίνος Δεληκωνσταντής, Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Αθηνών

  • Αθανάσιος Βλέτσης, Καθηγητής Τμήματος Ορθοδόξου Θεολογίας Πανεπιστημίου Μονάχου

  • π. Βασίλειος Καλλιακμάνης, Καθηγητής Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ

  • Μελέτης Μελετιάδης, Ποιμένας Ευαγγελικής Εκκλησίας Βόλου

  • Αιδ. George Hunsinger, Καθηγητής στο Princeton Theological Seminary

  • Δημήτρης Μόσχος, Λέκτωρ Θεολογικής Σχολής Αθηνών

  • Jean-François Colosimo, Καθηγητής στο Ορθόδοξο Θεολογικό Ινστιτούτο του Αγίου Σεργίου, Γεν. Διευθυντής των εκδόσεων του Εθνικού Κέντρου Επιστημονικής Έρευνας της Γαλλίας (Παρίσι)

Συγχώρηση, Καταλλαγή και Ειρήνη Διεθνές Συνέδριο της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών (ΑΘΣ) σε συνεργασία με το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (WCC) και το Boston Theological Institute (BTI). Βόλος 17-20 Μαΐου 2007.

Οι ομιλητές αυτοί ούτε προέρχονται από κάποια συγκεκριμένη σχολή ούτε πρεσβεύουν μια κοινή αντίληψη. Είναι προσωπικότητες τελείως διαφορετικές, με συγγραφικό έργο σε ποικίλα αντικείμενα, με διαφορετικά πεδία έρευνας και αναγνωρισιμότητα στο εξωτερικό. Μπορούν να συμφωνούν μεταξύ τους, όπως μπορούν και να διαφωνούν. Το πιο κοινό τους στοιχείο θα έλεγα ότι διακρίνονται από την αγωνία που έχουν για τον κόσμο και τη θέση που έχει η εκκλησία μέσα σε αυτόν τόν κόσμο. Ένα ενδιαφέρον που δεν είναι μεσσιανικό. Αυτό που επιδιώκουν είναι να θέσουν τα πράγματα σε μια βάση συζήτησης και όχι πόλωσης. Σε μια βάση επικοινωνίας και όχι στείρας αντιπαράθεσης. Μπορεί να διαφωνείς μαζί τους αλλά δεν μπορείς να αρνηθείς ότι δεν νοιάζονται δημιουργικά για την πνευματική κατάσταση. Βρίσκονται εκεί, οργανώνουν σεμινάρια και συναντήσεις όχι για να φτιάξουν μια αυλή που θα υμνεί τον πρίγκηπα αλλά να προσφέρουν χώρο στην έρευνα και τη μελέτη της ορθόδοξης ταυτότητας.

Βέβαια μπορεί και να ενοχλείσαι από ένα έργο που για τους πολλούς είναι σημαντικότατο. Αλλά για ορισμένους οδηγεί στον προτεσταντισμό προκαλώντας «σκανδαλισμό του χριστεπωνύμου πληρώματος», όπως ισχυρίζεται ο μητροπολίτης Γλυφάδας. Μάλιστα, εκτίμησε ότι ήταν τόσο μεγάλος ο «σκανδαλισμός» ώστε ζήτησε εξηγήσεις από τους οργανωτές και ακόμη ζήτησε να τοποθετηθεί η Ιερά Σύνοδος για το τελευταίο συνέδριο του καλοκαιριού Νεο-πατερική σύνθεση ή «Μετα-πατερική» Θεολογία: Το αίτημα της θεολογίας ή της συνάφειας στην Ορθοδοξία (2-6 Ιουνίου 2010) που είναι τμήμα του φετεινού προγράμματος Η Ορθοδοξία στον 21ο αιώνα.

Δεν θα υπεισέλθω στην επιχειρηματολογία του μητροπολίτη Γλυφάδας και ούτε θα ασχοληθώ τί μπορεί να σημαίνει σκανδαλισμός του πληρώματος. Απλά το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι η αποσπασματική δειγματοληπτική χρήση προτάσεων από μια εισήγηση ή μία επιστημονική εργασία ποτέ δεν αποδίδει το συνολικό περιεχόμενο και το νόημα που έχει το κείμενο που εκφωνείται ή δημοσιεύεται. Εάν θέλει κανείς να απαντήσει σε μια επιστημονική ανακοίνωση ο τρόπος είναι να γράψει μια δική του ανακοίνωση και να συζητήσει τη διαφωνία του. Η δημιουργία εντυπώσεων δεν αρμόζει στην επιστημονική δεοντολογία.

