Tag Archives: Andy Warhol

Μπανάνες

Στην Αθήνα. Είναι ένα θαύμα να ανακαλύπτεις στο φυτό που αγόρασες πριν ένα χρόνο να έχει γεννήσει σαραντάδυμα! Τόσες είναι τα μωρά-μπανανάκια που βλέπω να κρέμονται καταπράσινα στο ένα τσαμπί. Και όπως βλέπω ετοιμάζεται ακόμη ένα να προβάλει από τον πανέμορφο πορφυρό ασκό. Διαβάζω παντού πως είναι ένα φυτό που καλλιεργείται στη γη, και θεωρώ ιδιαίτερη εύνοια αυτή τη δημιουργία καρπών και τόσο μεγάλου αριθμού στα όρια μιας βεράντας. Και να πεις ότι έκανα κάτι ιδιαίτερο; Νεράκι πότιζα, ταχτικά, και την είχα πάντα σε νότιο προσανατολισμό.

Ακόμη και στο κέντρο της Αθήνας η καλλιέργεια μπανάνας αποδίδει καρπούς!

Ψάχνοντας ανακακάλυψα και σχετικό φόρουμ για τις μπανάνες. Είναι το http://www.bananas.org/ Εκεί μπορείς να βρεις απαντήσεις για τα πάντα που αφορούν την καλλιέργεια της μπανάνας, αναπαραγωγή, ασθένειες και κάθε τι, από έμπειρους λάτρεις του φυτού. Στο ευρωπαϊκό τμήμα του φόρουμ, δυστυχώς, δεν βλέπω την Ελλάδα.

Στο νου των μουσικόφιλων η μπανάνα σίγουρα ανακαλεί το γνωστό εξώφυλλο των Velvet Undergound που είχε ιστορήσει ο Andy Warhol. Τότε η μπανάνα αποκτά φαλλικό συμβολισμό. Μάλιστα εκείνη την περίοδο, το 1967, η μπανάνα πέρασε στην ψυχεδελική κουλτούρα, όταν δημοσιεύματα σε περιθωριακά αμερικανικά έντυπα έδιναν συνταγές για ειδική επεξεργασία της φλούδας που θα μπορούσε στη συνέχεια να γίνει η bananadine, ένα είδος καπνού. Το τραγούδι «Mellow yellow» του Donovan θεωρήθηκε πως μιλούσε για το παρασκεύασμα αυτό.

Αρκετές δεκαετίες πριν, στο Παρίσι του 1925, η Ζοζεφίν Μπέικερ, η θρυλική μαύρη αμερικανίδα χορεύτρια, ξεσήκωνε τους θεατές με τον τολμηρό ηδυπαθή χορό της με τα κίτρινα φρούτα να κρέμονται αντί άλλου ενδύματος από τη μέση της.

Στον πλούτο μαγειρικών συνταγών με πρώτη ύλη τη μπανάνα ξεχώρισα την παράξενη όσο και δελεαστική συνταγή για ψωμί μπανάνας.

Στην Ελλάδα οι μπανάνες τη δεκαετία του 60 και του 70 ήταν ένα σπάνιο και τελείως εξωτικό φρούτο, περιζήτητο. To 1971, και όταν αναπτύσσεται η βιομηχανία της μπανάνας ο Γούντυ Άλλεν υπογράφει την ταινία Bananas, με ήρωα έναν Νεοϋρκέζο και τις ιστορίες του κατά τη διάρκεια σε μια χώρα της κεντρικής Αμερικής, δημοκρατία της μπανάνας («μπανανία»).

Κάπου εδώ τελειώνει το κείμενό μου. Τώρα οφείλω να ψηφίσω στο σχολείο της γειτονιάς. Το γεγονός πως το έγραψα σήμερα που έχουμε εκλογές δεύτερου γύρου σε μια πόλη που  δεν φημίζεται για τις μπανανιές της παρά για τις μπαμπανόφλουδες είναι απόλυτα συμπτωματικό.

Ας ελπίσω να αντέξει η μπανανιά που γέννησε τα μικρά της στα χειμωνιάτικα κρύα.

