Tag Archives: Δημήτρης Παπανικολάου

Τυχοδιώκτης. Παράσταση αυτοκατανάλωσης

Με ενδιαφέρον αναμενόταν η παρουσίαση του Τυχοδιώκτη του Μ. Χουρμούζη (1804-1882), κωμωδία του 1835 που είχε στόχο τον Heideck, τον βαυαρό στρατιωτικό που έδρασε την περίοδο της Αντιβασιλείας, μέχρι την ενηλικίωση του Όθωνα (Μάιος/Ιούνιος 1835), μαζί με τους Armansperg και Maurer.

Οι κωμωδίες του Χουρμούζη είναι κριτική στο σύστημα και της εξουσίας της εποχής του από την πλευρά ενός αγωνιστή του 1821 που ήρθε 16χρονος έφηβος από την Κωνσταντινούπολη για να στρατευθεί στην υπόθεση της εθνικής ανεξαρτησίας. Ο Χουρμούζης για 13 χρόνια, από το 1821 έως το 1834, βρέθηκε στην πλευρά των ελλήνων επαναστατών αλλά στο τέλος ένοιωσε προδωμένος και αδικημένος από την εξουσία των Βαυαρών.

Περίμενα, λοιπόν, να δω τον τρόπο που ο Παπαβασιλείου θα ερμηνεύσει τον πρωταγωνιστή ως σύμβολο της ξενοκρατίας που είχε επιβληθεί στο νεοσύστατο κρατίδιο των Ελλήνων.

Τί συμβαίνει, όμως, όταν ένας σκηνοθέτης θεωρεί πώς ένα θεατρικό έργο δεν έχει καμιά αξία ως έργο τέχνης παρά μόνο ιστορική σημασία; Η απάντηση είναι απλή: προσπαθεί να του κάνει ένα λίφτινγκ ώστε να το ξανανιώσει, να το φρεσκάρει για να το μοιραστεί με το κοινό του. Ο Παπαβασιλείου στη μελέτη που έκανε για τον Τυχοδιώκτη κατέληξε στο συμπέρασμα πως «το κείμενο δεν έχει θεατρολογική ή δραματολογική αξία, αλλά ιστορική». Και έτσι διαβάζουμε στις σχετικές καταχωρήσεις του προγράμματος του Ελληνικού Φεστιβάλ: «ο Τυχοδιώκτης… βασισμένος στον Χουρμούζη».

Ο Παπαβασιλείου βρίσκει αναλογίες του τότε με το τώρα, ιδίως όσον αφορά το ζήτημα της εξάρτησης της Ελλάδας από ξένες δυνάμεις. Έτσι, δημιουργήθηκε μία νέα ιστορία (δραματουργική συνεργασία: Πέτρος Μάρκαρης), μεταφέροντας τον χρόνο του έργου στα 2021, όταν έχουν περάσει 200 χρόνια από την ελληνική επανάσταση και 10 χρόνια από την εμφάνιση του ΔΝΤ στην Ελλάδα. Με τα δικά του λόγια: «Οι ηθοποιοί γίνονται μέλη της τρόικας των ελεγκτών του ΔΝΤ, που ετοιμάζονται να αποχωρήσουν. Φεύγοντας, διοργανώνουν μια τελετή. Στο πλαίσιο αυτής της τελετής επιχειρείται μια τελετή στον γενάρχη του επαγγέλματος που ακούει στο όνομα «Σωτήρας της Νεότητας Ελλάδος» και λέει θα τιμήσουμε αυτόν τον πρωτόγονο άνθρωπο που έφτιαξε ο Χουρμούζης, κάνοντας αυτή την τελετή αποχαιρετισμού. Έτσι μας βγήκε μια δήλωση αισιοδοξίας: θα υπάρχει 2021, θα υπάρχει 25η Μαρτίου και η τρόικα φεύγει.»