Νομίζω πως δεν χρειάζεται κάποια ιδιαίτερη ευφυία να γίνει αντιληπτό πως οι ομιλητές στον Βόλο ούτε διατυπώνουν δογματικούς συνοδικούς όρους ούτε έχουν κάποιο καταχθόνιο σχέδιο να γκρεμίσουν την πατερική παράδοση. Απόψεις καταθέτουν. Σκέψεις που βασίζονται στη λογική που διαθέτουμε όλοι μας για να καταλάβουμε ό,τι σημαίνει εκκλησιαστική παράδοση, πώς σχετίζεται η εκκλησία με το κράτος, τί σημαίνει φύλο σε μια πίστη που βεβαιώνει ότι «ουκ έστι άρσεν και θήλυ», πώς μπορείς να συνυπάρξεις με συνανθρώπους που είναι μουσουλμάνοι ή ετερόδοξοι, τι σημαίνει να ζεις σε μια κοινωνία που χάνει τους συνεκτικούς δεσμούς της και η λεγόμενη επίσημη θρησκεία αποχωρεί από το προσκήνιο δίνοντας τη θέση της σε άλλου τύπου λατρείες. Αυτοί είναι και οι θεματικοί πυρήνες της Ακαδημίας του Βόλου: μια δημιουργική επιστημονική ενασχόληση με ζητήματα που καίνε τους θεολογικούς κύκλους σε έναν κόσμο που αλλάζει θεαματικά ερήμην ιερατείων και των κυριών του φιλοπτώχου. Και ο οποίος κόσμος ζητά από την λεγόμενη επίσημη εκκλησία μία γεύση ζωής, να λάβει μια πρόταση αλήθειας που να ξεφεύγει από ιδιοτέλειες και μικροσυμφέροντα ρασοφόρων ή ευσεβιστών που ικανοποιούνται στον θρησκευτικό τους ναρκισσισμό της ατομικής δικαίωσης.

Από όσο ξέρω τη δουλειά που γίνεται στον Βόλο για μένα είναι ξεκάθαρο πως το έργο που επιτελείται εκεί:

  1. Δεν είναι κατήχηση.
  2. Δεν είναι απολογητική.
  3. Δεν είναι μαθήματα εκκλησιαστικής σχολής.

Είναι μία προσπάθεια αυτοπροσδιορισμού του τι μπορεί να σημαίνει Ορθοδοξία. Μια αναζήτηση της ταυτότητας που είναι δυσδιάκριτη σε μια εποχή που αλλάζει δραματικά και ταχύτατα. Σε έναν κόσμο που η εκκλησία και όσοι μιλούν (δήθεν) εκ μέρους της δεν μπορούν να μένουν στην απάθεια ή να αρκούνται στη δημοσιοϋπαλληλική διεκπεραίωση. Πολύ περισσότερο: σε μια ιστορική στιγμή που δεν εξουσιοδοτούνται από κανέναν οι «εκκλησιαστικοί εκπρόσωποι» να μιλούν ως αυτόκλητοι σωτήρες εκφράζοντας στην πραγματικότητα μια μεγαλομανία που βρίσκεται στον αντίποδα της αυτοκριτικής και της ταπείνωσης. Μια μεγαλομανία που μπορεί να τους εκθέσει και να πληγώσει το πλήρωμα.

Πίσω από τις επιθέσεις που ακούω ότι δέχεται η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών του Βόλου δεν βλέπω να κρύβεται μια απλή εμπάθεια αλλά η απόπειρα δαιμονοποίησης μιας ιδιαίτερης προσπάθειας που λαμπρύνει την ελλαδική εκκλησία και τη συγκεκριμένη μητρόπολη, η οποία συντηρεί μια νησίδα ελεύθερου στοχασμού για θέματα που δεν αφορούν μια ελίτ ειδικών αλλά τους πάντες γιατί είναι, όπως ήδη ανέφερα, ζητήματα που αφορούν και καθορίζουν τη ζωή μας και τη συνείδησή μας, πέρα από εθνικισμούς και ιδεοληψίες για ένα εξιδανικευμένο παρελθόν.

Αξιολογώντας την άδικη επίθεση που έχει δεχτεί η Ακαδημία και διαβάζοντας την απάντηση σε ανοικτή επιστολή «νέων της Μητροπόλεως Δημητριάδος» είναι αντιληπτό πως η κριτική έχει στόχο τον Μητροπολίτη Ιγνάτιο και ενδεχομένως το επιτελείο της Ακαδημίας. Απώτερος στόχος: η φίμωση ενός λόγου που δεν επαναλαμβάνει πληκτικά βιβλικά εδάφια ούτε βαυκαλίζεται με ανακυκλώσεις πατερικών κειμένων ούτε αναπαύεται στην εξύμνηση συγχρόνων γερόντων-εξομολόγων.