Warhol/Icon στο Βυζαντινό Μουσείο

Ο πάπας της ποπ, όπως έχει αποκληθεί ο Andy Warhol, παραμένει στο επίκεντρο των συζητήσεων για την τέχνη και τη σχέση της με τη μάζα, τον καταναλωτισμό, αλλά και τη σχέση που έχει ο ίδιος ο καλλιτέχνης με την κατασκευή εικόνων διασημοτήτων που προορίζονται να αγιοποιηθούν, ώστε να γίνουν αιώνια είδωλα τιμής και λατρείας.

Ο καλλιτέχνης διαμορφώνει το δημόσιο πρόσωπό του σε ένα ουδέτερο μονόχρωμο φόντο.

Η είδηση, λοιπόν, για την έκθεση έργων του Warhol με τον τίτλο Η δημιουργία της εικόνας στο Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας δείχνει να ξαφνιάζει, όταν μάλιστα παρουσιάζεται με τίτλους σε εφημερίδες όπως Ο «Βυζαντινός» Warhol ή Ο Άντι Γουόρχολ συνομιλεί με τη βυζαντινή τέχνη. Και, ομολογώ, ότι αυτό το στοιχείο του διαλόγου του βασικότερου εκπροσώπου της ποπ αρτ με την εικαστική δημιουργία του Βυζαντίου ήταν που με δελέασε περισσότερο να επισκεφθώ την έκθεση.

Μόττο της έκθεσης είναι μια φράση του James Warhola, γιού του Paul, μεγάλου αδελφού του Andrew: «όταν μας ρωτούσαν ποιοι είμαστε, εμείς απαντούσαμε ότι είμαστε Βυζαντινοί». Η δήλωση σίγουρα λειτουργεί επικοινωνιακά, και μάλλον αυξάνει το μυστήριο γύρω από τη μορφή του Andrew (ο ίδιος ο Warhol δεν ήθελε να μιλάει ιδιαίτερα για το οικογενειακό παρελθόν του)  παρά φωτίζει το έργο του αυτό καθ᾽ εαυτό.

Βέβαια, δεν είναι δύσκολο, ψάχνοντας λίγο τη βιογραφία του να βρεις τη σχέση του καλλιτέχνη με το Βυζάντιο (σωστότερα με τον χριστιανισμό) η οποία ριζώνει στην καταγωγή του. Ο Warhol, παρά το έντονο κοσμικό προφίλ, είχε μια πλευρά ενός θρησκευόμενου ανθρώπου με συχνούς εκκλησιασμούς. Οι γονείς του Warhol φθάνουν πρόσφυγες στην Αμερική από το ορεινό χωριό Mikova της βορειοανατολικής Σλοβακίας. Ο ίδιος γεννήθηκε σε ένα γκέτο Ουκρανών στο Πίτσμπουργκ το 1928.

Από τη μητέρα του Τζούλια (έζησε μαζί του έως τον θάνατό της το 1972) έμαθε την χριστιανική πίστη, την οποία ο ίδιος κρατούσε μυστική από τα φώτα της δημοσιότητας, και έχει θεωρηθεί κλειδί για την ερμηνεία του έργου του.

Αυτή η πνευματικότητα τον οδήγησε σε πολλά έργα με καθαρά θρησκευτική θεματική. Ουσιαστικά ανατράφηκε σε μια παράδοση Βυζαντινοκαθολικών-Ρουθηνών (διατηρούσαν το βυζαντινό τυπικό), μία σλαβική μειονότητα που δεν απέκτησε ποτέ κράτος. Στην κουζίνα του πατρικού σπιτιού υπήρχε κρεμασμένος ένας Μυστικός Δείπνος, και σε κάθε δωμάτιο του σπιτιού υπήρχε μια εικόνα.

Το φύλλο χρυσού καλύπτει όλο το πρόσωπο με το κεφάλι, ενώ γραμμές από μελάνι αποτυπώνουν τα φυσιογνωμιστικά χαρακτηριστικά

Η έκθεση (επιμέλεια: Paul Moorhouse), στην οργάνωση της οποίας συμμετέχει η αίθουσα τέχνης Πότνια Θηρών – Bank of Attention και η γκαλερί Haunch of Venison, εκτείνεται σε τρεις αίθουσες παρουσιάζοντας την εργασία του χωρισμένη θεματολογικά και υφολογικά σε τρεις φάσεις από το 1950 έως το 1987. Σε κάθε αίθουσα ένα σύντομο κείμενο δίνει το στίγμα της εποχής, τις επιλογές και τις τάσεις του Warhol, που καταλήγει σε μια αφηρημένη έκφραση των πορτραίτων του, με απλά περιγράμματα, απομακρυνόμενος αρκετά από τη ρεαλιστική αποτύπωση που του πρόσφεραν οι φωτογραφίες.