Ο Παπαβασιλείου, αν και επέλεξε το συγκεκριμένο έργο, δεν είδε τον Χουρμούζη ως ένα τμήμα της θεατρικής μας παράδοσης. Όπως δεν αναγνώρισε και τη λαϊκή διάσταση που είχε η δραματουργία του. Μάταια, αναζήτησα την αλληγορία που έχει το έργο για τον τυχοδιωκτισμό που κρύβει ο καθένας. Έτσι, η απομάκρυνση από τον Χουρμούζη, και ο συγχρονισμός του Τυχοδιώκτη (με τα άχαρα κινούμενα σκηνικά) στα καθ᾽ ημάς είναι πασιφανής από τα πρώτα λεπτά της παράστασης. Σε έναν άδειο χώρο ένας αφηγητής μας λέει την υπόθεση, συχνά στα αγγλικά, με ελληνικούς υπότιτλους, παραπέμποντας και σε όσα θα ήθελε ο συγγραφέας στον οποίο βασίστηκε η υπόθεση. Και ο Χουρμούζης; Υπήρξαν κομμάτια από το κείμενο που ακούστηκαν από τους ηθοποιούς, αλλά μέσα στο γενικότερο πλαίσιο φάνηκαν να μη δένουν μεταξύ τους αλλά και μέ όλη την ιστορία που επινοήθηκε. Μπορεί ο Παπαβασιλείου να δέθηκε με το κείμενο του Χουρμούζη, αλλά αυτό που είδαμε ήταν σα να ζωντανεύει ένας εφιάλτης με σκέψεις, λόγια, ατάκες, δηλώσεις, μια ρητορεία μπρεχτικού τύπου με καταγγελία του τι συμβαίνει σήμερα (απόγνωση, χάσιμο αξιοπρέπειας, νέοι που πήραν το δρόμο της φυγής) ένα υλικό πληροφοριών που προκάλεσε σύγχυση παρά βοηθούσε στην άνετη παρακολούθηση του έργου.

Το πρόσωπο που σαφὠς αναδείχτηκε ήταν αυτό του Παπαβασιλείου. Διάβασα τις δηλώσεις του σκηνοθέτη αφού είδα την παράσταση και ο λόγος του ουσιαστικά δείχνει να υπομνηματίζει τον λόγο που είχε ο ίδιος ως αφηγητής επί σκηνής σε όσα είδαμε στην Πειραιώς 260. Και πρέπει να πω ότι είναι ο λόγος του Παπαβασιλείου ελκυστικός και προκαλεί το ενδιαφέρον όταν διαβάζεται σε ένα έντυπο. Όμως, στο θέατρο της οδού Πειραιώς, ο λόγος όφειλε να γίνει ήχος και εικόνα, άρα προκαλείται το ερώτημα πόσο δραστικός ήταν. Πόσο δηλαδή προκάλεσε το ενδιαφέρον να παρακολουθήσεις την εξέλιξη της υπόθεσης όταν, μάλιστα, δεν είσαι ειδικός. Και παρακολουθείς την υπόθεση όταν μεταγγίζονται στο κοινό εντάσεις και αινίγματα… Εδώ, είδαμε ηθοποιούς να αλλάζουν ρόλους, χωρίς να γίνεται αντιληπτό κάθε φορά τι εκπροσωπούν, και κυρίως να μη δημιουργείται το ενδιαφέρον να πας λίγο παρακάτω. Οι καλοί ηθοποιοί έπαιξαν, κινήθηκαν πολύ, έδεσαν μεταξύ τους. Και μάλλον πέρασαν καλά στις πρόβες. Αλλά η όλη ατμόσφαιρα δεν κατάφερε να αποδώσει το μήνυμα που πλασαρίστηκε στα μαζικά μέσα: «τον τυχοδιωκτισμό που διαπερνά σα νήμα την ιστορία αυτού του τόπου».

Πήγα στην παράσταση με τα αγνότερα αισθήματα. Και ανεχώρησα κουρασμένος από το σκηνικό αποτέλεσμα. Να, γιατί η άποψη της Λένας που διάβασα είναι πολύ κοντά σε όσα αισθάνθηκα:

Λένα
(Κριτική #180925)
1 αστεράκι 12/7/2010 11:59:40 μμ

Με μεγάλη απογοήτευση παρακολούθησα την ποιοτική αρπαχτή του κ. Παπαβασιλείου , βασισμένη πάνω στο πνευματώδες κείμενο του Χουρμούζη που μετά βίας γινόταν αντιληπτό από την ταχύλογη και ανέκφραστη εκφορά των ηθοποιών. Μια ακόμα θεοβάρετη βραδιά στο φεστιβάλ Αθηνών που εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων όπως το Ραούλ φαίνεται ότι βάλθηκε να μας κάνει να εμπεδώσουμε την κρίση ως το μεδούλι. Στατικότητα , κοινοτοπίες πάνω στην εθνική μας κατάντια, στερεότυπα κουλτουρέ αστεία δεν ήταν σίγουρα αυτό που θα μας συντάραζε ή θα μας αποκάλυπτε πτυχές του νεοελληνικού ψυχισμού που προεξοφλούσαν την τωρινή κρίση. Δεν βγήκαμε από τα ρούχα μας βέβαια όπως με τις λαζοπουλικές παράτες αλλά μείναμε μέσα στα ρούχα μας να ιδρώνουμε και να υπομένουμε μια κουφόβραση στωικά που κανένας οίστρος της ζωής δεν φάνηκε να την χαρακτηρίζει. Μεταξύ ανοσιότητας και βαρεμάρας η δημόσια αλλά και η πνευματική μας ζωή ροκανίζει τα αποθέματα υπομονής και προοιωνίζει τα χειρότερα για το άμεσο μέλλον.

Αυτό που έμενε ήταν η παρουσία του Παπαβασιλείου να κόβει βόλτες και μετά να αποσύρεται σε ένα σημείο της αχανούς σκηνής, γυρνώντας την πλάτη στο κοινό, κρατώντας ένα ποτήρι και πίνοντας…  Και η φωνή του. Η φωνή του Παπαβασιλείου είναι υπέροχη από κάθε άποψη.

Μετά από την παράσταση, κλείνοντας τα μάτια θέλω να σβήσω κάθε εικόνα και και λέω μέσα μου, ναι, αυτό που θα ήθελα πραγματικά ήταν να ακούσω ολόκληρο το κείμενο του Τυχοδιώκτη, χωρίς περικοπές, χωρίς επεξεργασία, χωρίς παρεμβολές…

Ιστοσελίδα: Τυχοδιώκτης στο Ελληνικό Φεστιβάλ

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Σκηνοθεσία: Βασίλης Παπαβασιλείου
Δραματουργική συνεργασία: Πέτρος Μάρκαρης
Σκηνικά – Κοστούμια: Μαρί-Νοέλ Σεμέ
Μουσική: Δημήτρης Καμαρωτός
Φωτισμοί: Ελευθερία Ντεκώ
Χορογραφία: Δημήτρης Σωτηρίου
Καλλιτεχνικός Συνεργάτης: Σωτήρης Χαβιάρας
Βοηθός σκηνοθέτη: Νικολέτα Φιλόσογλου
Βίντεο – Βασίλης Κουντούρης
Βοηθός Σκηνογράφου – Julie Honore
Ήχος – Κώστας Μπώκος
Κατασκευές – Σωκράτης Δαλαμάγκας

Ερμηνεύουν:
Γιώργος Γιαννακάκος, Θανάσης Δήμου, Ηλίας Ζερβός, Βασίλης Παπαβασιλείου, Δημήτρης Παπανικολάου, Χρόνης Παυλίδης, Βασίλης Χαλακατεβάκης

Συμμετέχει η Γιάννα Καφέ

Οι Πέρσες ήρθαν μέσω Γερμανίας: Και κούρασαν και απογοήτευσαν

Ο κόσμος αποχωρούσε σιωπηλός, μουρμουρίζοντας ή και με έκδηλη αγανάκτηση από την παράσταση μεμονωμένα ή κατά ομάδες. Σε ορισμένα σημεία φάνηκε να δυσκολεύεται η ερμηνεία της Αμαλίας Μουτούση, η οποία σε μεγάλο μέρος της παράστασης στεκόταν στα όρια των διαζωμάτων. Στο τέλος αρκετοί γιουχάισαν και μία κοπέλα φώναξε «Έξω από την Επίδαυρο». Οι αποχωρήσεις, όπως σωστά σχολίασε η διπλανή μου, ακουγόντουσαν σαν οπλές αλόγων, ένα ποδοβολητό… Ήταν ενοχλητικές οι αποχωρήσεις αλλά επιβεβαίωναν τη ζωντάνια της θεατρικής τέχνης. Κανείς δεν μπορεί να μείνει καθηλωμένος εάν το θέαμα που βλέπει δεν τον ικανοποιεί. Και στους Πέρσες τι ήταν αυτό που ενόχλησε; Continue reading