Από κει και πέρα η αναπαραγωγή του παραπάνω καταλόγου που «σκάνδαλισε» στο διαδίκτυο δεν βοηθάει ούτε στον διάλογο ούτε σε μια ορθόδοξη κατανόηση, αλλά στιγματίζει συνανθρώπους μας που μιλούν ελεύθερα και ανοιχτά, προωθώντας μια πόλωση που ειλικρινά δεν ξέρω τί μπορεί να υπηρετεί, πέρα από τα παραληρήματα «ευσεβών» που εκτονώνονται πληκτρολογώντας. Αλλά στους «ευσεβείς» θα επανέλθω…

Advertisements

Τὸ χέρι τῆς Μαγδαληνῆς

Σημειώσεις τοῦ Ἄγγελου Σικελιανοῦ στὸ ταξίδι του στὸ Ἅγιον Ὄρος μὲ τὸν Νίκο Καζαντζάκη, τὸ 1914. Γιὰ σαράντα μέρες, ἀπὸ Νοέμβριο μέχρι Δεκέμβριο, περπάτησε τὰ μονοπάτια, συνάντησε κελλάκια, ἀγρύπνησε, ξαφνιάστηκε ἀπὸ ἀγγέλους, ἔνιωσε τὴν πνοὴ τῆς φύσης, ἔγινε μάρτυρας τῆς καρδιακῆς ἔκστασης. Ὅταν ἔβρισκε τὸν καιρὸ ἔγραφε μὲ ἕνα μολυβάκι σὲ μιὰ πολὺ μικρὴ ἀτζέντα μὲ τὶς ἡμέρες τυπωμένες στὰ γερμανικὰ τὴ συμπερίληψη τῆς καθημερινῆς ἐμπειρίας του. Ἡ πρώτη του σκέψη, τῆς πρώτης του μέρας ἐκεῖ, 15 Νοεμβρίου, στὸν Ἄθωνα γράφεται στὸ πρῶτο φύλλο τοῦ ἡμερολογίου, τὴν 1η Ἰανουαρίου. Ξεφυλλίζω τὴν ἀτζέντα. Καὶ πέφτω στὴ σημερινὴ μέρα. Γράφει γιὰ τὴ Μαγδαληνὴ καὶ τὸ χέρι της ποὺ φυλάσσεται στὴ Σιμωνόπετρα. Ἡ ζεστασιά της ἂς μᾶς συνοδεύει στὴν ἴνδικτο ποὺ ξεκινάει σήμερα. Καλὸ καὶ εὔφορο ἔτος!

Θυμάμαι ἕνα μεσημεράκι στὰ Καυσοκαλύβια ἕναν καλόγερο νὰ μᾶς δείχνει. μὲ ὑπερηφάνεια, σὲ ἕνα μεγάλο βιβλίο ἐπισκεπτῶν τὰ ὀνόματα τοῦ Καζαντζάκη καὶ τοῦ Σικελιανοῦ, οἱ ὁποῖοι εἶχαν περάσει ἀπὸ τὴν ἔρημο τοῦ Ἄθωνα, ἀναζητώντας στὸ ἀθωνίτικο προσκύνημα τὸ ἄγγιγμα τοῦ Θεοῦ.

31. August

Εἰς τοῦ Γρηγορίου.

Τὸ κρανίον τοῦ μι-

ροῦ μάρτυρος Κηρύκου.

Καὶ μέρος τῆς κάρας

Διονυσίου τοῦ Ἀρε-

οπαγίτου.

1. September

Στῆς Σιμωνόπετρας.

Τὸ ἔβγα μας στὸν

ἀρσανά. Θάλασσα·

ὁ ἀφρὸς φαίνεται ἄξα-

φνα ζεστός, σὰ νὰ

καίει μιὰ ἀγαλλία-

ση ζωῆς.

Καὶ θυμοῦμαι ἄξαφνα

τὸ ζεστὸ χέρι τῆς

2. September

Μαγδαληνῆς, στὴ

Σιμωνόπετρα.

Ὁ ἀνήφορος στὴ

Σιμωνόπετρα.

Ἡ δάφνη δεξιὰ

ζερβὰ βλαστομασάει

ἀπίστευτα· δαφνο-

πόταμος. Δίπλα

3. September

τρέχει λαγκαδιὰ

ποὺ τὰ ξερόδεντρα

τυλίγουν ἄφθονα

οἱ κισσοί. Τὸ

κύμα ἀκούεται

κάτου, κι ἀπάνου

τὸ νερό.

Δάσος δαφνῶν

βαΐα.

Ἀπάνου καλεῖ ἕνα

4. September

σήμαντρο χαρού-

μενο, τρεμάμενο

σὰ γεράκι καὶ φέρνει κύκλους.

Μὴ τὸν

ξεχνᾶς αὐτὸν τὸν δρό-

μο· τὴ θεία θέρμη τῆς Μαγδαληνῆς.

Ὅλο τὸ σῶμα νικητή-

ριο μέσ᾽ ἀπ᾽ τὰ ἅγια.