Για κάποιον που δεν έχει δει από κοντά έργα του Warhol η έκθεση ήταν μια ευκαιρία να πάρει μια πρώτη γεύση της δουλειάς του καλλιτέχνη. Ωστόσο, ο σκοπός της έκθεσης, όπως διαβάζω στο φωτοτυπημένο κειμενάκι που μοιραζόταν, ήταν άλλος: «η συνομιλία των πορτραίτων/εικόνων με τις φορητές εικόνες της βυζαντινής και μεταβυζαντινής τέχνης, παρέχει τη δυνατότητα μιας βαθύτερης ανάγνωσης των έργων σε επίπεδο συμβολικό, δημιουργώντας το πλαίσιο ανακάλυψης δημιουργικών αντιστοιχιών και αντιθέσεων».

Μόνο που αυτή η συνομιλία έμεινε ως δυνατότητα ή ως πρόκληση για στοχασμό παρά ως ένα εγχείρημα στον χώρο της έκθεσης. Για να γίνω πιο σαφής, ενώ στο διαφημιστικό τηλεοπτικό σποτάκι, όπως και σε δημοσιεύματα συνυπάρχουν έργα του Warhol με βυζαντινές εικόνες, στο κτήριο του Μουσείου η έκθεση είναι μια παρουσίαση έργων του αμερικανού καλλιτέχνη στην οποία δεν συσχετίζεται το πορτραίτο του Μάο ή της πριγκίπισσας Νταϊάνας με αγιογραφίες ούτε έργα με χρυσό φόντο, όπως η προσωπογραφία της Μονρόε, με κάτι από τον βυζαντινό κόσμο που οι σχεδιαστές της έκθεσης να θεωρούν συγκρίσιμο.

Το έργο «Μέγας Αλέξανδρος» ανήκει στην τελευταία φάση της δουλειάς του Warhol.

Αναζήτησα την αντιπαραβολή με τον βυζαντινό κόσμο και δεν την βρήκα. Την ανακάλυψα στο διαδίκτυο σε ένα αγγλόφωνο δελτίο τύπου όπου μία εικόνα προφανώς του Αγίου Νικολάου με τα θαύματά του βαφτίζεται σε εικόνα της Αγίας Μαρίνας!!! Ξέρω πως αν είσαι μελετητής της ιστορίας της τέχνης θα πάρεις γόνιμα ερεθίσματα. Ωστόσο, εάν είναι κάποιος αμύητος, αναρωτιέμαι πόσο μπορεί να ωφεληθεί αφού απουσιάζει η οπτική παραπεμπτικότητα στη βυζαντινή ζωγραφική. Εκτός εάν είναι τυχερός και ακολουθήσει ξενάγηση από ειδικό στους άλλους χώρους του Μουσείου ή τέλος πάντων αναζητήσει ο ίδιος συγγένειες και ομόλογες σχέσεις. Σκέπτομαι πως εφόσον ο επιθυμός διάλογος με το Βυζάντιο δεν γίνεται στον εκθεσιακό τόπο, η ίδια ακριβώς έκθεση θα μπορούσε να έχει γίνει σε έναν άλλο μουσείο ή χώρο πολιτισμού.

Αυτό που μένει σε μένα είναι η αίσθηση του ανολοκλήρωτου. Και ακόμη μένει μια γεύση σα να έσπασε ένα ταμπού, ένας χώρος που ήταν καταστατικά προορισμένος να φιλοξενήσει χριστιανική τέχνη, κα τώρα να υποδέχεται έναν «βέβηλο» καλλιτέχνη.

Για μένα θα είχε μεγάλο ενδιαφέρον να δω συγκεντρωμένα τα καθαρόαιμα χριστιανικά του έργα, από τη χρυσή φάτνη των παιδικών του χρόνων που κρατάει στην παλάμη του, έως τον Μυστικό Δείπνο. Αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία.

Παράλληλα, λειτουργεί και η έκθεση «Warhol: Screen Tests» (Πότνια Θηρών – Bank of Attention, Ζαΐμη 7).

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ: http://www.warhol-icon.com/