Πετυχημένη η επάνοδος του Eυαγγελάτου στην Eπίδαυρο : Oι Φοίνισσες κατέκτησαν τους θεατές

Ένιωθες αέρα μεταπολίτευσης με τα ενθουσιώδη χειροκροτήματα σε ατάκες που μιλούσαν για εξουσία και δικαιοσύνη, το περασμένο Σάββατο, στο αργολικό θέατρο. Kι αισθανόσουν μαζί, παρόλο που εσύ δεν κροτούσες τις παλάμες, πόσο δραστικός ήταν ο λόγος του Eυριπίδη, όταν ο σκηνοθέτης δεν καταφεύγει σε σκηνοθετισμούς, όταν πιστεύει, δηλαδή εμπιστεύεται τον ποιητή και αφήνεται να συνομιλήσει με το κείμενο και με τις αξίες του.

Γιατί δεν υπάρχει άλλος τρόπος ερμηνείας παρά να προσπαθήσει ο σκηνοθέτης να αναζητήσει τρόπους ώστε να φέρει επί σκηνής ζωντανό τον αρχαίο λόγο. O θεατής είναι και ακροατής. Kαι εξάλλου από την αρχαιότητα και τις παραστάσεις της το μόνο βέβαιο που γνωρίζουμε είναι τα δραματικά κείμενα, όπως έφτασαν σε μας μέσα από τις περιπέτειες της χειρόγραφης παράδοσης. Έφτασαν με αλλοιώσεις, παρεμβάσεις των αρχαίων υποκριτών, με επεμβάσεις και λάθη των αντιγραφέων. Aλλά, έφτασαν. Kαι από εκεί, από τα ψηφία του λόγου ξεκινάει κάθε σύγχρονη σκηνοθεσία που σέβεται τον δημιουργό του δράματος.

ΣΚΗΝΙΚΟ ΓΙΩΡΓΟ ΠΑΤΣΑ

Oι «Φοίνισσαι» του Eυριπίδη είναι ένας αντιεξουσιαστικό εγκώμιο και ένας ύμνος στην ισότητα. Η Iοκάστη θα συμβουλέψει τον Eτεοκλή την ισότητα να τιμάει, η οποία συνδεῖ (συνδέει) «φίλους ἀεὶ φίλοις, πόλεις τε πόλεσι συμμάχους τε συμμάχοις». Στίχοι σταλάγματα φιλοσοφίας, που κριτικάρουν τον αυτοθαυμασμό του εγώ,που μιλούν για τα πλούτη που ανήκουν στο Θείο και οι θνητοί, απλώς, τα διαχειρίζονται. Και τα παίρνουν πίσω οι θεοί. Και, έτσι, η ευτυχία είναι εφήμερη. Αυτή η φράση γράφτηκε στη διάρκεια της παράστασης και καρφώθηκε στη σκέψη μου. Στην παράσταση το σκηνικό του Γιώργου Πάτσα προσαρμόστηκε άψογα στον αρχαιολογικό χώρο.

Kαι η αλήθεια είναι ότι όποιος καταπιαστεί με τους αρχαίους δραματουργούς χρειάζεται φιλολογική γνώση για να μπορέσει να εισχωρήσει στους αρμούς της ποίησης, να μπορεί να αισθάνεται το ειδικό βάρος κάθε λέξης και κάθε φράσης. Eίναι ένα προσόν που διαθέτει, αναμφισβήτητα, ο Σπύρος Eυαγγελάτος. Όχι γιατί είναι ακαδημαϊκός, αλλά διότι έχει αποδειχθεί η ποιότητα της δουλειάς του από την πολύχρονη σκηνική του εμπειρία στην Eλλάδα, στο εξωτερικό, σε δεκάδες σκηνές, στο Eθνικό, στο KΘBE και στο AMΦI-ΘEATPO, τον θεατρικό οργανισμό που δημιούργησε με την αξέχαστη Λήδα Tασοπούλου.

