Tag Archives: νεοκλασικισμός

Η γύμνια που δεν κρύβεται

Ούτε μια στιγμή δεν σκέφτηκα ότι ο Παπαϊωάννου θα δεχόταν να ντύσει τους γυμνούς στο Πουθενά, στα σημερινά εγκαίνεια του Εθνικού. Γιατί είναι εύλογο το πώς θα μπορούσε να ακύρωνε τη δουλειά του με μια λογοκρισία που δεν εξυπηρετεί κάποιον ανώτερο σκοπό, όπως ο σεβασμός στους πιστούς μιας άλλης θρησκείας που μας θυμίζει στην πρόσφατη δήλωσή του στο Βήμα:

»Είμαι γυμνιστής εδώ και 20 χρόνια και γνωρίζω καλά το γυμνό. Στη δουλειά μου δεν το χρησιμοποιώ ποτέ πολιτικά. Για μένα είναι κάτι τελείως φυσικό. Θυμάμαι τον προβληματισμό μας στην τελετή έναρξης της Ολυμπιάδας για το αν θα έπρεπε ή όχι να εμφανιστεί γυμνή η έγκυος γυναίκα στην πομπή. Από σεβασμό στις μουσουλμανικές χώρες* και στην παγκόσμια προβολή του θεάματος, αποφάσισα να μην το κάνουμε. Εδώ όμως πρόκειται για έργο τέχνης. Ο Δρομέας που έβρισκε εμπόδια στους παγκόσμιους πολέμους και έπεφτε, στην ίδια τελετή, είναι για μένα πολύ πιο σοβαρό θέμα από το γυμνό. Γι΄ αυτόκαι δεν ενέδωσα στις πιέσεις να απαλείψω τη σκηνή».

Υπήρξαν, λοιπόν, πιέσεις. Άραγε από ποιούς; Και γιατί;** Η αθωότητα του γυμνού που προβάλλεται από τις δουλειές του Παπαϊωάννου είναι δεδομένη, για όποιον γνωρίζει τις παραστάσεις του. Από την άλλη είναι αστείο να σκεφτεί και μόνο κανείς να αποκρύπτονται από επίσημους κρατικούς ή εκκλησιαστικούς λειτουργούς τα γυμνά σώματα των αρχαίων ή αναγεννησιακών γλυπτών. Όλη αυτή η ιστορία μου φαντάζει σαν τα εγκαίνεια ενός μουσείου αρχαιοτήτων και την αγωνία να καλυφθούν οι γυμνές μορφές αγαλμάτων ή αγγείων για λόγους αιδούς! Ιησούς Χριστός νικά…

Η σημερινή πρεμιέρα που έχει σαφώς πολιτική διάσταση με την παρουσία τόσων εκπροσώπων από το κράτος και άλλους δημόσιους θεσμούς προβλέπεται πολύ λαμπερή. Επιτέλους υπάρχει μια κρατική σκηνή, αντάξια του ελληνικού παρελθόντος μας. Σκηνή ανακαινισμένη και με κτιριακή επέκταση στο οικόπεδο του θεάτρου. Το πρόγραμμα προβλέπει ομιλίες, την παράσταση του Πουθενά και δεξίωση. Ο νέος υπουργός πολιτισμού θα έχει στη διάθεσή του ένα βήμα για να μιλήσει, ενδεχομένως, για τα σχέδιά του στα θεατρικά πράγματα. Σε κάθε περίπτωση είναι μια θαυμάσια ευκαιρία και μετά τις πρόσφατες τοποθετήσεις στη Βουλή του κ. Γερουλάνου, να φανεί το πρόσωπο της νέας κυβέρνησης στα θέματα πολιτισμού.

Μόνο που τα φώτα θα είναι τόσο δυνατά και λαμπερά, οι προβολείς της Αγίου Κωνσταντίνου θα έχουν εστιάσει πάνω στην πρόσοψη και σε μερικές λεπτομέρειες στη Μενάνδρου και τη Κουμουνδούρου, και τα μάτια θα θαυμάζουν και θα ξαναθαυμάζουν το εκπληκτικό κτίσμα του Τσίλλερ, τους ερωτιδείς που αποκαλύπτουν τη χρωματική τους ένταση στην οροφή της αίθουσας, ενώ απέναντι μέσα στο σκοτάδι θα στέκει σιωπηλός ο περικαλλής ναός του Αγίου Κωνσταντίνου.