ΑΓΓΕΛΟΣ ΣΙΚΕΛΙΑΝΟΣ

Τὸ ἁγιορείτικο ἡμερολόγιο, Εἰσαγωγή – Φιλολογικὴ Ἐπιμέλεια: Ἰωάννα Κωνσταντουλάκη-Χάντζου, Ἀκαδημία Ἀθηνῶν, Ἵδρυμα Κώστα καὶ Ἑλένης Οὐράνη, Ἀθήνα 1988.

ἐν καιρῷ τῆς ἐργασίας ρεμβόμενος

Ημίφως, κατάνυξη, περισυλλογή. Οι εκκλησίες του κέντρου της Αθήνας έχουν κόσμο. Από την Κυριακή το βραδάκι, και χτες Μεγάλη Δευτέρα ο αέρας πλημμυρίζει μαζί με τα αρώματα από τις νερατζιές και τις λεμονιές από ήχους με λόγια που επιμένουν στην ομολογία της προσωπικής αδυναμίας, λες και όλα σε ωθούν να γίνεις ανθρωπινότερος, να γίνουν ρωγμές στην πανοπλία που φοράμε, να μαλακώσει η ψυχή για να δούμε τον Άλλον, δηλαδή τον άνθρωπο. Να δούμε ότι υπάρχει, τουλάχιστον, ακόμη ένας σαν κι εμάς, που μπορεί να είναι και σε πάρα πολύ χειρότερη θέση από εμάς. Και να κάνουμε κάτι για αυτόν. Αλλά δεν κάνουμε τίποτα. Συνεχίζουμε να παραμένουμε παγεροί και μοιρολατρικά αδιάφοροι. Και αυτό ομολούμε στις ακολουθίες των ημερών. Νυστάζουμε, τεμπελιάζουμε, είμαστε ασταθείς. Είναι σα να μη βλέπουμε τον Νυμφίο που έρχεται σε μας και για μας. Χάνουμε τον προσανατολισμό μέσα στην ονειροπόληση. Δεν βλέπουμε τον στόχο γιατί δεν έχουμε στόχο. Η επίγνωση αυτή δεν είναι ούτε αυτομαστίγωμα ούτε ευσεβισμός. Είναι η ομολογία ότι δεν μπορούμε να βασιστούμε αποκλειστικά σε εμάς. Όταν μάλιστα ο θάνατος είναι η κοινή πανανθρώπινη μοίρα.

Και για αυτό με συναρπάζει η ιδέα της διαχείρισης του κόσμου που τραγουδήθηκε εχτές το βρἀδυ στους ναούς της ορθοδοξίας. Είμαστε χρήστες των αγαθών και όχι ιδιοκτήτες τους. Είναι όλα χάρισμα. Όπως ο Νυμφίος Χριστός που έρχεται από αγάπη τρελή καταπάνω μας. Να μας κατακτήσει. Και ακριβώς για αυτό οφείλουμε να μοιραζόμαστε με τους άλλους το τάλαντόν μας. Όποιο και να είναι αυτό. Όσα έχουμε.

Δεῦτε πιστοί, ἐπεργασώμεθα προθύμως τῷ Δεσπότῃ·

νέμει γὰρ τοῖς δούλοις τὸν πλοῦτον,

καὶ ἀναλόγως ἕκαστος, πολυπλασιάσωμεν, τὸ τῆς χάριτος τάλαντον.

Ὁ μέν σοφίαν κομιείτω, δι’ ἔργων ἀγαθῶν.

Ὁ δὲ λειτουργίαν λαμπρότητος ἐπιτελείσθω,

κοινωνείτω δὲ τοῦ λόγου, πιστὸς τῷ ἀμυήτῳ,

καὶ σκορπιζέτω τὸν πλοῦτον, πένησιν ἄλλος·

οὕτω γὰρ τὸ δάνειον πολυπλασιάσομεν,

καὶ ὡς οἰκονόμοι πιστοὶ τῆς χάριτος, δεσποτικῆς χαρᾶς ἀξιωθῶμεν·

αὐτῆς ἡμᾶς καταξίωσον, Χριστὲ ὁ Θεός, ὡς φιλάνθρωπος. (Tροπάριο Μ. Τρίτης)

