Tag Archives: αγιογραφία

Εμψύχωσις

Στην εξαιρετικική αφήγηση της Γένεσης (Β´ 7) με τον Θεό-καλλιτέχνη ο άνθρωπος αφού πλάστηκε από πηλό παραμένει σαν ένα στατικό άγαλμα. Χρειάζεται κάτι ακόμα για να υπάρξει: την ψυχή.

Ο παλαιός Αδάμ στέκεται στο ίδιο ύψος με τον νέο Αδάμ, ενώ η Ψυχή πετάει για να αγκαλιάσει τον άνθρωπο. Έτσι, ζωντανεύει το σώμα. Μετά τον θάνατο η Ψυχή επανέρχεται μόνο στο αναστημένο ανθρώπινο σώμα. Η μορφή της Ψυχής με τις φτερούγες κατάγεται από αρχαία πρότυπα. Άγιος Μάρκος Βενετίας, 13ος αιώνας.

Στην εκπληκτική ψηφιδωτή παράσταση από τον νάρθηκα του Αγίου Μάρκου στη Βενετία ο Θεός με την εικόνα του Ιησού Χριστού αντικρίζει την εικόνα του, τον άνθρωπο, στον οποίο έχει φυσήξει πνοή ζωής. Σε αυτό το αέρινο φύσημα εμφανίζεται η φτερωτή μορφή της ψυχής που πηγαίνει να κατοικήσει στο ανθρώπινο σώμα. Tην κρατάει ακόμη ο Χριστός και εκείνη ήδη αγκαλιάζει το ανθρώπινο κορμί. Τότε και μόνο τότε ο άνθρωπος θα γίνει «ψυχή ζώσα». Και θα έχει το ιδιαίτερο προνόμιο να είναι ο «πρωτότοκος πάσης της κτίσεως».

Η ψυχή σημαίνει ζωή για τον άνθρωπο αλλά η πηγή της είναι άλλη. Είναι το πνεύμα. Το πνεύμα του Θεού. Από εδώ κατάγεται ο άνθρωπος που σαν ένας άλλος μικρόκοσμος έχει τοποθετηθεί στη γη, σύμφωνα με τον Γρηγόριο τον Θεολόγο: «οἷόν τινα κόσμον ἕτερον ἐν μικρῷ μέγαν ἐπὶ γῆς ἵστησιν, ἄγγελον ἄλλον, προσκυνητὴ μικτόν, ἐπόπτην τῆς ὁρατῆς κτίσεως, μύστην τῆς νοουμένης, βασιλέα τῶν ἐπὶ γῆς, βασιλευόμενον ἄνωθεν…» (Λόγος 45, Εἰς τὸ Ἅγιον Πάσχα)

Σε παραστάσεις της Πομπηίας ο Έρωτας σφιχταγκαλιάζει την Ψυχή και τη φιλάει. Σαν ένας θεατής της σκηνής του Αγίου Μάρκου δεν θεωρώ απίθανο αυτή η πνοή ζωής που φέρει η Ψυχή αγγίζοντας το υλικό σώμα του προπάτορα Αδάμ να δόθηκε με ένα φιλί. Για άλλη μια φορά το κάλλος, ο έρωτας και ο κόσμος συμπλέκονται αρμονικά δοξολογώντας τη σοφία του δημιουργού.

Είναι, άραγε, η αρχαιότερη εικόνα του Αποστόλου Παύλου;

αναρωτιούνται πολλοί όταν παρατηρούν το νέο αρχαιολογικό εύρημα. Πρόσωπο σκαμμένο, λεπτό, κεφάλι με φαλάκρα, σκούρο μυτερό γενάκι, σε μπούστο.  Είναι πλαισιωμένο σε κύκλο με έντονο χρυσό χρώμα που εγγράφεται σε ένα ζωηρό κόκκινο.