Μάλλον σήμερα θα γίνει μια πολύ καλή επιχείρηση για τον εξωραϊσμό του περιβάλλοντος χώρου. Μορφές απωθητικές, καταπληγιασμένες, άνθρωποι ταλαίπωροι ή απλά αλήτες, που μέχρι χτες τη νύχτα στοίχειωναν τα στενάκια και τα σκαλάκια των γύρω κτισμάτων σήμερα βράδυ μάλλον δεν θα συναντήσουμε. Όλα θα είναι σε μια τάξη, όσο κρατήσουν τα εγκαίνεια.

Και ο περικαλλής ναός του Αγίου Κωνσταντίνου θα στέκει άφωνος και ανήμπορος φορώντας τα κουρέλια του από τις υποσχέσεις των ανακαινίσεων του παρελθόντος. Αυτή η γὐμνια και η αιδώς πώς θα ντυθεί και πώς θα κρυφτεί;

*Μου αρέσει αυτή η υπενθύμιση για το σεβασμό προς τους μουσουλμάνους. Κάποια άλλη στιγμή θέλω να αναφερθώ και στον σεβασμό που οφείλεται και σε άλλους πιστούς για τους οποίους θεωρούμε σαν αυτονόητο δικαίωμα να εξευτελίζονται τα ιερά και τα όσιά τους.
** Ερωτήματα μάλλον χωρίς νόημα (σήμερα 25 Οκτωβρίου), αφού όλη η ιστορία, και μετά τις νεώτερες δηλώσεις του Παπαϊωάννου ήταν ράδιο αρβύλα, που διαδόθηκε από τα μαζικά μέσα, κυρἰως με τη μέθοδο της αντιγραφής και επικόλλησης.

Αγίου Κωνσταντίνου: Η εθνική υπερηφάνεια και η εθνική μας ντροπή στην ίδια γειτονιά

Τη βραδυά του μεγάλου πλιάτσικου του Δεκεμβρίου τη διέσχιζαν άνθρωποι με τσάντες φορτωμένες από μικροσυσκευές και κλοπιμαία που θα τα έβγαζαν την επομένη στην αγορά. Μέσα από τους παρακείμενους φωταγωγούς διαχέονται οσμές μπαχαρικών και τσιγαρισμένων κρεμμυδιών, ενώ ακούγεται ινδική μουσική με ηλεκτρικό ήχο και ένα μωρό να σκούζει. Στην καρδιά της Ελλάδας, ανάμεσα σε απελπισμένους φοβισμένους ντόπιους, χαμογελαστούς αλλοδαπούς μικροεπιχειρηματίες, σε έμπορους που απλώνουν την πραμάτεια τους στον δρόμο, θολωμένους νεοαφιχθέντες με σαλβάρια και σαγιονάρες, η ζωή προχωράει.

Εκεί στην άκρη της Ομόνοιας, το 1864 χαράκτηκε η  Αγίου Κωνσταντίνου, λειτούργησε ως είσοδος ταξιδιωτών, με πολλούς κόμβους συγκοινωνιών που παραμένουν έως σήμερα, στις γύρω οδούς. Ο δρόμος κόβει σαν μαχαίρι το αστικό κέντρο και δείχνει ιστορικά να περηφανεύεται για δύο εκπληκτικά κτήρια που σημαδεύουν τον ιστό της παλιάς πόλης: το Βασιλικό, νυν Εθνικό, Θέατρο, και τον ναό του Αγίου Κωνσταντίνου.

 Ο Ἀγιος Κωνσταντίνος για τον περαστικό ίσως να μην σημαίνει τίποτα γιατί δεν ενδιαφέρθηκε ή γιατί είναι απλά περαστικός, κάνοντας χρήση του χώρου για την επιβίωσή του. Για τον μόνιμο κάτοικο του κέντρου, όπως είμαι εγώ, ο περικαλλής ναός ανήκει στη γεωγραφία της πατρίδας μου και δείχνει να ακολουθεί τη μοίρα όλων των νεοκλασικών κτηρίων της πόλης που ρημάζουν ανυπεράσπιστα από την εγκατάλειψη και την αδιαφορία των αρμοδίων όταν αφήνονται εγκληματικά να καταρρεύσουν.