Μου αρέσει αυτή η ιδέα που είναι κόντρα σε κάθε έννοια εμπορευματοποίησης. Δεν μπορώ να ξεχάσω το μήνυμα της φτώχειας που ασπάστηκε ο άγιος Φραγκίσκος, οι ασκητές και αναχωρητές. Αυτός ο αόρατος εμψυχωτής σου λέει δώσε γιατί έχεις ευεργετηθεί. Άρχισε να μοιράζεσαι. Ξεκίνα. Δώσε γιατί χρωστάς όχι στον Θεό αλλά στον άνθρωπο. Δεν ζητά ούτε δηλώσεις, ούτε ομολογίες ούτε σωματική αγνότητα. Σου λέει πολλαπλασίασε τη χάρη που έλαβες και πρόσφερέ την χωρίς αντάλλαγμα και χωρίς διάκριση στον συνάνθρωπό σου. Και, πάλι, μη νοιώσεις σπουδαίος… Ωστόσο, εμείς, πάλι μεταθέτουμε στους άλλους διαρκώς τις ευθύνες. Ναι, η κυβέρνηση, τα κόμματα, ο αρχιεπίσκοπος, οι εκπρόσωποι των θεσμών έχουν ευθύνες. Πολλές και βαριές. Όπως κι εμείς. Πέρα από ενοχικά σύνδρομα πολλοί από μας μένουμε εκτός, μουδιασμένοι από φόβο ή νύστα γιατί θέλουμε να είμαστε τα θύματα ενός συστήματος παραμένοντας «εν καιρώ της εργασίας ρεμβόμενοι»…

ΚΑΛΟ ΠΑΣΧΑ ΣΕ ΟΛΟΥΣ ΜΑΣ!

Πότε ο θεός πεθαίνει;

Με την παρουσία του οικουμενικού πατριάρχη και του αρχιεπισκόπου Αθηνών, πολλούς ιεράρχες και πλήθος κόσμου παρουσιάστηκε στο Βυζαντινό Μουσείο, την περασμένη Παρασκευή, το βιβλίο του Αλέξανδρου Κατσιάρα Όταν ο Θεός πεθαίνει (α´ έκδ. Δόμος, Αθήνα 2003, β´ έκδοση Αρμός, Αθήνα 2008).

Το πίνεις σα νεράκι

Την εκδήλωση άνοιξε η Μάρω Βαμβουνάκη, το πνεύμα «αντιλογίας» του βιβλίου, το οποίο δημιουργικά κατεύθυνε τον θεολόγο Αλέξανδρο Κατσιάρα να φωτίσει δρόμους δύσβατους, μονοπάτια επικίνδυνα που συχνά οδηγούν σε απότομους γκρεμούς, δηλαδή σε πτώσεις ή σε περιχαρακώσεις ναρκισσιστικές.

Συγχωρείστε μου την υπερβολή που δείχνει ο λόγος μου, αλλά η θεολογία στους καιρούς μας ακούγεται σαν ένα απολίθωμα ή για να μην είμαι τόσο αφοριστικός, σαν κάτι που αφορά μια ομάδα επαγγελματιών ή τέλος πάντων τους παπάδες. Ευτυχώς, ο Κατσιάρας δεν απολογείται για κάτι. Αφήνοντας φοβίες και σύνδρομα, διχασμούς και εχθρότητες, δεν κοιτάει πίσω για να μιλήσει για δόξες και καυχήματα μιας παράδοσης που δεν έχει αντίκρυσμα σήμερα. Με το βλέμμα στο μέλλον μιλάει για το παρόν και για τα πάντα, αποφεύγοντας τον πειρασμό του ηθικισμού, δηλαδή συνταγές μαζικής σωτηρίας που αγνοούν τι σημαίνει προσωπική πρόσκληση  και ήθος που πηγάζει από μια σχέση προσώπων.

Η Βαμβουνάκη τοποθέτησε τον εαυτό της στη θέση εκείνου που έχει μείνει ακατήχητος, παρόλο που τυπικά θεωρείται χριστιανή. Μαγνητοφώνησε τις συνομιλίες τους και ιδού το αποτέλεσμα: ένας τόμος ο οποίος στην πρώτη έκδοση πλησίασε σχεδόν τις 700 σελίδες, ωστόσο στο περιεχόμενό του το πίνεις σα νεράκι. Φτάνει να είσαι διψασμένος, δηλαδή να αναζητάς ακόμη πίσω από τα αυτονόητα και τις καταφυγές του μυαλού, τις παγίδες που φτιάχνουμε για να αιχμαλωτιστούμε σε βεβαιότητες που δεν πονάνε.

Τί μας κάνει να σκεφτούμε η ανάγνωση του βιβλίου;

Παρά την αμφισβήτηση του θρησκευτικού κατεστημένου, η εικόνα του πονεμένου Ιησού ως σύμβολο εμπνέει και είναι ένα θέμα πολύ αγαπητό σε τατουάζ στις μέρες μας.

Ο τίτλος εύγλωττος, αν και δημιουργεί ερωτηματικά για τον θάνατο του θεού. Ο Άγγελος Καλογερόπουλος στη δική του κατάθεση βασίστηκε επάνω στον τίτλο για να θυμηθεί τον Νίτσε, αλλά και την αναγγελία για τον θάνατο του Χριστού. Ο Θεός πρόλαβε τον Νίτσε, θα πει. Για να συνεχίσει: Ναί, ο χριστιανισμός μιλάει για έναν θεό, ο οποίος δια του υιού πεθαίνει, ως άνθρωπος, για να αναστηθεί, ως θεός. «Πρόκειται για ένα βιβλίο κατήχησης για μυημένους και αμύητους» θα υπογραμμίσει ο Καλογερόπουλος, στο οποίο ο Κατσιάρας επέλεξε μια γλώσσα βιωματική παρά εμπλουτισμένη με αφηρημένες έννοιες, «σημερινή και χωρίς εκπτώσεις στη θεολογική ακρίβεια».