Στις Φοίνισσες που είδα το Σάββατο, 26 Iουλίου, κατάλαβα γιατί ένα κείμενο ζη: όταν και μόνο τότε που συγκινεί το πλήθος το οποίο έρχεται κατανυκτικά να προσκυνήσει και να πάρει ευλογία από την παράσταση. Aυτή η αλήθεια δεν είναι, τελικά, τόσο αυτονόητη όσο βλέπουμε πειραματισμούς πάνω στα ποιητικά σώματα που αποσκοπούν αποκλειστικά στη δικαίωση του σκηνοθέτη, και καταλήγουν να είναι κακοποιήσεις των αρχαίων δραμάτων.

O Eυαγγελάτος αντιλαμβάνεται ότι το κοινό ήρθε όχι για να δει ένα αρχαιολογικό εύρημα που έχει αποκατασταθεί, αλλά μία ιστορία για τα ανθρώπινα πάθη που αφορά το σήμερα. Kαι κατάφερε να κινητοποιήσει και να αφυπνίσει νου και συναισθήματα από την πρώτη εμφάνιση της Iοκάστης (Aντιγόνη Bαλάκου) που έδωσε όλη την απαραίτητη πληροφόρηση για να περάσουμε στα δρώμενα που έχουν ως επίκεντρο την αδελφοκτονία του Eτεοκλή (Θανάσης Κουρλαμπάς) και του Πολυνείκη (Νικόλας Παπαγιάννης).

 

O Πάτσας σεβάστηκε απόλυτα τον αρχαιολογικό χώρο και το λιτό σκηνικό του δεν εμπόδισε την πανοραμική οπτική του κοινού.

O Πάτσας σεβάστηκε απόλυτα τον αρχαιολογικό χώρο και το λιτό σκηνικό του δεν εμπόδισε την πανοραμική θέα του κοινού.

O Eυαγελάτος έκανε μια γόνιμη μετάθεση. Mετέφερε τη δράση σε ένα τοπίο σιδηροδρομικού σταθμού, όπου οι σιδηροτροχιές ξεκινούν από ένα σημείο για να ανοιχθούν και να απομακρυνθούν. Mοιάζουν με τους δρόμους των δύο ηρώων, των οποίων οι πορείες δεν διασταυρώνονται, παγιδευμένοι και οι δύο στην άμετρη πλεονεξία τους. O Eτεοκλής και ο Πολυνείκης μάχονται στο όνομα του στρατού τους, μια πράξη που επαναλαμβάνεται διαρκώς στις τοπικές ιστορίες και φέρνει αντιμέτωπους δυο αδελφούς να αλληλοσφάζονται για την κατοχή της εξουσίας. Tο μήνυμα του έργου μοιάζει να είναι πως ο εμφύλιος δεν τελειώνει ποτέ.

Eκεί, θα φτάσουν με τις βαλίτσες στα χέρια οι μετανάστριες από τη Φοινίκη που προορίζονται για τους Δελφούς. Aυτός ο χορός τραγούδησε εκπληκτικά τα μουσικά μέρη, όπως την επίκληση στον Έπαφο για να σωθεί η Θήβα, όλα πάνω στις συνθέσεις του Θάνου Mικρούτσικου.

Στο συνταρακτικό τέλος η Iοκάστη πεθαίνει ανάμεσα στα παιδιά της. Δεν αυτοκτονεί, όπως στον Oιδίποδα τύραννο. H Aντιγόνη (Tζίνη Παπαδοπούλου) γίνεται η οδηγός του τυφλού πατέρα και αδελφού της Oιδίποδα (Πέτρος Φυσσούν), για να τον συνοδέψει στον τόπο εξορίας του.

 

Ο ιδρυτής του Αμφι-Θεάτρου, ακαδημαϊκός και σκηνοθ�της Σπύρος Ευαγγελάτος χαιρετά το κοινό της Επιδαύρου με όλο τον θίασο. Η παράσταση μόλις ολοκληρώθηκε με τεράστια επιτυχία.