Και τα δύο κτήρια, με τον δικό τους τρόπο τον καθένα, όταν θεμελιώθηκαν σκόπευαν στην ανάδειξη μιας εικόνας της αθηναϊκής πρωτεύουσας, αντάξιας ευρωπαϊκής μεγαλούπολης που προοδεύει και εκμοντερνίζεται. Το Βασιλικό είναι ο καθεδρικός του θεσμικού θεάτρου και της διαμόρφωσης μιας εθνικής δραματουργίας, ανταποκρινόμενο στα αιτήματα του 19ου αιώνα για μια εθνική υποκριτική. Ο ναός του Αγίου Κωνσταντίνου συνομιλεί με τον νεώτερο γείτονα τόσο αρχιτεκτονικά όσο και ως σύμβολο της ενότητας της κοινωνίας της εποχής, ως κρίκος που συνδέει θρησκεία και το μέλλον της πολιτικής εξουσίας.

Το Βασιλικό Θέατρο

Η πρόσοψη του Εθνικού Θεάτρου ανακαινισμένη (2009).

Η πρόσοψη του Εθνικού Θεάτρου ανακαινισμένη (2009).

Το 1880 ο βασιλιάς  Γεώργιος Α´ είχε λάβει μια χορηγία 10.000 λιρών από τον ομογενή της Αγγλίας Ευστράτιο Ράλλη. Τα χρήματα αυτά ήταν η βάση για την ανέγερση της εθνικής σκηνής της Ελλάδας πάνω σε σχέδια του μεγάλου αρχιτέκτονα Ερνέστου Τσίλλερ. Σύμφωνα με το ιστορικό του, το Εθνικό Θέατρο θεμελιώθηκε το 1891 και άνοιξε μετά από δέκα χρόνια, το 1901. Από τότε λειτούργησε ως προέκταση της βασιλικής αυλής μέχρι να αναλάβει τη διεύθυνσή του το 1932 ο Ιωάννης Γρυπάρης και πρώτος σκηνοθέτης του ο κορυφαίος σκηνοθέτης και κριτικός Φώτος Πολίτης.

Ο Άγιος Κωνσταντίνος

Αρχιτέκτονας του ναού Αγίου Κωνσταντίνου είναι ο πολύ γνωστός Λύσανδρος Καυταντζόγλου (1812-1885), εκπρόσωπος της πρώτης περιόδου του κλασικισμού, ο δημιουργός του ναού της Αγίας Ειρήνης, του Αγίου Γεωργίου Καρύτση, της καθολικής αρχιεπισκοπής του Αγίου Διονυσίου, του Αγίου Ανδρέα στην Πάτρα αλλά και του βυζαντινοπρεπούς Οφθαλμιατρείο, του πολύπαθου πολυτεχνείου, του Αρσακείου, και του ελληνικού ναού στη Μασσαλία.

 

Ο Άγιος Κωνσταντίνου στην Ομόνοια είναι ένα από τα αρχιτεκτονικά σύμβολα του κέντρου της πόλης.

Ο Άγιος Κωνσταντίνου στην Ομόνοια είναι ένα από τα αρχιτεκτονικά σύμβολα του κέντρου της πόλης.

Ο Άγιος Κωνσταντίνος άρχισε να κτίζεται από το 1871 και τελείωσε το 1893 με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου για να εορταστεί η γέννηση του διαδόχου, Κωνσταντίνου Α´. Στην ολοκλήρωση  και τη διακόσμηση του γιγαντιαίου ναού συνέβαλε με χορηγία και η μητέρα του Κωνσταντίνου, βασίλισσα Όλγα. Στην τελετή θεμελίωσης ο Καυταντζόγλου διακήρυξε τον ελληνικό ρυθμό και επιτέθηκε σε όσους εκτιμούσαν τον βυζαντινό ρυθμό κι ας παραπέμπει ο ναός και ο προστάτης άγιος τόσο στον ιδρυτή της βυζαντινής αυτοκρατορίας και στον τελευταίο βασιλιά της…

 

Υπερηφάνεια και απογοήτευση

Το κτήριο του Εθνικού Θεάτρου έχει υποστεί διάφορες επισκευές, αλλά καμιά δεν έχει την έκταση της πρόσφατης που περιλαμβάνει και τη μεγάλη επέκταση στο οικόπεδο στο πίσω μέρος του θεάτρου. Η Κεντρική Σκηνή δεν έχει ακόμη εγκαινιαστεί, ωστόσο οι αλλαγές είναι θεαματικές στο εσωτερικό, όπως στη Νέα Σκηνή, που είδαμε τις παραστάσεις του Ρομπέρτο Τσούκο και τον χαρίεντα Φορτουνάτο της Φριντζήλα. Μια βόλτα από την περιοχή σε κάνει να νιώθεις υπερήφανος για το πανέμορφο κτήριο που γνωρίζει νέες δόξες.