Προσθέτω: εφόσον ο θεός και η ηθική που επαγγέλονται οι «εκπρόσωποί του» είναι κατασκευές, ναι ο θεός θα πεθάνει και μαζί κάθε κτιστή εικόνα που δημιουργείται για ένα επίγειο παιχνίδι. Και αναφέρομαι  στην ταύτιση της εκκλησίας με ιστορικές δομές, με σχήματα και καθεστώτα του κόσμου τούτου, με ηθικές και κατεστημένα που δεν έχουν καμιά σχέση με το κήρυγμα της αγάπης, μιας αγάπης που δεν είναι μεροληπτική αλλά αγκαλιάζει τον εχθρό.

Στη συνέχεια, ο σοφός λόγος του σεβασμιωτάτου μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη Ζηζιούλα, έθεσε την ουσία του προβλήματος σε σχέση με το τι είναι η εκκλησία και ποιος είναι ο ρόλος της στην Ελλάδα αλλά και στην Ευρώπη γενικότερα. Ποια είναι η ταυτότητα της εκκλησίας; «Πάντως δεν είναι ρυθμιστής της ηθικής και της εθνικής ζωής των κοινωνιών», θα τονίσει ο σεβασμιώτατος Ιωάννης.

Πληκτρολογώ όσα άκουσα από τον Ιωάννη Ζηζιούλα: «Η εκκλησία υπάρχει για να δείχνει με τον ίδιο τον τρόπο της ύπαρξής της με την ευχαριστιακή δομή της, που αντανακλά και τη διδασκαλία της, προς έναν τρόπο υπάρξεως που μεταβάλλει τον άνθρωπο από άτομο σε πρόσωπο, δηλαδή σε μια μοναδική ταυτότητα που πηγάζει από τη σχέση του με τους άλλους, που τον κάνει ον ευχαριστιακό, ελεύθερο και αγαπητικό, που βιώνει την ιστορική του ύπαρξη ως άσκηση στην ελευθερία και στην αγάπη. Με τον τρόπο αυτό η εκκλησία γίνεται εικόνα της βασιλείας του θεού, μιας βασιλείας που δεν ταυτίζεται με την ιστορία αλλά που παρά ταύτα ενσαρκώνει και νοηματίζει την ιστορία. Έτσι η ταυτότητα της εκκλησίας, με τα λόγια του Νικολάου Καβάσιλα, «σημαίνεται εν τοις μυστηρίοις», δηλαδή στη Θεία Ευχαριστία. Και αυτό σε κάθε εποχή και σε κάθε πολιτιτιστικό περίγυρο είναι δυνατόν και είναι το μόνο που διασώζει σταθερά διά μέσου της ιστορίας την ταυτότητα της εκκλησίας».

Συνομιλία με τον σύγχρονο κόσμο

Τη βραδιά έκλεισε ο μακαριώτατος πατριάρχης μας κ. Βαρθολομαίος. Σχολίασε ιδιαίτερα τον διαλογικό του χαρακτήρα, ως προς τη μορφή, έναν τρόπο συνομιλίας με τον σύγχρονο κόσμο. Ειδικότερα για το περιεχόμενο: Επισήμανε ότι «η εκκλησία υπάρχει όχι για να διαιρεί τους ανθρώπους  σε ομάδες αυτοδικαιουμένων αλλά να ενώνει τα διεστώτα, να μαρτυρεί έναν κόσμο μεταμορφωμένο». Τόνισε ακόμη πως «το βιβλίο εμφανίζει την εκκλησία και τη διδασκαλία της απαλλαγμένη από πολλές προκαταλήψεις… » για να καταλήξει «η προσφορά του βιβλίου στη μαρτυρία της εκκλησίας σήμερα είναι αξία αναγνωρίσεως.»

Ο χώρος του βυζαντινού μουσείου αν και εξαιρετικός ως περιβάλλον με τις καλοσυντηρημένες εικόνες να συντροφεύουν τους επισκέπτες αποδείχτηκε ασφυκτικός λόγω της μεγάλης προσέλευσης.

Ακόμη, ο κόσμος έδειχνε τρομερά την ανάγκη να χαιρετίσει πατριάρχη και αρχιεπίσκοπο, αλλά αυτό έγινε κατορθωτό μόνο από όσους ήταν στο διάδρομο της αίθουσας, από όπου πέρασαν οι καλεσμένοι. Ίσως χρειαζόταν μια φροντίδα για αυτό, κάτι δηλαδή σαν μια μικρή δεξίωση ώστε να συναντήσουν μακαριώτατο και παναγιώτατο όσοι δεν έχουν εύκολα την ευκαιρία να το κάνουν.