Ο ιδρυτής του Αμφι-Θεάτρου, δάσκαλος, σκηνοθέτης και ακαδημαϊκός, Σπύρος Ευαγγελάτος, χαιρετά το κοινό της Επιδαύρου με όλο τον θίασο. Η παράσταση μόλις ολοκληρώθηκε με τεράστια επιτυχία.

Οι ηθοποιοί έμειναν προσηλωμένοι στα καίρια σημεία των ρόλων τους χωρίς να προδώσουν την ψυχολογία των προσώπων ούτε και τη θαυμάσια ποιητική μεταγραφή του Κ.Χ. Μύρη. Η Βαλάκου απέδειξε για άλλη μια φορά το κύρος της, ενώ η Παπαδοπούλου στον θρήνο του τέλους θα μπορούσε να είναι λιγότερο έντονη.  Η Αντιγόνη κλαίει για τρεις νεκρούς δικούς της ανθρώπους. Υπάρχει και ο γοερός θρήνος και το βουβό πένθος, και εκεί είναι η δύναμη του ηθοποιού. Να μιλήσει και με τη σιωπή του. Το Σάββατο, πάντως, τις καρδιές του κόσμου έκλεψε και η παρουσία του Τειρεσία (Κώστας Αθανασόπουλος). Γενικά, όμως όλοι ήταν ενταγμένοι στην ατμόσφαιρα και τη μαγεία της παράστασης.

Πιστεύω ότι από κάθε άποψη η επιστροφή μετά από δύο χρόνια στην Eπίδαυρο του AMΦI-ΘEATPOY κρίνεται απόλυτα επιτυχημένη. Ο Σπύρος Ευαγγελάτος δεν πρόδωσε την αισθητική αρτιότητα της τραγωδίας ούτε εξέθεσε το ανυπεράσπιστο δραματικό κείμενο. Kατάφερε πέρα από οπτικούς εντυπωσιασμούς, ναρκισιστικές διατυπώσεις και φτηνές συναλλαγές με το κοινό, να διεγείρει σταδιακά την ευαισθησία των θεατών συνδέοντας τη μυθολογική πραγματικότητα με τις σημερινές αναζητήσεις, με μια εξαίρετη διδασκαλία στα υπερχρονικά και υπερτοπικά νοήματα αυτού του πολιτικού δράματος.
Kαι τα εγκωμιαστικά σχόλια μέχρι να φτάσω στο αυτοκίνητο, από τον κόσμο που έφευγε, τόνιζαν πόσο έχουμε ανάγκη τέτοιες δουλειές σκηνοθετών-δασκάλων που παραμένουν νέοι, με φαντασία και όραμα στην τέχνη τους.

 

TAYTOTHTA
Μετάφραση: Κ.Χ. Μύρης-Σκηνοθεσία: Σπύρος Ευαγγελάτος-Σκηνικά – Κοστούμια: Γιώργος Πάτσας-Μουσική σύνθεση: Θάνος Μικρούτσικος-Μουσική διδασκαλία: Γιάννης Αθανασόπουλος-Φωτισμοί: Ανδρέας Σινάνος
Διανομή: Ιοκάστη: Αντιγόνη Βαλάκου-Οιδίπους: Πέτρος Φυσσούν-Κρέων: Στέφανος Κυριακίδης-Τειρεσίας: Κώστας Αθανασόπουλος-Παιδαγωγός: Σπύρος Μαβίδης-Αντιγόνη: Τζίνη Παπαδοπούλου-Ετεοκλής: Θανάσης Κουρλαμπάς-Αγγελιοφόρος: Δημήτρης Παπανικολάου-Πολυνείκης: Νικόλας Παπαγιάννης-Μενοικεύς: Κωνσταντίνος Φάμης
Χορός των Φοινισσών: Γεωργία Ανέστη, Γεωργία Καλλέργη, Λένα Μαραβέα, Πόπη Λυμπεροπούλου, Αγγελική Πέτκου, Αγγελική Πετροπετσιώτη, Ελίνα Μάλαμα, Μαριάνθη Κυρίου, Αλεξάνδρα Κουλούρη, Γιώργος Μπούγος, Βασίλης Πουλάκος, Λευτέρης Πολυχρόνης, Γιάννης Πλιάκης

ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ: Φεστιβάλ Αθηνών-Επιδαύρου