Η πρόσοψη του Αγίου Κωνσταντίνου (Μάρτιος 2009)

Η πρόσοψη του Αγίου Κωνσταντίνου (2009)

Κοιτάζοντας όμως απέναντι αισθάνεσαι ντροπή κι απογοήτευση αντικρίζοντας την εικόνα της εγκατάλειψης του τραυματισμένου από τον σεισμό Αγίου Κωνσταντίνου. Η παρακμή σε όλο της το μεγαλείο. Και η Ελλάδα σε όλη της τη δόξα με τις αντιφάσεις της και την προβληματική της σχέση με το παρελθόν και τον πολιτισμό της. Τότε νοσταλγώ ξανά και ξανά τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και τη λατρεία για τις παλιές τους πόλεις.

Το καμπαναριό του Αγίου Κωνσταντίνου με τα κουρέλια μιας ανακαίνισης που βάλτωσε...

Το καμπαναριό του Αγίου Κωνσταντίνου με τα κουρέλια μιας ανακαίνισης που δείχνει να έχει βαλτώσει για τα καλά...

Δύο κτήρια που οικοδομήθηκαν σχεδόν ταυτόχρονα, που προοιώνιζαν μια εξωστρεφή χώρα, δείχνουν πλέον και την αλλαγή αξιολόγησης στη χρήση τους: ένας χριστιανικός ναός δεν σημαίνει πλέον και πολλά για τους ισχυρούς και την πολιτεία ἠ μάλλον δεν σημαίνει τόσα όσα μια κρατική σκηνή η οποία πέρα από την εθνική της στράτευση για τη σκηνική διδασκαλία του αρχαίου δράματος και εκτός όλων εκείνων των δραστηριοτήτων για ένα θέατρο παιδαγωγίας στην υπηρεσία του λαού, βρίσκεται στο επίκεντρο των εξελίξεων, κοινωνικοπολιτικών ή και απλά καλλιτεχνικών. Και ακόμη παράγει ένα προϊόν που μπορεί να καταναλωθεί σε φεστιβαλικά τουριστικά συμφραζόμενα.

 

Το πίσω μέρος του νέου κτηρίου Εθνικού από την οδό Κουμουνδούρου. Σε μια γειτονιά παραμελημένη με καθημερινά σπασίματα παραθύρων το ανακαινισμένο νεοκλασικό του Τσίλερ φαντάζει ακόμη λαμπρότερο.

Το πίσω μέρος του νέου κτηρίου Εθνικού από την οδό Κουμουνδούρου. Σε μια γειτονιά παραμελημένη με καθημερινά σπασίματα παραθύρων το ανακαινισμένο νεοκλασικό του Τσίλερ φαντάζει ακόμη λαμπρότερο.

Από την άλλη ο ναός του Αγίου Κωνσταντίνου, με ένα αμφίβολο ή ρευστό πολυεθνικό εκκλησίασμα, μοιάζει ένα κατάλοιπο του παρελθόντος, αλλά σίγουρα του αξίζει μια πολύ καλύτερη τύχη. Και από το Υπουργείο Πολιτισμού, το Χωροταξίας αλλά και τον Δήμο. Και από τους αρχιτέκτονες και τα όργανα και τους φορείς τους.

Αλλά πού να βρεθεί πλέον η ευαισθησία;

Ο Ἀγιος Κωνσταντίνος για τον περαστικό ίσως να μην σημαίνει τίποτα γιατί δεν ενδιαφέρθηκε ή γιατί είναι απλά περαστικός, κάνοντας χρήση του χώρου για την επιβίωσή του. Για τον μόνιμο κάτοικο του κέντρου, όπως είμαι εγώ, ο περικαλλής ναός ανήκει στη γεωγραφία της πατρίδας μου και δείχνει να ακολουθεί τη μοίρα όλων των νεοκλασικών κτηρίων της πόλης που ρημάζουν ανυπεράσπιστα από την εγκατάλειψη και την αδιαφορία των αρμοδίων όταν αφήνονται εγκληματικά να καταρρεύσουν.

Η πινακίδα μπροστά από τα ράκη του κτηρίου μας θυμίζει ένα έργο ανάπλασης που δεν ολοκληρώθηκε.

Η πινακίδα μπροστά από τα ράκη του κτηρίου μας θυμίζει ένα έργο ανάπλασης από το Πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων που δεν ολοκληρώθηκε.