Συμπερασματικά θα έλεγα ότι είναι ένα βιβλίο που μας πάει μπροστά προτάσσοντας διαρκώς την έννοια και τη σημασία της σχέσης ως κλειδί για την ουσία της εκκλησίας και της θέσης της στον κόσμο σήμερα. Διαθέτει κριτική ματιά, συχνά είναι «ενοχλητικό» γιατί συζητάει ανοιχτά θέματα της ιστορικής εκκλησίας, εμπλοκές και διαπλοκές με συμφέροντα, χωρίς να θέλει να χαϊδέψει τα αυτιά κανενός.

Ίσως για αυτό αποκτά ξεχωριστό νόημα και η αφιέρωση του βιβλίου στον οικουμενικό πατριάρχη, πρόσωπο που ενσαρκώνει στις μέρες την εκκλησία που είναι υπερτοπική και υπερφυλετική, επομένως δεν ταυτίζεται μέ έναν εκλεκτό λαό αλλά με μια πραγματικότητα που αγκαλιάζει την οικουμένη, δεν κάνει διακρίσεις. Είναι το έλεος που έρχεται από το μέλλον για να δώσει νόημα στο παρόν.

Ζητείται αδελφότητα για ένα μοναδικό βυζαντινό μοναστήρι που αγγίζει τον ουρανό

Την επομένη τῶν Ορνίθων στην Επίδαυρο επισκέφτηκα μια αετοφωλιά στην Αργολίδα, το μοναστήρι του Αυγού. Η εικόνα του φέρνει στο νου το Μέγα Σπήλαιο ή το σκαρφαλωμένο μοναστηράκι του Προδρόμου πάνω από τον ποταμό Λούσιο, στην Αρκαδία. Εάν ήταν ασπρισμένο θα ήταν σαν αδελφάκι της Χοζοβιώτισσας στην Αμοργό. Continue reading

Τὸ αὐτοκίνητον καὶ ἀναφὲς φωτιστικὸν Πνεῦμα

…ἦτον δὲ καὶ εἶναι μεταληπτόν, καὶ οὐ μεταληπτικόν, ἤγουν, ἄλλοι μετέχουσι τοῦ Πνεύματος ὡς λειψοί, αὐτὸ δὲ ἀπὸ κανένα δὲν μετέχει, ὅτι εἶναι τέλειον.

Ἁγιάζει, καὶ δὲν ἁγιάζεται.

Θεοποιεῖ καὶ δὲν θεοποιεῖται.

Ἀείποτε τὸ αὐτὸ καὶ ὅμοιον εἶναι. Τίποτε δὲν ἄλλαξεν.

Ἄλλους κάμνει υἱοὺς Θεοῦ καὶ αὐτὸ εἶναι Θεός.

Εἶναι ἄναρχον, ὅτι ἀρχὴν δὲν ἔχει.

Εἶναι ἀόρατον, ὅτι κανεὶς δὲν δύνεται νὰ τὸ ἰδῇ.

Εἶναι ἀχώρητον, ὅτι τόπος αἰσθητὸς δὲν εἶναι νὰ τὸ χωρέσῃ.

Εἶναι ἀναλλοίωτον, ὅτι ποτὲ δὲν ἄλλαξεν ἀπότι ἦτον.

Καὶ εἶναι ἄποιον, ὅτι ποιότητα δὲν ἔχει.

Εἶναι ἄποσον, ὅτι μάκρος, ἢ πλάτος, ἢ βάθος δὲν ἔχει.

Εἶναι ἄνειδον, ὅτι εἶδος καὶ ὁμοίωμα ἄλλο δὲν ἔχει.

Εἶναι ἀναφές, ὅτι κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ πιάσῃ.

Εἶναι αὐτοκίνητον, ὅτι μοναχόν του κινεῖται. Ἀεικίνητον, ὅτι ἀείποτε κινεῖται.

Εἶναι αὐτεξούσιον, ὅτι αὐθέντην δὲν ἔχει.

Εἶναι αὐτοδύναμον, ὅτι ἔχει ἰδίαν του δύναμιν.

Εἶναι παντοδύναμον, ὅτι ὅλα τὰ δύνεται, ὡς Θεὸς ὁποὺ εἶναι.

Εἶναι ζωή, καὶ δίδει ζωήν.

Εἶναι φῶς, καὶ δίδει φῶς.

Εἶναι αὐτάγαθον, ὅτι αὐτὸ ἀφ᾽ ἑαυτοῦ του ἔχει τὸ ἀγαθόν. Ρίζα καὶ ἀρχὴ εἶναι τῆς ἀγαθότητος.