Η τοιχογραφία ανήκει στον τέταρτο αιώνα και βρέθηκε στην κατακόμβη της Αγίας Θέκλας, στη Ρώμη. Πολύ κοντά στο ναό του Αγίου Παύλου εκτός των τειχών ή ναό των τριών αυτοκρατόρων εκτός των τειχών του 4ου αιώνα. Το όνομα του ναού οφείλεται στον Θεοδόσιο, τον Αρκάδιο και τον Βαλεντιανό, οι οποίοι συνέβαλαν στην οικοδόμηση θέλοντας να τιμήσουν την αποστολικότητα του Παύλου. Ολοκληρώθηκε από τον Ονώριο, τον γιο του Θεοδόσιου. Η ανακάλυψη της τοιχογραφίας έγινε μετά από συντήρηση, κατά τη διάρκεια καθαρισμού της καπνιάς και ασβέστη με τη βοήθεια laser.

Η εικόνα αποκαλύφθηκε 19 Ιουνίου, και σύμφωνα με τη διευθύντρια της αρχαιολογικής αποστολής, Barbara Mazzei, πρόκειται για τον Απόστολο Παύλο.  Πάντως το στυλ ζωγραφικής ανακαλεί πομπηιανή τέχνη. Η μορφή του αποστόλου (εφόσον πρόκειται για απόστολο) δείχνει να εκπροσωπεί το κήρυγμα προς τους τελευταίους παγανιστές του τετάρτου αιώνα. Τα φυσιογνωμιστικά χαρακτηριστικά είναι αρκετά κοντά στην κλασική εικονογράφηση του Παύλου, όπως τον γνωρίζουμε από μεταγενέστερες απεικονίσεις. Ακριβώς και για αυτόν τον λόγο δεν ήταν δύσκολη η ταύτιση του προσώπου. Δεν αποκλείεται, όμως, να βρεθούν αντιρρησίες, εφόσον δεν υπάρχει αναγραφή ονόματος, και το πρόσωπο θα μπορούσε να μοιάζει και μέ άλλες μορφές στις οποίες απέδιδαν ιδιαίτερη τιμή. Αλλά ακόμη είναι νωρίς για ενστάσεις. Σίγουρα, επικοικωνιακά, η είδηση κάνει τον γύρο του κόσμου και φέρνει στο επίκεντρο το πρόσωπο του Αποστόλου της αγάπης.

Η μορφή που αποκαλύφθηκε κάτω από τη σκόνη αιώνων μοιάζει να ανήκει στον Απόστολο των Εθνών.

Η μορφή που αποκαλύφθηκε κάτω από τη σκόνη αιώνων μοιάζει να ανήκει στον Απόστολο των Εθνών. Ωστόσο, δεν υπάρχει καμιά αναγραφή ονόματος.

Ποια είναι η Αγία Θέκλα;

Ενδιαφέρον έχει ότι η Αγία Θέκλα υπήρξε μαθήτρια του Παύλου, στο Ικόνιο, στη Μικρά Ασία. Ωστόσο, μία άλλη Θέκλα μαρτύρησε στη Ρώμη, επί Διοκλητιανού, αλλά είναι άγνωστα περισσότερα στοιχεία για αυτήν. Ο συγκεκριμένος τόπος είναι ένα ταφικό κοινόβιο, όπου πολλοί χριστιανοί ήθελαν να ταφούν. Ίσως ο άγιος Παύλος να επιλέχθηκε για να προστατεύει κάποια οικογένεια από τους νεκρούς.

Είναι, άραγε, τα λείψανα του Παύλου;

Σήμερα, ανακοινώθηκε από τον ίδιο τον πάπα Βενέδικτο ότι ταυτοποιήθηκαν τα οστά που υπήρχαν στον τάφο του Αποστόλου Παύλο, που είχαν τοποθετηθεί σε σαρκοφάγο, με μαρμάρινη πλάκα που έγραφε: PAULO APOSTOLO MART. Ο τάφος βρίσκεται στο ναό του Αγίου Παύλου, σε κατακόμβη.  Ως αποδεικτικό στοιχείο αναφέρθηκε η χρήση του άνθρακα 14 που πιστοποίησε ότι τα οστά ανήκουν σε σκελετό του 1ου ή 2ου αιώνα. Η γενική αυτή διατύπωση, σίγουρα, εγείρει ερωτηματικά για τη σκοπιμότητα της αναγγελίας. Το βέβαιο είναι ότι ο προσκυνηματικός χώρος αποκτά ακόμη μεγαλύτερη αίγλη για τις θρησκευτικές μάζες των ταξιδιωτών της αιώνιας πόλης.

Πηγή: L’Osservatore Romano