Πνεῦμα εἶναι ἴσον, ἐξουσιαστικόν, αὐθέντας ἀποστέλλει, χαρίζει τὸ καλόν, ἁγιάζει τοὺς ναούς, τόπους ἑτοιμάζει εἰς κατοικίαν του.

Ἄλλους ὁδηγᾶ εἰς τὸ καλόν, καὶ αὐτὸ δὲν ὁδηγᾶται.

Ἐνεργεῖ ὡσὰν θέλει, μοιράζει ὅθεν βούλεται τὰ χαρίσματα.

Πνεῦμα εἶναι σοφίας, συνέσεως, γνώσεως, εὐσεβείας, βουλῆς, ἰσχύος καὶ φόβου.

Καὶ ἀπὸ αὐτὸ γνωρίζεται ὁ Πατήρ, καὶ δοξάζεται ὁ Υἱός.

ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΣ ΜΟΝΑΧΟΣ Ο ΥΠΟΔΙΑΚΟΝΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟΥΔΙΤΗΣ, «Εἰς τὸ Πανάγιον Πνεῦμα», Θησαυρός,Βενετία 1751, σ.  156.

Θαυμάζω τὰ ζωντανὰ ἐλληνικὰ τοῦ θεσσαλονικοῦ μοναχοῦ Δαμασκηνοῦ γιὰ τὸ εὔληπτο καὶ τὸ σαφές του, καθὼς καὶ τὴν παιδαγωγία του πρὸς τὸ Γένος, ὅταν γράφει τοὺς Λόγους του τὸ 1521! Πῶς, ὅμως, μπορεῖ νὰ περιγραφεῖ κάτι ποὺ εἶναι τόσο ἀέρινο, τόσο ἄπιαστο, δηλαδὴ ἀπερίγραπτο;

O μοναχός είναι σκυλί παιδί μου

Στο Aγιονόρος ένας ασκητής που ζούσε σε σπηλιά, τις μεγάλες ημέρες κι αραιά και που, κατέβαινε στο μοναστήρι του για να μεταλάβει και να πάρει κανα καρβέλι ψωμί. Πάντα με δισταγμό έμπαινε στο μοναστήρι. Ένοιωθε άβολα μπροστά στην ευπρέπεια των μοναχών της μονής που είχαν το ζωστικό τους και το κοντό καθαρό να μοσχοβολάει λιβάνι, ενώ αυτουνού μισοσχισμένα ήταν τα ράσα του γεμάτα χώμα και στάμπες κιτρινιάρικες απ’ τον ιδρώτα.

Δόκιμος αγιορείτης μοναχός στις αρχές του 20ού αιώνα. (φωτογράφος: Προκόπιος ιεροδιάκονος)

Ένα μεσημέρι, λίγο πριν τον εσπερινό, φτάνοντας στην πόρτα του μοναστηριού, ακούμπησε το ταγάρι του στο πεζούλι δίπλα στις ποτίστρες κι αμέσως πήγε πιο πέρα να χαιρετήσει ένα φρέσκο καλογέρι, που σκούπιζε με θυμάρι στο καλντερίμι τις μπακαλίνες των μουλαριών. Αυτός, δόκιμος ακόμα, ήξερε όμως την περίπτωση του γέροντα, που νέος είχε φύγει απ᾽ το μοναστήρι για την κορυφή. Αμέσως παράτησε το θυμάρι και προσπάθησε να του βάνει μετάνοια και να του φιλήσει το χέρι. Όταν συναντήθηκε το βλέμμα τους μέσα στις πρόθυμες καλογερίστικες υποκλίσεις που έκανε ο ένας στον άλλον, με τη λαχτάρα του ποιος θα δώσει τελικά την υποταγή του-ο γέροντας αναχωρητής παγωμένος στάθηκε και έπιασε τα μαδημένα γένεια του.

Έβλεπε το νέο να έχει μεγάλο ενθουσιασμό στις μετάνοιες  – και θυμήθηκε τα νιάτα του. «Παιδί μου», του είπε, «όταν λιγοστέψουν οι τρίχες απ᾽ τα γένια σου, τότε θα νιώσεις και συ ότι ο μοναχός είναι σκυλί. Σε ένα σκυλί, αν του δώσεις ένα ξεροκόμματο, καλό θα του κάνεις, αν δεν του δώσεις ψωμί και του βαρέσεις μια κλωτσιά, να είσαι βέβαιος – το ίδιο καλό θα του κάνεις», κατέληξε κομπά ο γέροντας, κόβοντας κάθε περιθώριο για άλλη μετάνοια.

ΒΑΣΙΛΗΣ ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΣ
Ο Μοναχός και η ρέγκα του. Δύο μικρές ιστορίες από το Αγιονόρος,
Το Οκτασέλιδο του Μπιλιέτου 36 (2003)